20261027 CDTL NRM D119 28 September 1975 119. Bản ghi nhớ cuộc Hội đàm.

20261027 CDTL NRM D119 28 September 1975 119. Bản ghi nhớ cuộc Hội đàm.

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/d119

Google Translated

Tài liệu 119

Quan hệ Đối ngoại Hoa Kỳ, 1969–1976, Tập XVIII, Trung Quốc, 1973–1976

119. Bản ghi nhớ cuộc Hội đàm.

Thành phố New York, ngày 28 tháng 9 năm 1975, 20:10–23:55

THÀNH PHẦN THAM DỰ

Kiều Quán Hoa, Bộ trưởng Ngoại giao Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa

Hoàng Hoa, Đại diện thường trực của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa tại Liên Hợp Quốc

Chương Hàm Chi, Phó Vụ trưởng Vụ châu Á, Bộ Ngoại giao

La Húc, Phó Vụ trưởng Vụ châu Phi, Bộ Ngoại giao

Thí Yến Hoa, Bộ Ngoại giao, phiên dịch [người ghi chép]

Quách Gia Đỉnh, Bí thư thứ hai, Phái đoàn Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa tại Liên Hợp Quốc, người ghi chép [phiên dịch]

Henry A. Kissinger, Bộ trưởng Ngoại giao kiêm Trợ lý Tổng thống phụ trách các vấn đề An ninh Quốc gia

Patrick Moynihan, Đại sứ Hoa Kỳ tại Liên Hợp Quốc

Philip C. Habib, Trợ lý Bộ trưởng Ngoại giao phụ trách các vấn đề Đông Á và Thái Bình Dương

Winston Lord, Giám đốc Ban Hoạch định Chính sách, Bộ Ngoại giao

William H. Gleysteen, Jr., Phó Trợ lý Bộ trưởng Ngoại giao phụ trách các vấn đề Đông Á và Thái Bình Dương

Richard H. Solomon, Chuyên viên cao cấp, Hội đồng An ninh Quốc gia

CHỦ ĐỀ

Liên Xô; Hội nghị An ninh và Hợp tác châu Âu (CSCE); châu Âu; Nhật Bản; Angola; Đông Dương; chuyến thăm Tầu cộng của Tổng thống; tình hình chiến lược toàn cầu; Triều Tiên

[Bộ trưởng Ngoại giao Kiều Quán Hoa cùng đoàn tùy tùng được đưa vào phòng làm việc của Bộ trưởng Kissinger. Sau những lời chào hỏi ban đầu, đại diện báo chí được mời vào trong vài phút để chụp ảnh Bộ trưởng Kissinger và Bộ trưởng Ngoại giao Kiều Quán Hoa.]

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều Quán Hoa: Đã gần mười tháng kể từ lần cuối chúng ta gặp nhau.

Bộ trưởng Kissinger: Kể từ đó, Đại sứ của ông [Hoàng Hoa] đã nhận ra rằng giọng [tiếng Anh] của ông ấy còn chuẩn hơn cả giọng của tôi.

Ông đã gặp tất cả những người bạn của tôi ở đây. Đại sứ Moynihan—ông ấy là một người cực kỳ năng lực. Hôm nọ, Đại sứ Albania đã công kích Hoa Kỳ. Moynihan đáp trả bằng cách công kích Liên Xô. Malik hoàn toàn bất ngờ, không kịp trở tay.

Đại sứ Moynihan: Ý tôi là Đại sứ Albania đã bỏ lỡ cơ hội công kích siêu cường tự xưng là “xã hội chủ nghĩa” kia. [Trang 728]

Bộ trưởng Kissinger: Tôi đã đọc bài phát biểu của Bộ trưởng Ngoại giao. Lần này ông đã tung ra những “phát đại bác” thực sự đấy.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Một nửa là thật, một nửa là… đạn rỗng.

Bộ trưởng Kissinger: Những phát “đạn rỗng” đó hẳn là nhắm vào người Anh rồi.

Tôi đã nói với Đại sứ Liên Xô rằng chúng ta đang dần bắt kịp họ. Tất nhiên, ông ta bị tổn thương sâu sắc bởi những gì ông [Kiều] nói [về Liên Xô] đến mức chẳng còn để ý gì đến [những lời công kích của ông Kiều nhắm vào Hoa Kỳ] nữa. Nhưng tôi đã nói với ông ta rằng ở mọi phương diện, chúng ta đều đang dần bắt kịp họ.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Chuyện bài phát biểu của tôi xin tạm gác lại ở đây. Tôi muốn lắng nghe quan điểm của ông, vì đã lâu rồi chúng ta không gặp nhau. Tôi muốn biết góc nhìn của ông về tình hình quốc tế nói chung.

Bộ trưởng Kissinger: Chúng tôi vẫn luôn cập nhật thông tin cho phía các ông thông qua Đại sứ Hoàng Trấn.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Chúng tôi trân trọng điều đó. Mỗi khi có diễn biến mới, các ông đều thông báo cho chúng tôi. Nhưng theo ông, tình hình quốc tế tổng thể hiện nay ra sao?

Bộ trưởng Kissinger: Về tình hình cơ bản—liên quan đến Liên Xô—hãy để tôi bắt đầu từ điểm này. Những xu hướng cơ bản mà chúng ta từng thảo luận trước đây vẫn đang tiếp diễn, thậm chí có phần gia tăng. Chúng tôi cho rằng các xu hướng này phân bổ khá đều giữa phương Đông và phương Tây.

Theo nhận định của chúng tôi, sức mạnh vật chất và khả năng gây áp lực [của Liên Xô] là tương đương nhau dù hướng về phía nào. Mức độ nguy hiểm cũng gần như ngang bằng.

Chúng tôi đánh giá rằng họ [Liên Xô] có lẽ đang trong giai đoạn chuyển giao từ ban lãnh đạo này sang ban lãnh đạo khác.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Nhưng xu hướng thì sao?

Bộ trưởng Kissinger: Chà—[ngừng một chút] Tôi nghĩ xu hướng là—

[Bà Kissinger bước vào phòng và được giới thiệu với Bộ trưởng Ngoại giao cùng các vị khách Tầu cộng khác. Sau khi trao đổi vài lời với Bộ trưởng Kissinger về kế hoạch cho buổi tối, bà rời đi.]

Bộ trưởng Kissinger (tiếp lời): Xu hướng trong chính sách của họ là gì? Rất khó để xác định trong một tình huống chuyển giao quyền lực, vì những người có tham vọng nắm quyền cao nhất cũng chính là những người có động lực lớn nhất để che giấu ý định thực sự của mình. Giả sử đó là Kirilenko—[phía Tầu cộng trao đổi với nhau để làm rõ nhân vật lãnh đạo Liên Xô mà Bộ trưởng Kissinger vừa nhắc đến]. [Trang 729]

Chúng tôi dự đoán họ sẽ tiếp tục con đường hiện tại, nhưng với mức độ linh hoạt thấp hơn. Tuy nhiên, vì ông ấy [Kirilenko] có khả năng phụ thuộc vào các nhóm lợi ích quan liêu nhiều hơn cả Brezhnev, nên giới quân sự có thể sẽ có tầm ảnh hưởng lớn hơn đáng kể. Nhóm kế nhiệm [đầu tiên] này nhiều khả năng sẽ được thay thế sau ba hoặc bốn năm bởi một nhóm trẻ hơn; nhóm này gần như chắc chắn sẽ tìm cách tái khẳng định sự thống trị tuyệt đối của Đảng.

Đó là đánh giá của chúng tôi. Không biết phía các ông có cùng quan điểm này không?

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Chà, về một số điểm, chúng tôi không có cùng quan điểm với các ông. Chúng tôi cho rằng, dù ban lãnh đạo Liên Xô có thay đổi—ngay cả khi một ban lãnh đạo mới lên thay thế ban lãnh đạo cũ—thì xu hướng chung của họ cũng sẽ không thay đổi. Còn về mức độ linh hoạt, tôi không có thông tin nào cho thấy Kirilenko sẽ kém linh hoạt hơn Brezhnev. Chúng tôi hiểu rõ ông ta và không có ấn tượng như vậy.

Bộ trưởng Kissinger: Liệu ông ta có linh hoạt hơn chăng?

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Ở Liên Xô, một người khi nắm quyền thường thể hiện thái độ khác hẳn so với khi chưa nắm quyền. Vì vậy, chúng tôi không cho rằng nhân vật mới này sẽ khác biệt đáng kể.

Năm 1964, khi Khrushchev mất quyền lực, chúng tôi đã biết rất rõ về Brezhnev. Khi ông ấy lên nắm quyền, chúng tôi từng nghĩ rằng có thể sẽ có sự thay đổi trong chính sách của họ, vì trước đó chúng tôi đã từng tiếp xúc với Brezhnev. Thế nhưng, Brezhnev vẫn tiếp tục chính sách bành trướng của mình một cách quyết liệt và tích cực hơn nữa.

Bộ trưởng Kissinger: Vậy ông cho rằng họ sẽ tiếp tục [đi theo lộ trình hiện tại]?

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Về cơ bản là vậy. Một số người bạn phương Tây của chúng tôi đang có một nhận định sai lầm, bởi lẽ Brezhnev thường nói về hòa bình và chung sống hòa bình. Tuy nhiên, quân đội của họ lại đề cao sức mạnh. Đây là hai xu hướng cùng tồn tại trong một tình thế.

Bộ trưởng Kissinger: Liệu chúng tôi có nằm trong số những người bạn đó không?

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều (với vẻ mặt hơi ngạc nhiên): Ít nhất thì tôi cho rằng quan điểm này khá phổ biến ở châu Âu.

Năm ngoái, tôi có gặp Thủ tướng Schmidt [và đã thảo luận vấn đề này với ông ấy]. Ông ấy cho rằng Brezhnev linh hoạt hơn, và nếu phải cân nhắc khả năng có người khác lên nắm quyền thì thà giữ lại Brezhnev còn hơn.

Bộ trưởng Kissinger: Ông sẽ gặp ông Schmidt vào tháng 11 phải không?

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Vào cuối tháng 10.

Bộ trưởng Kissinger: Theo quan điểm của tôi về xu hướng cơ bản trong chính sách của Liên Xô, thì trong nội bộ giới lãnh đạo của họ không có bất đồng căn bản nào. Tất nhiên, cũng giống như ở đất nước này [Hoa Kỳ], những cá nhân đầy tham vọng có thể bộc lộ các thái độ khác nhau, nhưng điều đó không phản ánh những khác biệt cốt lõi về tư tưởng. [Trang 730]

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Tất nhiên là ông đã nghiên cứu vấn đề này rất kỹ lưỡng. Trước tình hình thế giới đang gặp khó khăn về kinh tế, các nhà lãnh đạo Liên Xô đều có chung một đánh giá về phương Tây. Bản thân họ không trực tiếp lên tiếng, nhưng các học giả của họ thì có. Những học giả này bày tỏ quan điểm khác biệt về chiến thuật, mặc dù đánh giá tổng thể của họ [về tình hình phương Tây] thì vẫn giống nhau.

Đây là một chủ đề. Chúng ta có thể tạm gác lại và tiếp tục nghiên cứu [về các ý đồ của Liên Xô].

Bộ trưởng Kissinger: Tôi xin nói thêm một điều. Đánh giá của chúng tôi về các xu hướng của Liên Xô không khác biệt so với phía các ông, nhưng vấn đề chiến lược mà chúng tôi phải đối mặt thì khác với các ông.

Vấn đề chiến lược của các ông là làm sao để thu hút sự chú ý vào những nguy cơ từ xu hướng này. Còn vấn đề chiến lược của chúng tôi là làm sao để có đủ khả năng chống lại các xu hướng đó khi chúng thực sự xảy ra. Để làm được điều này, chúng ta phải chứng minh với dư luận trong nước rằng không còn lựa chọn nào khác.

Vì vậy, chúng ta buộc phải sử dụng những cách diễn đạt về mối quan hệ của chúng ta [với Liên Xô] mà các bạn không hề ưa thích. Nhưng đây là cách duy nhất để Hoa Kỳ có thể theo đuổi một chính sách thực sự mạnh mẽ. Nếu nhìn vào các chính sách thực tế của chúng ta tại Trung Đông, Bồ Đào Nha, Angola hay những khu vực khác, bạn sẽ thấy rằng mỗi khi Liên Xô tìm cách mở rộng ảnh hưởng, chúng ta đều chống lại—bất chấp mọi sự chỉ trích từ trong nước hay quốc tế.

Trên truyền hình vào mỗi tối thứ Ba thường có các trận đấu quyền anh. Bạn không thể cứ đứng chôn chân giữa võ đài rồi chờ người khác lao vào đấm mình được. Nhưng cũng không phải cứ di chuyển thì nghĩa là đang bỏ chạy.

Chúng ta cùng dùng bữa tối nhé?

[Nhóm người rời phòng khách và ngồi vào bàn ăn.]

Bộ trưởng Kissinger: Chuyến thăm lần này của ông khá ngắn, thưa Bộ trưởng Ngoại giao. Ông sẽ trở về [Tầu cộng] vào tuần tới phải không?

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Vâng, đúng vậy.

Bộ trưởng Kissinger: Sức khỏe của Thủ tướng thế nào rồi?

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Ông ấy vẫn đang nằm viện, nhưng hiện tại đã khỏe hơn rồi.

Bộ trưởng Kissinger: Tôi vẫn luôn dành cho ông ấy sự tôn trọng và quý mến.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Cảm ơn ông.

À, vừa rồi ông có nói rằng trong bài phát biểu tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, tôi đã “nã những phát đại bác” khá mạnh. Tôi tin rằng sau một thời gian nữa, ông sẽ hiểu được [lý do tại sao tôi lại làm như vậy].

Còn một điểm nữa mà tôi không đồng ý với ông: xét về mặt địa lý, Liên Xô nằm ở vị trí trung tâm. Tuy nhiên, nếu nhìn vào thực tế tình hình — như tôi đã từng nhiều lần trao đổi với ông — thì trọng tâm chú ý của Liên Xô thực chất nằm ở phương Tây, chứ không phải phương Đông. [Trang 731]

Bộ trưởng Kissinger: Thú thật là, tôi có thể đưa ra những cách lý giải hợp lý không kém cho cả hai khả năng đó. Tôi không khẳng định trọng tâm nằm ở phương Đông; tôi chỉ là không biết chắc chắn. Nhưng dù trọng tâm nằm ở phương Tây hay phương Đông, thì nếu họ tấn công bên này, bên kia chắc chắn sẽ là nạn nhân tiếp theo. Vì vậy, điều đó cũng không quan trọng lắm.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Vấn đề này thực sự rất quan trọng, vì nó ảnh hưởng đến cách ông nhìn nhận tình hình hiện tại cũng như các sự kiện trong tương lai.

Bộ trưởng Kissinger: Nếu trọng tâm nằm ở phương Tây, thì chúng ta nên thay đổi cách hành xử như thế nào? Chúng ta nên làm gì khác đi [nếu Liên Xô thực sự tập trung vào phương Tây] so với trường hợp họ tập trung vào phương Đông? Tôi luôn sẵn sàng lắng nghe...

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Sẽ khác biệt hoàn toàn đấy. Để tôi lấy một ví dụ lịch sử cho ông thấy: nếu vào năm 1938, các chính trị gia phương Tây nhận thức rõ ràng rằng trọng tâm của nước Đức nằm ở châu Âu, thì mọi chuyện có lẽ đã diễn ra theo một hướng hoàn toàn khác.

Bộ trưởng Kissinger: Nhưng nếu vào năm 1939, Liên Xô hiểu rõ liệu trọng tâm nằm ở phía Đông hay phía Tây, thì tình hình hẳn đã rất khác. Tuy nhiên, tôi vẫn giữ tư duy cởi mở.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Quay lại chuyện triết học nhé, ông là một người theo thuyết bất khả tri kiểu Kant.

Bộ trưởng Kissinger: Ông có một lợi thế cơ bản so với tôi. Ông đã tiến xa hơn đến Hegel rồi.

Liên Xô tin rằng họ có thể làm suy yếu ý chí kháng cự của phương Tây bằng các biện pháp chính trị—

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Tất nhiên là họ muốn đạt được điều đó rồi.

Bộ trưởng Kissinger: —nhưng ở phương Đông, họ buộc phải làm suy yếu ý chí đó bằng quân sự. Đó là quan điểm của tôi, dù nó dựa trên thuyết bất khả tri.

Chính sách của chúng tôi dựa trên tiền đề rằng bất kỳ lợi thế chiến lược nào mà một bên [Mỹ hoặc Trung Quốc] giành được đều là thảm họa đối với bên còn lại. Do đó, chúng tôi tìm cách ngăn chặn điều đó xảy ra với cả hai phía.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Ông nói đúng về điểm này. Nhưng ông phải có nhận định thật rõ ràng đâu mới là trọng tâm, vì điều này ảnh hưởng đến rất nhiều chính sách khác.

Bộ trưởng Kissinger: Nhưng nếu trọng tâm nằm ở phương Tây, thì chúng tôi nên thay đổi cách hành động như thế nào?

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều (dừng lại suy ngẫm): Ông…

Bộ trưởng Kissinger (hướng về Đại sứ Hoàng Hoa): Tối nay ông là cố vấn của tôi đấy nhé!

Chương Hàm Chi (thì thầm bằng tiếng Trung với ông Kiều): Helsinki.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Tất nhiên, các bước đi của ông đều cân nhắc đến cả yếu tố đối nội lẫn đối ngoại. Chúng ta có những bất đồng. Chúng tôi nhận thấy các bước đi của ông ở cả phương Tây lẫn phương Đông. Nhưng một số bước đi đó là không cần thiết.

Bộ trưởng Kissinger: Nhưng hiện tại chúng ta đang trao đổi với tư cách là những người bạn. Tôi biết ông muốn củng cố Tây Âu. Chúng tôi cũng vậy. Tôi không coi đây là lời chỉ trích đâu.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Tôi không muốn đề cập đến những vấn đề gây tranh cãi gay gắt, ngay cả giữa chúng ta với nhau. Nhưng tôi phải nhắc đến Hội nghị Helsinki. Chúng tôi không hiểu tại sao ông lại cần phải thực hiện một bước đi như vậy. Tại sao ông không trì hoãn? Tôi không rõ tại sao ông lại để cho hội nghị đó diễn ra theo hình thức có lợi cho Liên Xô.

Chúng tôi không nắm rõ ý định thực sự của ông. Có lẽ ông cho rằng Brezhnev là nhân vật tương đối ôn hòa trong số các nhà lãnh đạo Liên Xô, và ông muốn củng cố vị thế của ông ấy trong nội bộ giới lãnh đạo đó. Đây chỉ là suy đoán cá nhân của tôi [về ý định của ông].

Tôi xin nói thẳng thắn: Có một sự mâu thuẫn [trong lập trường của ông]. Một mặt, ông nói rằng thỏa thuận Helsinki không có tính ràng buộc pháp lý. Mặt khác, [thỏa thuận của ông với phía Liên Xô] lại được thể hiện dưới hình thức một hội nghị. Điều này thật mâu thuẫn.

Bộ trưởng Kissinger: Động cơ của chúng tôi hoàn toàn không liên quan gì đến cá nhân Brezhnev.

Tôi từng có ý định viết một cuốn sách về Bismarck. Tôi thấy ông ấy thú vị hơn Metternich – nhân vật mà người ta thường hay so sánh với tôi. Bismarck hiện đại hơn nhiều. Ông ấy từng viết rằng một chính sách dựa trên cảm tính sẽ không bao giờ nhận lại được sự đáp lại tương xứng.

Không thể đánh giá Hội nghị An ninh châu Âu chỉ trong phạm vi năm nay. Ông cần nhìn nhận nó trong tiến trình lịch sử. Ý tưởng về hội nghị này đã tồn tại hơn mười năm, và chúng tôi đã dành ba năm để đàm phán. Trong suốt ba năm qua, chúng tôi đã sử dụng nó như một "van an toàn" để giải quyết các vấn đề khác.

Tôi đã chỉ đạo phái đoàn của mình luôn giữ vị thế đi sau các chính phủ châu Âu khác một bước. Chúng tôi không đóng vai trò tiên phong – mặc dù chúng tôi cũng không ngăn cản hội nghị này diễn ra.

Ngoại trưởng Kiều: Đây là điều ông đã nói với tôi năm ngoái. Nhưng vào thời điểm đó, ông vẫn chưa quyết định liệu sẽ tổ chức hội nghị này ở cấp thượng đỉnh hay cấp bộ trưởng ngoại giao.

Bộ trưởng Kissinger: Đúng vậy. Việc tổ chức hội nghị cấp bộ trưởng ngoại giao đã không còn cần thiết sau cuộc gặp giữa Giscard và Schmidt vào tháng 12 [trong đó họ nhất trí tổ chức hội nghị ở cấp thượng đỉnh].

Tuy nhiên, tôi cho rằng ông đang đánh giá quá cao Hội nghị An ninh châu Âu.

Ngoại trưởng Kiều: Không. Không phải như vậy.

Bộ trưởng Kissinger: Hội nghị đó có ý nghĩa gì chứ? [Trang 733]

Ngoại trưởng Kiều: Báo chí Mỹ gần như ví Hội nghị An ninh châu Âu như một "Munich" khác.

Bộ trưởng Kissinger: Báo chí Mỹ đang rơi vào tâm trạng hư vô, hoàn toàn xa rời thực tế.

Thưa ông Ngoại trưởng, chính những người gọi Hội nghị An ninh châu Âu là một "Munich" khác lại chính là những kẻ sẽ tạo ra một "Munich" thực sự ngay khi cuộc khủng hoảng đầu tiên nổ ra. Điều tai hại nhất mà chúng ta có thể làm là bận tâm đến báo chí trong tâm trạng đầy tính phá hoại như hiện nay của họ.

Có một điều chắc chắn rằng: Cách duy nhất để theo đuổi một chính sách đối ngoại mạnh mẽ là thực hiện những gì chúng ta đang làm với Liên Xô. Nếu chúng ta chỉ mạnh mẽ trên lời nói, thì tờ Washington Post và New York Times sẽ lại rêu rao rằng chúng ta đã bỏ lỡ cơ hội đạt được tiến bộ. Chỉ cần một thư ký cấp thấp tại Đại sứ quán Liên Xô tung ra vài gợi ý về tiến bộ trước báo giới, là chúng ta sẽ phải dành toàn bộ thời gian để giải thích lý do tại sao mình không phản hồi. Hãy nhìn lại báo chí của chúng ta trong thập niên 1960 mà xem! Tôi thà để tờ New York Times đứng về phía mình còn hơn là đứng ở phe đối lập.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Về đánh giá của chúng tôi đối với hội nghị Helsinki, tôi muốn làm rõ một điểm: Chúng tôi không coi trọng hội nghị đó. Trên báo chí của chúng tôi thậm chí không có lấy một bài xã luận nào, chỉ có vài bài bình luận mà thôi.

Bộ trưởng Kissinger: Tôi không chắc mình có thích điều đó không. Sự thờ ơ còn là hình phạt tồi tệ hơn cả sự chỉ trích.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Trong các bài phát biểu gần đây, chúng tôi đã đưa ra những chỉ trích nhắm vào hội nghị Helsinki. Liên Xô thì ca ngợi hội nghị này lên tận mây xanh. Nhưng xét trên bình diện quốc tế, tất cả những điều đó rồi sẽ sớm tan biến mà thôi.

Bộ trưởng Kissinger: Tôi đồng ý. Hội nghị đó cần phải đi đến hồi kết, vì nếu cứ tiếp tục kéo dài thì nó sẽ mang một ý nghĩa lớn hơn mức xứng đáng của nó. Chẳng đáng để phải tranh cãi gay gắt về việc có nên tổ chức một hội nghị thượng đỉnh hay không. Nếu Liên Xô có đạt được lợi ích gì từ hội nghị này, thì đó cũng chỉ là lợi ích trong nước chứ không phải trên trường quốc tế.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Dù hội nghị này có được triệu tập hay không, kéo dài bao lâu, hay diễn ra dưới hình thức nào — hội nghị thượng đỉnh hay hội nghị cấp bộ trưởng ngoại giao — thì tất cả những điều đó cũng chẳng thể tác động đến tình hình quốc tế.

Bộ trưởng Kissinger: Tôi cũng không cho rằng kết quả hội nghị có tác động gì cả. Về vấn đề biên giới — ở châu Âu chẳng có đường biên giới nào là chưa được công nhận. Tất cả đều đã được công nhận từ trước khi hội nghị diễn ra.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Nhưng vẫn có những vấn đề phức tạp. Về mặt chính trị, họ [phía Liên Xô] có thể tận dụng để tuyên truyền — dù không có cơ sở pháp lý — rằng các đường biên giới nay đã trở nên ổn định hơn.

Bộ trưởng Kissinger: Nhưng biên giới ở vùng Balkan đã được ấn định từ năm 1946; biên giới giữa Ba Lan và Cộng hòa Liên bang Đức cũng đã được xác lập tại Yalta. Chẳng có đường biên giới nào là chưa được công nhận cả. Điều thực sự định hình các đường biên giới hiện nay chính là sự hiện diện của 25.000 xe tăng Liên Xô nằm giữa sông Oder và sông Elbe. Chừng nào tình hình đó chưa thay đổi, thì sẽ chẳng có thay đổi [về chính trị] nào xảy ra cả.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Nhưng ít nhất, hội nghị này cũng gieo vào lòng người ta ý niệm rằng Liên Xô có thể duy trì quân đội tại châu Âu.

Bộ trưởng Kissinger: Tôi nghi ngờ việc chúng ta đã nhượng bộ bất cứ điều gì cho Liên Xô thông qua thỏa thuận này. Chúng tôi đang cố gắng làm suy yếu ảnh hưởng của Liên Xô [tại Trung Âu] thông qua các chuyến thăm [cấp Tổng thống] và việc phát triển quan hệ quân sự với Nam Tư. Tuy nhiên, sự thay đổi đòi hỏi một tiến trình chính trị tại châu Âu.

Tại hội nghị, thái độ của Nam Tư và Romania — và ở mức độ ít hơn là Ba Lan — là những điều đáng chú ý nhất.

Dù sao đi nữa, tôi không loại trừ khả năng chúng tôi có thể mắc sai lầm — mặc dù tôi hiếm khi thừa nhận điều đó. Nhưng chiến lược của chúng tôi là làm suy yếu Liên Xô.

Ngoại trưởng Kiều: Tôi biết ông đã thực hiện một số bước đi đối với Liên Xô — những biện pháp mang tính chiến thuật.

Bộ trưởng Kissinger: Hiện tại không còn chiến lược nào khác khả thi — trừ khi ông có ý tưởng nào khác chăng?

Ngoại trưởng Kiều (sau một khoảng lặng): Cựu Ngoại trưởng Stimson của các ông từng có chính sách “không công nhận”.

Bộ trưởng Kissinger: Chúng tôi đã thử áp dụng chính sách đó với các ông suốt hai mươi năm. Đó không phải là một trong những chính sách thành công nhất của chúng tôi. (Cười)

Ngoại trưởng Kiều: Nhưng cuối cùng, các ông đã giành được thế chủ động. Các ông không công nhận tính hợp pháp của việc Nhật Bản chiếm đóng vùng Đông Bắc Trung Quốc. Nhờ vậy, các ông nắm được thế chủ động; để rồi khi Thế chiến II kết thúc, vì không công nhận sự chiếm đóng của Nhật Bản, thế chủ động đã nằm trong tay người Mỹ.

Bộ trưởng Kissinger: Nhưng phía Liên Xô thì chưa…

Ngoại trưởng Kiều: Chẳng phải Hoa Kỳ đã ít nhiều công nhận những gì Liên Xô đang thực hiện tại Đông Âu đó sao?

Bộ trưởng Kissinger: Tình hình này khác với trường hợp vùng Đông Bắc Trung Quốc, vì về mặt kỹ thuật, tại đó [Đông Âu] vẫn tồn tại các chính phủ độc lập. Tuy nhiên, chiến lược của chúng tôi là làm suy yếu sự hiện diện của Liên Xô tại Đông Âu; khiến cái giá mà họ phải trả để duy trì sự kiểm soát đó trở nên đắt đỏ hơn.

Ngoại trưởng Kiều: Đó chỉ là một ví dụ thôi. Tôi đồng ý rằng đây không phải là một sự tương đồng hoàn toàn chính xác.

Bộ trưởng Kissinger: Chúng tôi không cho rằng Hội nghị An ninh châu Âu đã làm thay đổi tình hình theo hướng có lợi cho Liên Xô.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Có lẽ đối với phía các ông thì như vậy, nhưng khá nhiều quốc gia khác lại cho rằng các vấn đề ở châu Âu đã được giải quyết xong xuôi. [Trang 735]

Bộ trưởng Kissinger: Những quốc gia nào vậy?

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Ông cứ đọc các bài phát biểu của họ tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc mà xem! Ông sẽ thấy sự lạc quan vô căn cứ và những kỳ vọng lớn lao của họ vào chính sách hòa hoãn (détente).

Bộ trưởng Kissinger: Theo cảm nhận của tôi—chúng tôi đã làm theo lời khuyên của các ông về việc tăng cường quan hệ với châu Âu. Qua các cuộc gặp với những người đồng cấp từ Anh, Đức, Pháp và các nước khác, tôi thấy họ không hề có ảo tưởng nào cả.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Ông nói đúng. Những người bạn châu Âu của chúng tôi cũng nói như vậy. Bạn bè của chúng tôi ở Anh, Đức, Pháp và Ý cho biết trước hết họ sẽ nỗ lực thúc đẩy hòa hoãn, đồng thời nâng cao cảnh giác. Một số người bạn còn nói với chúng tôi rằng họ sẽ tìm cách củng cố năng lực quốc phòng.

Bộ trưởng Kissinger: Tôi thì không hẳn tin tưởng vào phía Ý. Còn các nước kia thì đáng tin hơn.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Về lý thuyết, đây là chính sách hai mặt. Nhưng trên thực tế, họ chú trọng vào điều gì hơn? Họ nỗ lực vì hòa hoãn, hay chuẩn bị cho chiến tranh?

Bộ trưởng Kissinger: Vấn đề cơ bản ở mọi quốc gia châu Âu chính là sự phức tạp trong tình hình nội bộ của họ. Các đảng Cộng sản mạnh, chịu sự chỉ đạo từ Liên Xô, đang tìm cách gây ảnh hưởng để tạo áp lực lên các đảng Xã hội—ngoại trừ ở Đức.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Như vậy, ảo tưởng về hòa hoãn chỉ tạo điều kiện cho các đảng theo đường lối xét lại gia tăng ảnh hưởng mà thôi.

Bộ trưởng Kissinger: Trừ khi xảy ra một loạt khủng hoảng, tạo nên tình thế mà tại đó, những đảng mà ông gọi là "theo đường lối xét lại" có thể tuyên bố rằng chỉ có họ mới mang lại được hòa bình.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Nhưng hiện nay đã bắt đầu xuất hiện xu hướng như vậy rồi.

Bộ trưởng Kissinger: Xu hướng đó vẫn luôn tồn tại từ trước đến nay.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Nhưng bầu không khí hòa hoãn đã tiếp tay cho họ.

Bộ trưởng Kissinger: Điều đó còn tùy vào cách nhìn nhận. Tôi cho rằng bầu không khí trước đây còn có lợi cho họ hơn cả hiện nay. Dù vậy, tôi hiểu lập luận mà ông đưa ra. Tôi không cho rằng đây là vấn đề nhỏ nhặt.

Ông còn nhớ là tôi từng gợi ý ông mời Thượng nghị sĩ Jackson sang thăm Trung Quốc không? Ông ấy đại diện cho một khuynh hướng mà nếu khuynh hướng đó mạnh lên, thì việc thực hiện một chính sách thực sự vững chắc sẽ trở nên bất khả thi.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Tôi hiểu điều đó.

Bộ trưởng Kissinger: Tôi đồng tình với mối quan ngại của ông về châu Âu. Cấu trúc chính trị châu Âu đã chịu ảnh hưởng nặng nề từ hai cuộc chiến tranh, khiến giới lãnh đạo ở đó mất đi sự tự tin. [Trang 736]

Hãy nhìn vào tình hình nước Ý. Chuyện này chẳng liên quan gì đến chính sách hòa hoãn (détente) cả. Giới lãnh đạo Đảng Dân chủ Cơ đốc giáo đang hoàn toàn suy sụp về ý chí, còn Giáo hội thì nhận thức sai lệch về mối nguy hiểm thực sự. Nước Ý hiện chẳng có lấy một chính sách đối ngoại nào cả.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Ông nhìn nhận thế nào về Bồ Đào Nha?

Bộ trưởng Kissinger: Tôi không muốn bị đại diện Trung Quốc tại Liên Hợp Quốc quở trách thêm lần nữa đâu, nên tôi sẽ phải cẩn trọng hơn. (Cười)

Một siêu cường đã can dự vào đó, và chúng tôi cũng không đứng ngoài cuộc. Về cơ bản, chúng tôi từng coi đây là vấn đề nội bộ của Bồ Đào Nha. Hơn nữa, do những vấn đề nội bộ của chính mình, chúng tôi đã không can thiệp nhiều.

Hiện tại, chúng tôi đang phối hợp với các đối tác châu Âu để ngăn chặn các nhóm được Moscow hậu thuẫn giành ưu thế. Tình hình đã có những cải thiện về mặt chiến thuật—một bước tiến chiến thuật đáng kể. Vấn đề bây giờ là liệu các đối tác châu Âu của chúng ta sẽ chỉ dừng lại ở việc ăn mừng chiến thắng, hay họ sẽ nhận ra rằng tầm ảnh hưởng của các nhóm được Moscow hậu thuẫn cần phải được loại bỏ một cách hệ thống.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Cuộc đấu tranh này sẽ còn kéo dài. Dù ông có nói gì với các đối tác châu Âu của mình, thì phía chúng tôi vẫn luôn khuyên họ đừng đánh giá quá cao sức mạnh của các Đảng Cộng sản. Chúng tôi tin rằng mình hiểu rõ họ hơn các ông. Đã có lần chúng tôi khuyên các bạn Tây Âu cứ để mặc cho những cái gọi là Đảng Cộng sản đó tự do hành động; hãy để họ lên nắm quyền rồi tự bộc lộ bản chất thật khi ở trên cương vị đó. Nhưng họ lại bảo rằng họ không thể nào chấp nhận một kịch bản như vậy.

Bộ trưởng Kissinger: Tôi không nghĩ là ông thực sự hiểu rõ vấn đề đó đâu. Ý ông là [để họ nắm quyền] ở Bồ Đào Nha, hay ở một nơi nào khác?

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Ở Bồ Đào Nha. Trong trường hợp đó, Đảng Cộng sản Bồ Đào Nha không thể kiểm soát được quân đội Bồ Đào Nha.

Bộ trưởng Kissinger: Chúng tôi không đánh giá quá cao sức mạnh của Đảng Cộng sản Bồ Đào Nha. Chúng ta cần để tình hình chín muồi đến một mức độ nhất định. Thứ nhất, chúng tôi không có đủ năng lực nội tại; thứ hai, chúng tôi phải giúp Tây Âu hiểu rõ tình hình thực tế. Thứ ba, chúng tôi phải đảm bảo rằng Soares không phải là một kiểu Kerensky.

Dù sao thì tình hình ở Bồ Đào Nha vẫn đang ở giai đoạn đầu và có thể diễn biến theo bất kỳ hướng nào.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Tôi cho rằng nếu những người bạn châu Âu của chúng ta, với sự hậu thuẫn từ những người bạn Mỹ, có những hành động khéo léo, thì Liên Xô sẽ không thể chiếm ưu thế. [Trang 737]

Tôi không rõ ông có còn nhớ không, nhưng ông từng nói với tôi rằng cuối cùng thì Liên Xô sẽ buộc phải sử dụng quân đội để gia tăng ảnh hưởng.

Bộ trưởng Kissinger: Ý tôi là Liên Xô không thể mở rộng [ảnh hưởng của mình] mà không sử dụng sức mạnh quân sự để đạt được mục đích. Cho đến nay, họ vẫn chưa giành được thắng lợi chính trị nào cả.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Có một ví dụ điển hình minh chứng cho quan điểm của ông. Nếu Liên Xô không cần dựa vào vũ lực quân sự, thì họ đã chẳng cần phải duy trì một lực lượng quân đội lớn như vậy ở Trung Âu.

Bộ trưởng Kissinger: Đúng vậy, thật đáng chú ý là ba mươi năm sau khi đưa quân vào [các quốc gia Trung Âu], các chính quyền ở đó vẫn không hề có tính chính danh. Họ buộc phải cai trị bằng cách dựa vào chủ nghĩa dân tộc truyền thống.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Theo quan điểm của chúng tôi, nếu Liên Xô thực hiện các hành động phiêu lưu, họ sẽ mất Đông Âu.

Bộ trưởng Kissinger: Tôi đồng ý. Theo ông, họ sẽ hành động ở đâu? Tây Âu chăng? Đó chính là lý do tại sao tôi nghi ngờ liệu Tây Âu có thực sự là trọng tâm trong chiến lược của họ hay không.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều (sau một khoảng lặng ngắn): Tình hình quả thực rất phức tạp. Mọi vấn đề đều chứa đựng những mâu thuẫn riêng.

Chúng tôi đã nhiều lần bày tỏ quan điểm của mình với ông về vấn đề này. Tây Âu là tâm điểm—như Chủ tịch Mao đã nói với các ông—nếu Liên Xô không thể giành quyền bá chủ đối với Tây Âu thì họ không thể kiểm soát được thế giới. Theo quan điểm của chúng tôi, cũng như quan điểm của các ông, Đông Âu là một gánh nặng đối với Liên Xô, nhưng họ lại coi đó là một tài sản.

Bộ trưởng Kissinger: Tôi đồng ý rằng mục tiêu lâu dài của Liên Xô là biến Tây Âu thành một kiểu "Phần Lan hóa". Vấn đề là họ sẽ thực hiện điều đó như thế nào. Lúc này tôi đang phát biểu với tư cách là một giáo sư, chứ không phải là Bộ trưởng Ngoại giao. Họ có thể thực hiện bằng cách hành động trực tiếp nhắm vào châu Âu, hoặc thông qua những bước đi cho thấy với Tây Âu rằng họ là một thế lực không thể cưỡng lại.

Câu hỏi đặt ra là liệu họ có thực hiện một động thái nào đó ở Trung Đông hay Viễn Đông hay không [nhằm phô trương sức mạnh của mình với Tây Âu]. Nhưng tôi đang nói với tư cách là một giáo sư; tôi không đưa ra dự đoán nào cả. Còn trên cương vị Bộ trưởng Ngoại giao, chúng tôi phải chuẩn bị sẵn sàng cho mọi khả năng có thể xảy ra.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Vâng, ông nói đúng, nhưng cần phải xác định các ưu tiên dựa trên mức độ cấp bách của vấn đề. Tôi đồng ý rằng cách tốt nhất để Liên Xô đạt được mục tiêu này là đánh bại từng quốc gia Tây Âu một, rồi biến khu vực đó thành một kiểu "Phần Lan hóa".

Bộ trưởng Kissinger: Vâng, đó chính là chiến lược của họ.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Đó là phần đầu trong chiến lược của họ, bởi vì phía Liên Xô hiểu rằng nếu không thực hiện bước này, họ sẽ không thể đạt được các mục tiêu còn lại. [Trang 738]

Người Tầu cộng có một câu nói cổ từ hơn 2.000 năm trước của nhà chiến lược quân sự Tôn Tử — ông Solomon chắc hẳn biết điều này — rằng cách tốt nhất để khuất phục đối phương không phải là dùng đến binh lính [mà là dùng mưu lược chính trị]. Liên Xô muốn làm như vậy, nhưng theo quan điểm của chúng tôi, điều đó khó mà thực hiện được.

Hiện tại, Liên Xô đang chờ đợi thời cơ thích hợp. Đến cuối cùng, khi nhận thấy chiến lược của mình không hiệu quả, họ sẽ buộc phải sử dụng đến biện pháp quân sự. Tất nhiên, vào thời điểm này, các điều kiện vẫn chưa chín muồi [để có thể dùng đến vũ lực quân sự].

Khi đề cập đến Hội nghị An ninh châu Âu, tôi không có ý nói rằng hội nghị đó quan trọng. Tôi chỉ muốn lưu ý rằng một số phát biểu từ vài phía đã không mang lại lợi ích gì cho châu Âu hay Hoa Kỳ, đồng thời gây ra không ít sự hoang mang tại châu Âu.

Bộ trưởng Kissinger: Bất kỳ sự hoang mang nào ở châu Âu cũng không phải là hệ quả từ Hội nghị An ninh châu Âu; đó là kết quả của tình hình nội bộ tại các quốc gia đó, đặc biệt là ở Ý và phần nào đó là ở Anh. Vấn đề này cần được giải quyết ngay tại chính các quốc gia đó.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Xin cho phép tôi bổ sung một điểm. Sau Hội nghị An ninh châu Âu, do các hoạt động tuyên truyền thổi phồng và vô căn cứ, khuynh hướng tiêu cực [thụ động] ở một số người bạn châu Âu đã gia tăng, đặc biệt là trong các đảng Dân chủ Cơ đốc giáo.

Bộ trưởng Kissinger: Các đảng Dân chủ Xã hội châu Âu đang tỏ ra dễ bị các đảng Cộng sản tác động. Điều này đặc biệt đúng tại Ý, chứ không phải ở Đức.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Cách đây không lâu, tôi có trao đổi với ông Strauss. Ông ấy nói với tôi — đây không phải là bí mật gì — rằng Liên Xô đang có ý định đưa ông Willy Brandt trở lại.

Bộ trưởng Kissinger: Có lẽ nhận định đó đúng.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Theo lời ông Strauss, họ có cơ sở để kỳ vọng vào điều này. Tôi thì không rõ lắm, vì tôi không biết rõ về ông Schmidt.

Bộ trưởng Kissinger: Bản thân ông Brandt cũng muốn đưa chính mình trở lại!

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Sức khỏe của ông Schmidt không được tốt lắm.

Bộ trưởng Kissinger: Ông Schmidt là một người tốt, dù sức khỏe không được tốt. Ông ấy mắc bệnh tuyến giáp cùng một vài vấn đề [thể chất] khác, nhưng lại là một nhà lãnh đạo rất mạnh mẽ. Ông Schmidt đã phạm một sai lầm lớn — chúng tôi là bạn cũ; chúng tôi quen biết nhau từ năm 1955, khi cả hai đều được coi là những thanh niên đầy triển vọng — hồi tôi trở thành Ngoại trưởng thì ông ấy trở thành Bộ trưởng Tài chính. Tôi cứ ngỡ cuối cùng mình đã vượt lên trước ông ấy. Giờ thì ông ấy đã “trả đũa” lại, và tôi thì chẳng bao giờ có thể vượt qua ông ấy được vì Hiến pháp của chúng tôi [quy định người không sinh ra tại Mỹ thì không thể làm Tổng thống]. Thế nên giờ tôi đành trở thành một nhà cách mạng vậy. (Cười)

Ông ấy đã phạm một sai lầm căn bản. Khi trở thành Thủ tướng, ông ấy lại không nắm luôn cả vị trí lãnh đạo đảng của mình. [Trang 739]

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Chiến lược của Liên Xô là nuôi dưỡng các đảng Dân chủ Cơ đốc giáo ở Tây Âu, rồi khuyến khích các đảng Cộng sản sáp nhập với họ.

Bộ trưởng Kissinger: Đúng vậy. Đó là lý do tại sao các đảng Dân chủ Cơ đốc giáo ở Ý không phải là rào cản [đối với sự mở rộng ảnh hưởng của Liên Xô], vì họ hợp tác với Đảng Cộng sản. Nhưng chừng nào ông Schmidt còn là Thủ tướng tại Cộng hòa Liên bang Đức, thì điều đó không thể xảy ra [ở Đức] được.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Để tôi kể cho ông nghe một câu chuyện đùa mà tôi mới đọc gần đây. Kohl, lãnh đạo đảng Dân chủ Cơ đốc giáo Đức, đã đến thăm Moscow đúng vào lúc Strauss đang ở Bắc Kinh để tham dự triển lãm [công nghiệp] của Tây Đức. Báo chí chúng tôi đưa tin về chuyến thăm Trung Quốc của Strauss, thế là Liên Xô từ chối tiếp ông Kohl suốt ba ngày liền.

Bộ trưởng Kissinger: Liên Xô thật ngốc nghếch. Họ phải hiểu rằng bản tính của Strauss là thích đi thăm đủ loại triển lãm công nghiệp chứ.

Năm ngoái, khi tôi đến thăm Liên Xô, lúc đang ở Crimea, Brezhnev đã phàn nàn gay gắt về ông Schmidt và ông Genscher. Tôi mới bảo: “Đâu nhất thiết phải cử hai điệp viên đến làm gì.” Họ đáp lại: “Thứ nhất, chính Đông Đức đã cử những điệp viên đó; và thứ hai, chúng tôi đâu có ra lệnh cho Brandt thuê họ.”

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Tôi nghe nói sau đó Brezhnev đã xin lỗi Brandt. Tôi không rõ điều này có đúng hay không.

Bộ trưởng Kissinger: Nhưng chính Brandt đã tự chuốc lấy điều đó.

Bất cứ điều gì chúng ta có thể làm để củng cố vị thế của Schmidt đều sẽ hữu ích. Ông ấy sắp tới thăm Washington.

Trước đó, ông có đề cập đến việc phía Liên Xô suy đoán về tình hình kinh tế ở phương Tây. Có lẽ ông sẽ quan tâm khi biết rằng chúng tôi đang lên kế hoạch tổ chức một cuộc họp giữa Tổng thống, Giscard, Schmidt và phía Nhật Bản để phối hợp chính sách kinh tế và giải quyết tình hình này.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Cho phép tôi hỏi một câu được không? Ông đánh giá thế nào về chính phủ của Miki? Năm ngoái tại Tô Châu, chúng ta [ông Kiều và Bộ trưởng Kissinger] đã thảo luận về tình hình Nhật Bản. Chúng tôi đã không ngờ rằng những thay đổi [như đã xảy ra kể từ đó] lại có thể diễn ra. Chúng tôi từng nói sẽ thông tin cho phía các ông biết. Tôi có thể nói với ông rằng trước khi Miki lên nắm quyền, chúng tôi từng nghĩ ông ấy là một người bạn của Trung Quốc.

Bộ trưởng Kissinger: Tôi biết ông ấy là bạn của Trung Quốc. Ông ấy là một người sâu sắc, nhưng lại đứng đầu một chính phủ yếu kém. Ông ấy không có nhiều sự tự tin. Họ rất rụt rè. Chúng tôi cho rằng [chính phủ của Miki] sẽ không tồn tại quá hai năm. Tuy nhiên, tôi đồng ý rằng chính sách của ông ấy đối với Trung Quốc mang tinh thần hữu nghị.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Không hẳn là hoàn toàn như vậy.

Bộ trưởng Kissinger: Có phải vì điều khoản về bá quyền không?

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Chính xác! Ông có đồng ý không? [Trang 740]

Bộ trưởng Kissinger: Tôi đã nói với Bộ trưởng Ngoại giao của họ rằng ông [ông Kiều] đã đúng khi cho rằng tôi có tham gia vào việc soạn thảo điều khoản này [điều khoản trong Thông cáo Thượng Hải đề cập đến vấn đề bá quyền].

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Tôi đã bảo họ cứ chỉ trích tôi hoặc ông đi.

Bộ trưởng Kissinger: Họ lo sợ rằng các ông sẽ áp dụng điều khoản về bá quyền đó đối với chúng tôi.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Hôm qua, tôi đã trao đổi với Bộ trưởng Ngoại giao Nhật Bản về vấn đề này và đưa ra lời giải thích. Về điểm này, tôi đã nói với họ rằng: thứ nhất, nội dung đó đã được phía Mỹ và Trung Quốc thảo luận và thống nhất với nhau; Thứ hai, tôi đã chỉ rõ rằng điều khoản chống bá quyền không nhằm mục đích làm tổn hại mối quan hệ giữa Nhật Bản và Hoa Kỳ. Ông ấy hiểu điều này. Vấn đề chính nằm ở áp lực mà Liên Xô gây ra cho họ.

Bộ trưởng Kissinger: Ông hẳn biết rằng chúng tôi đã nói với ông ấy [Miyazawa] rằng chúng tôi không thể phản đối một điều khoản mà chính chúng tôi đã ký kết.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Vâng. Tôi cũng đã nói với Bộ trưởng Ngoại giao Nhật Bản rằng Trung Quốc và Hoa Kỳ đã đạt được thỏa thuận về điều khoản này, và chúng tôi cũng đã đạt được thỏa thuận với một số nước nhỏ ở Đông Nam Á—như Thái Lan, Philippines và Malaysia. Khi đó Liên Xô không hề phản đối, họ chỉ phản đối trong trường hợp của Nhật Bản mà thôi.

Bộ trưởng Kissinger: Ông có nghĩ rằng họ sẽ ký [hiệp ước hòa bình và hữu nghị có điều khoản chống bá quyền] không?

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Tôi không biết. Tôi không nắm rõ các vấn đề nội bộ của họ.

Bộ trưởng Kissinger (đứng dậy, nâng ly): Thưa Ngài Bộ trưởng, thưa các bạn, thật hân hạnh được chào đón các bạn đến Hoa Kỳ. Nếu tôi không nhầm thì đây là chuyến thăm Hoa Kỳ lần thứ bảy của ông. Điều này chứng tỏ rằng ông không chịu để tôi vượt mặt ở bất cứ khía cạnh nào, kể cả số lần ghé thăm. (Cười)

Chúng tôi nhận thấy rằng nhìn chung, ông luôn có xu hướng không để chúng tôi vượt lên trước mình. Năm tới, chúng tôi sẽ kỷ niệm 200 năm thành lập đất nước. Ông đã gửi triển lãm khảo cổ đến để cho chúng tôi thấy rằng 200 năm chỉ là một khoảng thời gian ngắn ngủi trong lịch sử Trung Quốc.

Thưa Ngài Bộ trưởng, đất nước ông và đất nước chúng tôi có một mối quan hệ khá đặc biệt. Có nhiều điều chúng tôi không đồng quan điểm. Đôi khi chúng tôi công khai những bất đồng đó. Tuy nhiên, chúng tôi lại trò chuyện với nhau một cách thẳng thắn và sâu sắc hơn so với hầu hết các quốc gia khác. Điều này xuất phát từ những yếu tố khách quan và những nhu cầu thực tế đã gắn kết chúng tôi lại với nhau, cũng như cách chúng tôi cùng nhìn nhận các vấn đề đó. Trong số những điểm tương đồng này, tôi phải kể đến các nội dung trong Thông cáo Thượng Hải về vấn đề bá quyền mà chúng ta vừa thảo luận. Như tôi đã phát biểu trước Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, chúng tôi đặc biệt coi trọng mối quan hệ với Cộng hòa Nhân dân Tầu cộng. Chúng tôi sẵn sàng hợp tác dựa trên những nhận thức chung mà hai bên cùng chia sẻ. [Trang 741]

Chúng tôi trân trọng các chuyến thăm và những cuộc đối thoại này; vì vậy, chúng tôi nồng nhiệt chào đón các vị.

Sau đây, xin mời quý vị cùng nâng ly: chúc Chủ tịch Mao Trạch Đông và Thủ tướng Chu Ân Lai dồi dào sức khỏe và trường thọ; chúc Bộ trưởng Ngoại giao cùng toàn thể bạn hữu dồi dào sức khỏe; và chúc cho tình hữu nghị giữa nhân dân hai nước Trung Quốc và Hoa Kỳ. Cạn ly! (Mọi người cùng đứng dậy và nâng ly.)

(Phía Trung Quốc và phía Hoa Kỳ đã trao đổi qua lại để làm rõ chính xác số lần Bộ trưởng Ngoại giao Kiều Quán Hoa từng đến Hoa Kỳ. Cuối cùng, hai bên thống nhất con số là bảy lần, bao gồm cả hai chuyến thăm mà ông đã thực hiện tới Hoa Kỳ vào năm 1950.)

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Tôi cũng xin được nói đôi lời.

Thưa Ngài Bộ trưởng – hay đúng hơn là Tiến sĩ Kissinger. Chúng ta từng đạt được một thỏa thuận rằng tôi sẽ gọi ông là “Ngài Tiến sĩ”, còn ông sẽ gọi tôi là “Ông X”. Hôm nay, ông đã phá vỡ thỏa thuận đó rồi. Nhưng điều này không quan trọng, đó chỉ là hiện tượng bề nổi mà thôi.

Điều quan trọng là mỗi khi gặp nhau, chúng ta đều thảo luận về những vấn đề trọng yếu. Chúng ta trao đổi rất thẳng thắn. Đôi khi chúng ta tranh luận gay gắt, nhưng điều đó chẳng đáng bận tâm. Nếu chỉ trò chuyện hời hợt bên ngoài thì thật vô nghĩa.

Về quan hệ giữa hai nước chúng ta, mọi thứ đã được nêu rõ trong Thông cáo Thượng Hải. Tôi tin rằng cả Tầu cộng và Hoa Kỳ đều quyết tâm tiếp tục đi theo con đường đã được vạch ra trong văn kiện này.

Khi còn trẻ, tôi từng đọc được một câu nói – không rõ ở đâu, có lẽ là của một nhà tư tưởng theo chủ nghĩa Marx – rằng: “Hoàn cảnh mạnh hơn con người. Một cá nhân có thể suy nghĩ thế này hay thế khác, nhưng hoàn cảnh vẫn luôn mạnh hơn con người.”

Tôi tin rằng trong một thế giới đang biến động như hiện nay, chúng ta có nhiều điểm chung – mặc dù ông thuộc trường phái Kant, còn tôi thuộc trường phái Hegel. Cả hai triết gia đó đều sống cùng thời và trong những hoàn cảnh tương tự nhau.

Bây giờ, tôi xin được nâng ly: Chúc mừng Tổng thống Ford; chúc mừng người bạn của chúng ta – Ngài Bộ trưởng Ngoại giao; chúc mừng người bạn mới – ông Moynihan; và chúc mừng những người bạn cũ – ông Habib, ông Gleysteen, ông Solomon, cùng ông Lord – người có một nửa là “người Tầu cộng” vì ông ấy có một người vợ Tầu cộng. (Mọi người cùng đứng dậy nâng ly.)

Bộ trưởng Kissinger: Cho phép tôi nêu ra một vài vấn đề ngắn gọn. Sau đó, chúng ta có thể bàn về chuyến thăm của Tổng thống và chuyến thăm của cá nhân tôi.

Trước hết là vấn đề Angola; tôi muốn thảo luận với ông về chuyện này. Vấn đề ở Angola là gì? Xét về mặt địa lý, các tuyến đường sắt nối liền Zaire và Zambia với biển đều chạy qua Angola. Do đó, tương lai của Angola có tác động đáng kể đến các quốc gia khác trong khu vực.

Trong nhiều năm qua, Hoa Kỳ gần như không có bất kỳ ảnh hưởng hay can dự nào tại Angola. Bắt đầu từ đầu năm nay, Liên Xô đã gia tăng đáng kể việc cung cấp vũ khí tại Angola, thông qua Congo-Brazzaville hoặc trực tiếp, cũng như thông qua các đồng minh của họ tại Bồ Đào Nha. Những người ủng hộ Liên Xô trong quân đội Bồ Đào Nha đã tạo điều kiện cho binh lính xuất ngũ để gia nhập lực lượng của Neto. Nhờ đó, lực lượng của Neto – vốn yếu nhất chỉ vài tháng trước – nay đã trở thành phe mạnh nhất; điều này không xuất phát từ hoạt động cách mạng, mà là kết quả của tác động từ bên ngoài.

Chúng tôi đồng tình với quan điểm mà ông đã nêu tại Đại hội đồng, rằng ba phong trào cách mạng nên hợp nhất với nhau. Tuy nhiên, nếu tình hình cứ tiếp diễn như hiện nay, Neto sẽ đánh bại các phe còn lại, và khi đó sẽ chẳng còn gì để hợp nhất nữa. Nếu không có hành động can thiệp, Zaire và Zambia sẽ nhận ra rằng các lực lượng được Liên Xô hậu thuẫn có thể giành phần thắng, và do đó, họ sẽ chuyển sang ngả về phía Liên Xô. Vì vậy, bắt đầu từ tháng 8 – chứ không phải trước đó – chúng tôi đã nỗ lực thiết lập thế cân bằng giữa các lực lượng của Roberto, Savimbi và Neto; chúng tôi thực hiện điều này cùng với Kaunda và Mobutu.

Tôi ngạc nhiên khi nghe phía Tầu cộng nói rằng họ sẽ không làm gì cả. Chừng nào Liên Xô còn hoạt động tại châu Phi, thì vấn đề này vẫn có ý nghĩa quan trọng đối với Tầu cộng. Nếu chúng ta lo ngại về chủ nghĩa bá quyền, tại sao lại để Liên Xô vươn tay can thiệp vào một khu vực xa xôi như vậy đối với họ? Bản thân chúng tôi không mưu cầu bất cứ lợi ích gì cho riêng mình.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều (Ch’iao): Có lẽ quan điểm của chúng ta không giống nhau.

Chúng tôi tin rằng, bằng cách hành xử như vậy, cuối cùng Liên Xô sẽ thất bại, dù họ có thể giành được một vài lợi thế quân sự trong ngắn hạn.

Tất nhiên, những gì tôi đã phát biểu tại Đại hội đồng chính là chính sách của Chính phủ Tầu cộng. Chính sách này dựa trên các nguyên tắc nhất định, và cũng có thể tạo ra ảnh hưởng nhất định đối với những người bạn châu Phi của chúng ta.

Tôi đã thảo luận vấn đề này với một số người bạn châu Âu. Tôi nói với họ rằng Tầu cộng sẽ không phản đối nếu họ thực hiện các biện pháp nhằm ngăn chặn Liên Xô lợi dụng Neto. Hiện đã rõ ràng rằng cuộc nội chiến tại Angola là do Liên Xô kích động. Một khi đã khơi mào cuộc chiến, họ không thể ngăn cản các bên khác hành động. Vì Liên Xô là bên khơi mào cuộc chiến, họ không có cơ sở đạo đức nào để ngăn cản các bên khác hành động nhằm đáp lại những hành động của họ.

Nếu đã nghiên cứu kỹ bài phát biểu của chúng tôi, bạn sẽ thấy chúng tôi biết rõ ai là bên phải chịu trách nhiệm.

Bộ trưởng Kissinger: Nhưng hãy tạm gác chuyện bài phát biểu sang một bên. Bây giờ chúng ta phải làm gì đây?

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Một số người bạn của chúng tôi muốn tranh thủ sự giúp đỡ từ Nam Phi. Đây là cách nhìn thiển cận.

Bộ trưởng Kissinger: Chúng tôi cũng nhận được đề xuất tương tự và đã từ chối. Chúng tôi đã làm việc với Tanzania và Zambia. Vấn đề này phải do chính người da đen ở đó giải quyết.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Tôi đề nghị chúng ta nên nghiên cứu kỹ hơn về vấn đề này. [Trang 743]

Bộ trưởng Kissinger: Chúng tôi đã nghiên cứu tình hình rồi. Ông có muốn trao đổi ý kiến ​​về vấn đề này không?

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Chúng tôi có lập trường khá cứng rắn đối với các phong trào giải phóng dân tộc. Ông còn nhớ Chủ tịch Mao đã nói với ông rằng, đối với khu vực Trung Đông, cần phải sử dụng chiến thuật kép, tức là dùng cả hai tay không?

Bộ trưởng Kissinger: Đó chính xác là điều chúng tôi đang cố gắng thực hiện.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Nhưng trường hợp của Angola thì khác. Cho đến nay, chúng tôi vẫn hy vọng rằng vấn đề này có thể được giải quyết giữa các quốc gia châu Phi và ba phong trào giải phóng. Ông có cho rằng cách này không khả thi không?

Bộ trưởng Kissinger: Không hẳn là vậy—để tôi nói rõ hơn. Roberto và Savimbi cần phải mạnh hơn. Tôi nhận được báo cáo hàng ngày về các lô hàng quân sự của Liên Xô gửi đến Luanda. Về mặt toán học, chắc chắn rằng Neto sẽ chiếm ưu thế nếu Roberto và Savimbi không được tăng cường lực lượng; nếu không, khi người Bồ Đào Nha rút đi, Neto sẽ nắm quyền kiểm soát. Vì vậy, nếu Roberto và Savimbi không được củng cố, thì sẽ không thể có thỏa thuận nào giữa ba phong trào giải phóng và các chính phủ châu Phi.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Ông có thể tác động gì đến chính phủ Bồ Đào Nha không?

Bộ trưởng Kissinger: Chúng tôi đang làm, nhưng điều đó chẳng giúp ích gì đối với số vũ khí mà Liên Xô đã đưa vào đó rồi.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Quy mô các lô hàng của Liên Xô lớn đến mức nào?

Bộ trưởng Kissinger: Họ có khoảng 30 chiếc xe bọc thép. Đối với châu Phi, đó là một con số đáng kể. Ngoài ra còn có pháo 122 ly. Tại Coxito, họ đã sử dụng loại pháo 122 ly này và đạt hiệu quả rất lớn. Những binh sĩ được huấn luyện theo mô hình Tầu cộng đã phải tháo chạy. Họ cần vũ khí hạng nặng hơn và được huấn luyện bài bản hơn. Đặc biệt là lực lượng của Savimbi. Tôi được biết là các lô vũ khí từ Tầu cộng đang bị giữ lại ở đâu đó. Điều quan trọng là Roberto và Savimbi phải kiểm soát được phần lớn lãnh thổ Angola trước khi nước này giành độc lập. Nếu không, Neto sẽ tuyên bố độc lập và tìm đến Liên Hợp Quốc.

Phía chúng tôi cho rằng vấn đề này có thể giải quyết được nếu chúng ta hành động nhanh chóng. Tôi xin nhắc lại, chúng tôi ủng hộ một kết quả đạt được thông qua đàm phán giữa ba phong trào giải phóng. Tuy nhiên, kết cục sẽ được định đoạt chỉ trong vài tuần tới.

Ngoại trưởng Kiều: Tốt. Tôi đã ghi nhận quan điểm của ông.

Bộ trưởng Kissinger: Nếu muốn đi sâu vào chi tiết, ông có thể chỉ đạo Đại sứ của mình tại Washington liên hệ với chúng tôi. Chúng tôi có thể cung cấp những đánh giá chính xác hơn về số vũ khí họ đang có cũng như những gì họ còn thiếu.

Đây rõ ràng là một trường hợp có sự can thiệp từ bên ngoài. Chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ Roberto và Savimbi bằng vũ khí. Thực tế là chúng tôi cũng đã bắt đầu hỗ trợ ở một mức độ nhất định rồi. [Trang 744]

Chắc ông Habib sắp lên cơn đau tim nữa rồi. Việc này đi ngược lại mọi nguyên tắc của cơ quan ông ấy đấy.

Ông Habib: Chúng tôi chỉ là những người yêu chuộng hòa bình thôi mà.

(Mọi người đứng dậy rời bàn ăn để quay trở lại phòng khách của Bộ trưởng.)

Bộ trưởng Kissinger: Tôi sẽ đến Tầu cộng vào ngày 19. Trước đó, tôi sẽ dừng chân một ngày tại Nhật Bản.

Ngoại trưởng Kiều: Ông có đưa phu nhân đi cùng không?

Bộ trưởng Kissinger: Có chứ. Tôi cũng định đưa cả ông Lynn, người đứng đầu Văn phòng Quản lý và Ngân sách của chúng tôi, đi cùng. Tôi nghĩ việc ông ấy hiểu biết thêm về Tầu cộng sẽ rất hữu ích.

Ngoại trưởng Kiều: Vâng, chúng tôi sẽ xem xét vấn đề này.

Vậy là ông sẽ đến vào ngày 19. Vào buổi sáng hay buổi chiều?

Bộ trưởng Kissinger: Khoảng 3 giờ chiều.

Ngoại trưởng Kiều: Ông sẽ ở lại bao nhiêu ngày?

Bộ trưởng Kissinger: Có lẽ đến ngày 23.

Trước khi đi vào vấn đề đó, cho phép tôi thảo luận ngắn gọn về Đông Nam Á.

Tất nhiên, chúng tôi không còn lợi ích cốt yếu nào ở Đông Nam Á nữa. Nếu có chăng, thì đó chỉ là việc ngăn chặn tham vọng bá quyền của các bên khác. Theo thời gian, chúng tôi sẽ không còn lý do gì để không thiết lập quan hệ với Việt Nam.

Ngoại trưởng Kiều: Tất nhiên, về vấn đề này, chúng tôi hiểu tình hình nội bộ của phía các ông. Chúng tôi cho rằng Hoa Kỳ không nên bận tâm đến những chuyện đã xảy ra trong quá khứ.

Bộ trưởng Kissinger: Chúng tôi không bận tâm. Vấn đề là những người bạn của các ông ở Việt Nam không nên đánh giá thấp bản thân mình quá mức. Vì vậy, chúng tôi muốn để thực tế dần dần thấm sâu hơn một thời gian. Sau đó, chúng ta có thể thiết lập quan hệ phản ánh chính xác hơn thế giới thực tại. Điều này chẳng liên quan gì đến quá khứ cả.

Ngoại trưởng Kiều: Có lẽ vậy. Một điều mà chúng tôi từng nói với các ông là các ông hành động quá cảm tính.

Bộ trưởng Kissinger: Chúng tôi đang cố gắng hành động một cách thực tế.

Ngoại trưởng Kiều: Tất nhiên, lẽ ra tôi không cần phải đề cập đến chuyện này, nhưng vụ tàu Mayaguez là hoàn toàn không cần thiết. Tuy nhiên, điều đó cũng không quan trọng.

Bộ trưởng Kissinger: Điều này dẫn tôi đến vấn đề chính mà tôi muốn thảo luận. [Trang 745]

Chúng tôi không thấy lý do gì để không bắt đầu các cuộc thảo luận với Campuchia. Nếu Hoàng thân Sihanouk hoặc các thành viên khác trong phái đoàn Campuchia muốn bắt đầu thảo luận, chúng tôi luôn sẵn sàng.

Ngoại trưởng Kiều: Tôi xin nói thẳng với ông. Hoàng thân Sihanouk và các thành viên khác trong phái đoàn cảm thấy rằng Hoa Kỳ đã gây ra cho họ quá nhiều tổn thương, nên không dễ để họ chủ động đề nghị. Vì lợi ích của tình hình chung, chúng tôi hy vọng các ông sẽ thiết lập quan hệ phù hợp với Campuchia. Hãy chủ động tiếp cận phía Campuchia. Tôi đưa ra lời khuyên này với tư cách cá nhân, một người bạn, chứ không phải thay mặt Hoàng thân Sihanouk hay các quan chức Campuchia khác. Tất nhiên, tôi không thể trả lời thay cho họ. Nhưng theo đánh giá của tôi, họ sẽ dành cho các ông sự lịch thiệp cần thiết.

Xin hãy tiếp tục quan tâm đến khu vực Đông Nam Á.

Bộ trưởng Kissinger: Mối quan tâm duy nhất của chúng tôi là sự độc lập của các quốc gia [trong khu vực].

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Chúng tôi cũng vậy.

Bộ trưởng Kissinger: Đó là lý do tại sao chúng tôi cho rằng việc cải thiện quan hệ giữa các ông và Thái Lan là một tín hiệu tích cực. Chúng tôi đã trao đổi theo hướng này với Bộ trưởng Ngoại giao Thái Lan vào mùa xuân năm ngoái.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Ý ông là Chatchai? Ông ấy đã về nước rồi.

Bộ trưởng Kissinger: Nhưng ông ấy sẽ quay lại.

Vì vậy, chính sách của chúng tôi là ủng hộ các quốc gia [ở Đông Nam Á] chống lại sự xâm lược từ bên ngoài.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Tất nhiên, chuyện quá khứ đã qua rồi. Nhưng chúng tôi hy vọng các ông sẽ rút ra bài học từ quá khứ và ủng hộ nền độc lập của những quốc gia này. Làm như vậy, Hoa Kỳ sẽ có thêm những người bạn thực sự.

(Bộ trưởng Ngoại giao đứng dậy, ra hiệu muốn nghỉ giải lao một lát. Bộ trưởng Kissinger đưa ông đến phòng vệ sinh. Sau vài phút, Bộ trưởng Ngoại giao quay lại và cuộc trò chuyện tiếp tục.)

Bộ trưởng Kissinger: Mọi việc phụ thuộc rất nhiều vào phía Campuchia — đặc biệt là cách họ sử dụng ngôn từ đầy mạnh mẽ tại Đại hội đồng — để xem liệu chúng tôi có thể đưa ra bất kỳ đề nghị nào với họ trong kỳ họp này hay không.

Ngoại trưởng Kiều: Vì họ đã đến [New York], và xét đến việc Hoa Kỳ là một cường quốc trên thế giới, họ nên được đón tiếp một cách thỏa đáng.

Bộ trưởng Kissinger: Ở đây có hai vấn đề. Thứ nhất, họ sẽ được đón tiếp một cách thỏa đáng. Nhưng về vấn đề thứ hai là bắt đầu các cuộc thảo luận, họ cần phải tiết chế ngôn từ của mình.

Ngoại trưởng Kiều: Đó là chuyện của họ. Người Campuchia—tôi cho rằng ngôn từ của họ khá gay gắt, mặc dù thực tế thì lại là chuyện khác. [Trang 746]

Bộ trưởng Kissinger: Tôi nghĩ có một mối liên hệ giữa ngôn từ và thực tế.

Ngoại trưởng Kiều: Như tôi vừa nói với ông, tôi không muốn gây ra tranh cãi—vì giữa chúng ta không hề có chuyện đó—nhưng sự kiện Mayaguez đã làm tổn thương cảm xúc của họ. Họ sẽ cần một thời gian để quên đi chuyện này.

Bộ trưởng Kissinger: Chà, điều đó tùy thuộc vào họ thôi. Họ cũng chẳng giúp được gì nhiều cho chúng ta. Những bài phát biểu thù địch sẽ không được đăng trên trang nhất tờ New York Times đâu. Về phía chúng tôi, mối quan tâm duy nhất của chúng tôi là sự độc lập của các quốc gia Đông Nam Á. Tôi muốn ông biết điều này.

Ngoại trưởng Kiều: Tôi thực sự—tôi thực sự hy vọng rằng các ông đã rút ra được bài học từ Đông Dương. Việc các ông có rút ra được bài học hay không là tùy thuộc vào chính các ông. Còn việc có cân nhắc đến điều này [cuộc gặp với phía Campuchia] hay không, đó là chuyện của các ông.

Theo quan điểm của chúng tôi, tình hình chung ở Đông Nam Á đang tốt đẹp. Không biết ông nhìn nhận tình hình này như thế nào?

Bộ trưởng Kissinger: Tôi nghĩ chúng ta đang chứng kiến ​​sự khởi đầu của một quá trình tiến triển. Đối với Hoa Kỳ, chúng tôi có quan hệ tốt với tất cả các quốc gia [trong khu vực], ngoại trừ các nước Đông Dương. Tôi không loại trừ khả năng Việt Nam có những tham vọng bá quyền nhất định đối với Lào và Campuchia.

Ngoại trưởng Kiều: Điều đó hoàn toàn có thể xảy ra, do ảnh hưởng từ các thế lực bên ngoài. Nhưng chúng tôi nghi ngờ liệu điều đó có thể thành công hay không.

Bộ trưởng Kissinger: Đối với Lào, khả năng thành công cao hơn so với Campuchia.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Nếu đúng như vậy, thì thời gian trôi qua cũng chưa được bao lâu.

Bộ trưởng Kissinger: Theo ước tính của chúng tôi, hiện có 2.000 chuyên gia kỹ thuật Liên Xô tại Lào.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: 2.000 hay thậm chí 3.000 chuyên gia kỹ thuật Liên Xô thì có ý nghĩa gì chứ? Vấn đề chính là liệu họ có thể giành được sự ủng hộ của người dân ở đó hay không.

Bộ trưởng Kissinger: Tôi cho rằng vấn đề chính nằm ở ảnh hưởng từ Hà Nội.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Có lẽ vậy. Dù sao đi nữa, lịch sử 30 năm sau chiến tranh ở châu Á cho thấy không một quốc gia bên ngoài nào có thể thống trị một nước khác trong thời gian dài. Liên Xô từng muốn thống trị Tầu cộng trong suốt mười năm. Họ đã cử một số lượng lớn chuyên gia đến chỗ chúng tôi nhằm mục đích kiểm soát chúng tôi.

Bộ trưởng Kissinger: Vấn đề là liệu Tầu cộng có mạnh hơn Lào hay không. (Cười)

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Đây chỉ là vấn đề về mức độ, chứ không phải về bản chất.

Bộ trưởng Kissinger: Đây không phải là vấn đề trọng tâm của chúng tôi. Tôi chỉ muốn ông biết quan điểm của chúng tôi mà thôi. [Trang 747]

Chúng ta dành vài phút để bàn về chuyến thăm của Tổng thống được không? Chúng ta không cần thảo luận các vấn đề thực tiễn; tôi có thể làm việc đó khi đến Bắc Kinh vào tháng tới. Vấn đề là chúng ta đang cố gắng đạt được điều gì. Theo ông, mục đích của chuyến thăm [của Tổng thống] là gì?

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Khi ông đến Tầu cộng lần trước, cũng như khi các Thượng nghị sĩ hay nghị viên Hoa Kỳ sang thăm, chúng ta đã từng thảo luận rằng việc trao đổi các chuyến thăm và duy trì liên lạc là điều hữu ích. Chuyến thăm của Tổng thống các ông là một sự kiện quan trọng. Nhìn chung, chúng tôi hy vọng sẽ có những bước tiến mới dựa trên cơ sở Thông cáo Thượng Hải.

Bộ trưởng Kissinger: Tôi thấy rằng, như ông đã đề cập trong bài phát biểu của mình, Thông cáo Thượng Hải đóng vai trò là nền tảng hữu ích cho mối quan hệ giữa hai bên, và chúng tôi vẫn cam kết tuân thủ văn kiện này. Chúng tôi sẽ thực hiện đầy đủ các điều khoản trong đó trên mọi phương diện.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Như vậy thì tốt.

Bộ trưởng Kissinger: Đó chính là chính sách của chúng tôi.

Xét về mặt chiến lược, dựa trên những cuộc thảo luận của chúng ta, cả hai bên [Hoa Kỳ và Tầu cộng] đã theo đuổi các chính sách có phần tương đồng, bất chấp những khác biệt sâu sắc về hệ tư tưởng, bởi vì chúng ta có những mối quan tâm chung.

Do đó, điều chúng ta nên hướng tới—dưới góc độ chính trị và nội bộ tại Hoa Kỳ, đây hiện không phải là một sự kiện quá lớn, nhưng xét về chính sách đối ngoại, cần có một bước tiến mang tính biểu tượng nào đó. Đây không nên là chuyến thăm giữa hai kẻ thù đang lợi dụng lẫn nhau, mà là chuyến thăm giữa hai quốc gia đang hợp tác trong một số vấn đề nhất định.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Chắc chắn là như vậy rồi. Chúng ta có những điểm chung, như đã được nêu trong Thông cáo Thượng Hải.

Bộ trưởng Kissinger: Nhưng khi ông nói rằng chúng ta nên đạt được một bước tiến nào đó [trong quan hệ song phương], thì cụ thể ông đang nghĩ đến điều gì?

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều (cười ngượng nghịu): Tôi chỉ nói một cách khái quát thôi. Như Phó Thủ tướng Đặng Tiểu Bình từng chia sẻ với nhiều người bạn Hoa Kỳ, việc hai bên thảo luận với nhau là điều hữu ích. Chúng ta có thể xem xét liệu có thể đạt được bước tiến nào dựa trên nền tảng của Thông cáo Thượng Hải hay không. Nhưng nếu không có bước tiến nào thì cũng chẳng sao cả.

Bộ trưởng Kissinger: Ông có ý tưởng gì về loại văn kiện nào có thể được công bố sau chuyến thăm của Tổng thống không?

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Về vấn đề này, tôi hoàn toàn chưa có ý tưởng gì cả.

Bộ trưởng Kissinger: Dù sao thì chúng ta cũng sẽ thay đổi [văn kiện đó] vào đêm cuối cùng thôi. Ông biết không, tôi chẳng còn nhớ gì về đêm cuối cùng trong các cuộc thảo luận của chúng ta [trong chuyến thăm Tầu cộng của Tổng thống Nixon], cũng như bất kỳ vấn đề nào đã được thảo luận vào lúc đó.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Tôi thực sự ngưỡng mộ ông. Ngay sau các cuộc hội đàm, ông đã tổ chức một cuộc họp báo với phong thái vô cùng thoải mái.

Bộ trưởng Kissinger: Tôi lại nhớ rất chi tiết về văn kiện đó—từng phiên bản mà chúng ta đã soạn thảo. [Trang 748]

Hãy để tôi nói về những bước tiến, trước hết là vấn đề Đài Loan, sau đó là các vấn đề khác.

Về vấn đề Đài Loan: Chúng ta không thể hoàn tất tiến trình này trong chuyến thăm lần này. Trong chuyến thăm này, xét về tình hình nội bộ, điều đó là không thể thực hiện được; tôi đã nói với ông về vấn đề này rồi. Tuy nhiên, có lẽ chúng ta có thể tìm ra một phương thức nào đó để đạt được kết quả mà không nhất thiết phải hoàn tất toàn bộ tiến trình.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Điều đó phụ thuộc vào phía các ông. Tôi không thể làm gì khác được. Bản thảo nổi tiếng của Thông cáo Thượng Hải chính là do phía các ông đề xuất.

Bộ trưởng Kissinger: Ngoại trừ hai phần [nơi phía Mỹ và phía Tầu cộng trình bày những quan điểm khác biệt của mình]. Phần đó là do phía các ông đề xuất.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Đây không phải là đi chệch khỏi các nguyên tắc ngoại giao, mà là sự phản ánh thực tế. Thế giới vốn dĩ như vậy: giữa chúng ta tồn tại những mâu thuẫn, nhưng cũng có những điểm chung. Vì thế, Thông cáo Thượng Hải là một sáng tạo mới, một sự phản ánh đúng thực tế.

Bộ trưởng Kissinger: Nhưng liệu chúng ta nên có một bản thông cáo, hay chỉ cần một thông báo về chuyến thăm của Tổng thống là đủ?

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Lúc này tôi chưa thể trả lời ông được. Như đã nói với ông, đầu óc tôi hiện giờ hoàn toàn trống rỗng.

Bộ trưởng Kissinger: Bản thân điều đó đã là một sự kiện mang tính lịch sử rồi.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Chúng ta có thể thảo luận về nhiều vấn đề tại Bắc Kinh.

Bộ trưởng Kissinger: Ý tôi là chúng ta không nên mạo hiểm quá nhiều trong chuyến thăm của Tổng thống. Chúng ta nên vạch ra những nét chính cho một bản thông cáo.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Tôi đồng ý.

Bộ trưởng Kissinger: Chúng tôi cho rằng, đối với tất cả các nội dung trong Thông cáo Thượng Hải mà hai bên có thể đạt được sự đồng thuận, chúng ta nên sẵn sàng thể hiện một bước tiến nhất định.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Nếu đạt được như vậy thì tốt quá. Chúng tôi hiểu rằng phía các ông đang gặp phải những khó khăn. Còn chúng tôi thì không có vấn đề gì cả.

Bộ trưởng Kissinger: Nhưng ông cũng hiểu rằng chúng ta chưa thể hoàn tất tiến trình liên quan đến vấn đề Đài Loan, tuy nhiên chúng ta hoàn toàn có thể đạt được những tiến bộ [trong các lĩnh vực khác] chứ?!

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều (rõ ràng muốn chuyển hướng thảo luận): Với tư cách là những người bạn – vì đây đâu phải lần đầu chúng ta gặp nhau – ông nhìn nhận tình hình thế giới như thế nào? Liệu chúng ta có thể chung sống hòa bình, hay chiến tranh sẽ bùng nổ?

Bộ trưởng Kissinger: Với tư cách là một người bạn thì sao?

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Tôi không phải là Bộ trưởng Ngoại giao, và ông cũng chẳng phải là Bộ trưởng Ngoại giao [Mỹ]!

Bộ trưởng Kissinger: Chiến tranh hoàn toàn có thể bùng nổ. Dưới góc độ một nhà sử học, tôi cho rằng khả năng xảy ra chiến tranh là khá cao. Nhưng với tư cách là Bộ trưởng Ngoại giao, tôi phải hành động như thể chiến tranh sẽ không xảy ra, hoặc phải nỗ lực hết sức để ngăn chặn nó. [Trang 749]

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Tôi nghĩ chúng ta không bất đồng về điểm này. Trong bài phát biểu của ông — còn trong bài phát biểu của tôi trước Đại hội đồng, mục đích của tôi là nêu lên vấn đề về nguy cơ chiến tranh. Còn ông thì tập trung nói về việc hiện thực hóa chính sách hòa hoãn (détente). Nhưng việc đề cập đến chuyện hiện thực hóa hòa hoãn đôi khi có thể phản tác dụng.

Bộ trưởng Kissinger: Nhưng với tư cách là một người bạn, khi ông nói rằng trọng tâm [áp lực từ phía Liên Xô] nằm ở phương Tây, thì đó vừa là sự phân tích, vừa là một phần chiến thuật.

Ông lo ngại — không, phải nói là ông băn khoăn — rằng chúng tôi sẽ lợi dụng chính sách hòa hoãn để đẩy Liên Xô về phía Đông.

Theo quan điểm của tôi... có lẽ ông nói đúng. Nếu Liên Xô tấn công ở phương Tây, chúng tôi không gặp trở ngại nào về mặt tâm lý, và tất nhiên chúng tôi sẽ chống trả. Nếu Liên Xô tấn công ở phía Đông, thì những tiền đề tâm lý tương tự vẫn chưa hình thành. Tuy nhiên, nếu nhìn nhận một cách hợp lý, thì nhu cầu chiến lược vẫn như nhau [đối với việc Mỹ phải chống lại một cuộc tấn công từ Liên Xô, dù là ở phía Đông hay phía Tây].

Do đó, một vấn đề đặt ra cho chúng tôi là phải xây dựng mối quan hệ với Tầu cộng đủ sâu sắc để việc này [nỗ lực chống lại áp lực từ Liên Xô] trở nên có ý nghĩa về mặt tâm lý. Cuộc thảo luận này nhằm giúp ông hiểu được suy nghĩ của tôi. Từ góc độ của chúng tôi, đây chính là một trong những mục đích của chuyến thăm mà Tổng thống thực hiện.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Tôi không đồng ý với ông khi cho rằng việc chúng tôi phân tích trọng tâm áp lực của Liên Xô nằm ở phương Tây chỉ là một chiến thuật.

Bộ trưởng Kissinger: Một phần thôi, chỉ là một phần thôi...

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: ...và rằng Tầu cộng lo sợ phương Tây sẽ lợi dụng chính sách hòa hoãn để đẩy Liên Xô về phía Đông.

Bộ trưởng Kissinger: Điều đó không quan trọng. Chúng ta ở phương Tây phải chuẩn bị sẵn sàng [cho cả hai khả năng có thể xảy ra].

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Tôi muốn nhắc lại với ông điều mà Thủ tướng Chu Ân Lai đã nói với ông—

Bộ trưởng Kissinger: Không, lập trường của các ông vẫn luôn nhất quán.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Tất nhiên, khi chúng ta trao đổi, ông có những quan điểm chủ quan của riêng mình, và ông đã suy xét dựa trên những quan điểm chủ quan đó.

Bộ trưởng Kissinger: Thưa Bộ trưởng Ngoại giao, tôi không loại trừ khả năng là ông có thể đúng. Chúng ta buộc phải hành động như thể ông đúng vậy.

Chúng ta dành năm phút để bàn về vấn đề Triều Tiên được không?

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Được thôi—nhiều chủ đề quá nhỉ!

Bộ trưởng Kissinger: Tôi nghĩ chúng ta đều đã công khai lập trường của mình [về vấn đề Triều Tiên]. Có vẻ như hai bên khó mà tìm được tiếng nói chung. Tuy nhiên, chúng tôi sẵn sàng cải thiện quan hệ với Triều Tiên, nhưng không phải bằng cái giá là cô lập Hàn Quốc. Tôi hy vọng rằng trong các cuộc thảo luận tại Liên Hợp Quốc, chúng ta có thể tìm ra cách để không đẩy mâu thuẫn này đến mức cực đoan nhất. Đại sứ của các ông quả là một thiên tài về thủ tục. (Cười) [Trang 750]

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Đây không phải là vấn đề lớn.

Tôi cho rằng sau các sự kiện ở Đông Dương, các ông đã phóng đại tình hình tại Triều Tiên. Vấn đề này thực ra rất nhỏ.

Lập trường của chúng tôi là quân đội của các ông nên rút đi sớm. Nhưng các ông lại nói rằng làm vậy không được. Chẳng lẽ tình hình thế giới nói chung lại phụ thuộc vào tình hình tại Triều Tiên sao?

Bộ trưởng Kissinger: Có lẽ ông sẽ không đồng ý với tôi, nhưng tôi không nghĩ việc chứng kiến ​​thêm một cuộc rút lui vội vã nữa của sức mạnh Mỹ lại có lợi cho các ông. Điều đó sẽ gây ảnh hưởng đáng kể đến Nhật Bản.

Bộ trưởng Ngoại giao Kiều: Tình hình ở đó khá phức tạp, nhưng vấn đề này vẫn cần phải được giải quyết. Tôi khuyên ông nên tiến hành các cuộc đối thoại trực tiếp với phía Triều Tiên. Nhưng có lẽ các ông đang gặp khó khăn.

Bộ trưởng Kissinger: Không hẳn, vào thời điểm thích hợp, chúng tôi sẵn sàng đối thoại với những bên mà trước đây chúng tôi chưa từng trao đổi. (Cười)

Một vấn đề đặt ra là nếu Bộ Tư lệnh Liên Hợp Quốc bị giải thể, chúng ta phải tìm cách duy trì thỏa thuận đình chiến. Thứ hai, nếu chúng ta có đàm phán với Triều Tiên vào một thời điểm nào đó, thì Hàn Quốc cũng phải tham gia vào tiến trình đó.

Nhân tiện, đồng minh của các ông [Triều Tiên] đã không tán thành đề xuất của tôi về việc tổ chức các cuộc đàm phán với các ông. Họ đã bày tỏ sự bất bình và bác bỏ đề nghị của chúng ta.

Ngoại trưởng Kiều: Không sao cả. Mọi sự trên thế giới này vốn dĩ rất phức tạp. Nhưng rồi một ngày nào đó, một giải pháp sẽ xuất hiện.

Ngoại trưởng Kissinger (nhấn mạnh): Nhưng không phải vào năm bầu cử tại Mỹ. Chuyện đó sẽ không diễn ra vào năm thứ tư đâu!

Ngoại trưởng Kiều: Mọi người sẽ rất vui nếu vấn đề này được giải quyết ngay trong năm nay. Nhưng nếu chưa giải quyết được trong năm nay thì cũng chẳng sao cả.

Ngoại trưởng Kissinger: Nhưng thế thì chúng ta mới có chuyện để bàn vào năm sau chứ! (Cười)

Ngoại trưởng Kiều (nói bằng tiếng Anh): Nếu không thì ông Moynihan sẽ thất nghiệp mất! (Cười)

Ngoại trưởng Kissinger: Tôi không thể hình dung nổi cuộc đối đầu nảy lửa sẽ diễn ra thế nào khi ông Moynihan và ông Hoàng Hoa chạm trán tại Liên Hợp Quốc. Tôi sẽ dặn ông Moynihan đừng có gây hấn.

Tôi được báo tin là có một số người của đài truyền hình đang đợi bên ngoài. Ông không nhất thiết phải phát biểu gì với họ đâu. Không phải chúng tôi bố trí họ ở đó đâu. Tôi nghĩ đó là đài ABC.

Ngoại trưởng Kiều: Tôi sẽ gặp họ, nhưng sẽ không phát biểu gì cả.

(Phía Tầu cộng đứng dậy để rời đi. Có vài lời trò chuyện nhẹ nhàng và những lời chào tạm biệt khi phía Mỹ tiễn đoàn Tầu cộng dọc theo hành lang ra thang máy.)

1.   Nguồn: Thư viện Ford, Cố vấn An ninh Quốc gia, Các báo cáo của Kissinger về các cuộc thảo luận liên quan đến Liên Xô, Trung Quốc và Trung Đông, Hộp 2, Các biên bản ghi nhớ và báo cáo về Tầu cộng, ngày 28 tháng 9 năm 1975, Cuộc gặp của Kissinger với các quan chức Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Tuyệt mật; Nhạy cảm; Chỉ dành cho người có thẩm quyền (Eyes Only). Bữa tối diễn ra tại phòng riêng của Ngoại trưởng trên tầng 35 của khách sạn Waldorf Towers. Tất cả các nội dung trong dấu ngoặc vuông đều có trong văn bản gốc.↩

2.   Kiều Quán Hoa (Qiao) đã có bài phát biểu trước Đại hội đồng Liên Hợp Quốc vào ngày 26 tháng 9. Tổng thống Ford đã nhận và ký tắt vào một bản sao của bài phát biểu này khi đang ở Trại David (Camp David). (Điện tín số 51893 từ Nhà Trắng gửi Tổng thống tại Trại David, ngày 28 tháng 9; cùng nguồn trên, Hồ sơ Tổng thống về các vấn đề Đông Á và Thái Bình Dương, 1974–1977, Hộp 13, Cộng hòa Nhân dân Tầu cộng)↩

3.   Andrei P. Kirilenko là ủy viên Bộ Chính trị kiêm ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô.↩

4.   Aleksandr F. Kerensky trở thành nhà lãnh đạo nước Nga sau cuộc cách mạng lật đổ chính quyền Sa hoàng vào năm 1917. Bản thân ông sau đó cũng bị lật đổ trong cuộc Cách mạng Bolshevik diễn ra cùng năm. Mario Soares, với tư cách là lãnh đạo Đảng Xã hội Bồ Đào Nha, đã trở nên nổi bật sau một cuộc thay đổi chính quyền đầy bạo lực vào năm 1974.↩

5.   Xem Tài liệu 110.↩

Historical Documents - Office of the Historian

Sources

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/sources

Abbreviations and Terms

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/terms

Persons

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/persons

China, 1973–1976

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/comp1

The Summit in Beijing, August–December 1975 (Documents 117–137)

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/ch4

1.   Document 119

Foreign Relations of the United States, 1969–1976, Volume XVIII, China, 1973–1976

119. Memorandum of Conversation¹

New York City, September 28, 1975, 8:10–11:55 p.m.

PARTICIPANTS

·       Ch’iao Kuan-hua, Foreign Minister of the People’s Republic of China

·       Huang Hua, PRC Permanent Representative to the United Nations

·       Chang Han-chih, Deputy Director, Asian Affairs Department, Ministry of Foreign Affairs

·       Lo Hsu, Deputy Director, African Affairs Department, Ministry of Foreign Affairs

·       Shih Yen-hua, Ministry of Foreign Affairs, Interpreter [Notetaker]

·       Kuo Chia-ting, Second Secretary, PRC United Nations Mission, Notetaker [Interpreter]

·       Henry A. Kissinger, Secretary of State and Assistant to the President for National Security Affairs

·       Patrick Moynihan, U.S. Ambassador to the United Nations

·       Philip C. Habib, Assistant Secretary of State for East Asian and Pacific Affairs

·       Winston Lord, Director, Policy Planning Staff, Department of State

·       William H. Gleysteen, Jr., Deputy Assistant Secretary of State for East Asian and Pacific Affairs

·       Richard H. Solomon, Senior Staff Member, National Security Council

SUBJECT

·       The Soviet Union; CSCE; Europe; Japan; Angola; Indochina; the

·       President’s China Trip; the Global Strategic Situation; Korea

[Foreign Minister Ch’iao and his party were escorted into the Secretary’s suite. After initial greetings, representatives of the press were brought in for a few minutes to photograph the Secretary and Foreign Minister.]

Foreign Minister Ch’iao: It has been almost ten months since we last met.

Secretary Kissinger: Your Ambassador [Huang Hua] has since learned the he has less of an [English] accent than I do.

You have met all of my friends here. Ambassador Moynihan—he is extremely competent. The other day the Albanian Ambassador attacked the U.S. Moynihan responded by attacking the Soviet Union. Malik did not know what hit him.

Ambassador Moynihan: What I said was that the Albanian Ambassador had missed an opportunity to attack that superpower which styles itself as Socialist.

[Page 728]

Secretary Kissinger: I have read the Foreign Minister’s speech.² This time you fired some real cannons.

Foreign Minister Ch’iao: Half real; half empty.

Secretary Kissinger: The empty ones were fired at the British.

I told the Soviet Ambassador that we are gaining on them. Of course, he was so wounded by what you said [about the Soviet Union] that he didn’t notice [Ch’iao’s attacks on the U.S.]. But I told him that in every category we are gaining on him.

Foreign Minister Ch’iao: So much about my speech. I would like to listen to your views, as I have not seen you in a while. I would like to listen to your views on the international situation as a whole.

Secretary Kissinger: We have kept you informed through Ambassador Huang Chen.

Foreign Minister Ch’iao: We appreciate that. Every time there has been some development you have informed us. But what is your view of the international situation as a whole?

Secretary Kissinger: The basic situation—with respect to the Soviet Union—let me begin there. The basic tendencies which we have commented on before are continuing, or somewhat increasing. We believe they are divided evenly between East and West.

According to our perception, the [Soviets’] physical strength and the capabilities for pressure are the same in either direction. The danger is about even.

Our assessment is that they [the Soviets] are probably in a period of transition from one leadership to another.

Foreign Minister Ch’iao: But what is the tendency?

Secretary Kissinger: Well—[pause] I think the tendency—

[Mrs. Kissinger enters the room and is introduced to the Foreign Minister and the other Chinese guests. She departs after a few words with the Secretary on her plans for the evening.]

Secretary Kissinger (continuing): What is the tendency of their policy? It is very hard to tell in a succession situation, as those with the highest inclination to grasp power have the highest motivation to mask their intentions. Assuming that Kirilenko³—[the Chinese discuss among themselves to clarify the Soviet leader mentioned by the Secretary].

[Page 729]

We would expect them to continue on their present course, but with some less flexibility. But since he [Kirilenko] is likely to be even more dependent on vested bureaucratic interests than Brezhnev, the military element is likely to have a relatively larger influence. This [first] successor group is likely to be succeeded in three or four years by a younger group which will almost certainly try to establish the supremacy of the Party.

This is our assessment. I do not know whether it agrees with yours?

Foreign Minister Ch’iao: Well, on some points we do not share your views. We differ in that a change in the leadership in the Soviet Union—if a new leadership comes which is not the same as the old one, we are sure that its tendency will not change. As for the flexibility of that leadership, I have no information to indicate that Kirilenko will be less flexible than Brezhnev. We know him well, and have no such impression.

Secretary Kissinger: Will he be more flexible?

Foreign Minister Ch’iao: Such is the case with the Soviet Union that when a man is in power he sings a different tune when he is in power than a man who is not in power. So we do not think that the new man will be much different.

In 1964 when Khrushchev fell from power we knew this man Brezhnev well. When he took office we thought some change in their policy might be possible, as we had had previous contact with Brezhnev. But Brezhnev continued his expansionist policy even more viciously and actively.

Secretary Kissinger: So you think they will continue [on their present course]?

Foreign Minister Ch’iao: Basically. There is a false impression held by some of our Western friends because Brezhnev talks peace and coexistence. But their military talks strength. These are two tendencies in one situation.

Secretary Kissinger: Are we one of those friends?

Foreign Minister Ch’iao (with a somewhat surprised look on his face): At least I think this idea is widespread in Europe.

Last year I met Chancellor Schmidt [and raised this topic with him]. He thought that Brezhnev was more flexible, and if it was a question of others coming to power it was better to keep Brezhnev.

Secretary Kissinger: You will see Schmidt in November?

Foreign Minister Ch’iao: Late October.

Secretary Kissinger: My view of the basic tendency of Soviet policy is that there is no basic disagreement within their leadership. But as in this country [the U.S.], ambitious people will express different attitudes. But this is not a reflection of basic differences in philosophy.

[Page 730]

Foreign Minister Ch’iao: Of course you have made a very detailed study of this. Since there are [now] economic difficulties in the world, all the Soviet leaders have made the same assessment of the West. They do not speak out [directly], but their scholars have. These scholars expressed differences in tactics, although their major assessments [of the situation in the West] are the same.

This is one subject. We can leave it aside and continue our studies [of Soviet intentions].

Secretary Kissinger: Let me say one thing. Our assessment of Soviet tendencies does not differ from yours, but our strategic problem is different than yours.

Your strategic problem is to call the attention to the dangers of this tendency. Our strategic problem is to be in a position to resist these tendencies when they occur. To do this we have to demonstrate for our domestic situation that no other alternative is available.

Therefore we must use language [descriptive] of our relations [with the USSR] which you do not like. But this is the only way for the United States to pursue a really strong policy. If you observe our actual policies in the Middle East, Portugal, Angola, or other areas, when the Soviet Union tries to expand we resist—even in the face of domestic or foreign criticism.

There is a prize fight on television every Tuesday night. You cannot stand flat-footed in the middle of the ring waiting for people to hit you. But not everyone who moves is running away.

Shall we have dinner?

[The party moved from the sitting room and seated themselves at the dining table.]

Secretary Kissinger: This is a brief visit for you, Mr. Foreign Minister. Are you going back [to China] next week?

Foreign Minister Ch’iao: Yes.

Secretary Kissinger: How is the Prime Minister’s health?

Foreign Minister Ch’iao: He is still in the hospital, but he is better now.

Secretary Kissinger: I still think of him with respect and affection.

Foreign Minister Ch’iao: Thank you.

Well, you said just now that in my speech to the UN General Assembly I fired some real cannons. I feel that after a period of time you will come to understand [my reasons for firing these cannons].

One other point on which I do not agree with you: the Soviet Union, geographically speaking, is in the middle. But proceeding from the realities of the situation, as I have often told you on many occasions, the focal point of the Soviet Union is in the West, not the East.

[Page 731]

Secretary Kissinger: Frankly, I can develop an equally plausible interpretation for either course. I am not saying the focal point is in the East. I am saying that I do not know. But whether the focal point is in the West or the East, if they attack one, then the other will be the next victim. So it does not matter.

Foreign Minister Ch’iao: Well, this is a point of major importance, which affects how you look at the present situation and events of the future.

Secretary Kissinger: If the focal point is in the West, what should we be doing differently? How should we act [if the Soviets are primarily focusing on the West] as opposed to their focusing on the East? I am openminded—

Foreign Minister Ch’iao: Quite differently. Well, let me give you an historical analogy on this. If in 1938 the Western politicians had had a clear idea that the focal point of Germany was in Europe, things might have turned out quite differently.

Secretary Kissinger: But if in 1939 the Soviet Union had understood whether the focal point was in the East or the West, the situation would also have been quite different. But I am openminded.

Foreign Minister Ch’iao: To return to philosophy, you are a Kantian agnostic.

Secretary Kissinger: You have this basic advantage over me. You progressed to Hegel.

The Soviet Union believes that they can undermine the will to resist of the West politically—

Foreign Minister Ch’iao: Of course they wish to achieve this.

Secretary Kissinger: —but in the East, they must undermine it militarily. That is my view, but it is based on agnosticism.

Our policy is based on the proposition that a strategic gain on either [the U.S. or China] is a disaster for the other. Therefore we seek to prevent either.

Foreign Minister Ch’iao: You are right on this point. But you must have a very clear judgment about what is the focal point, as this has a bearing on many policies.

Secretary Kissinger: But if it is in the West, what should we be doing differently?

Foreign Minister Ch’iao (pauses in reflection): Your—

Secretary Kissinger(Ambassador Huang Hua): You are my advisor this evening!

Chang Han-chih (whispers in Chinese to Ch’iao): Helsinki.

Foreign Minister Ch’iao: Of course, your moves have both internal and external considerations. We have our differences. We notice [Page 732]your moves in the West and Eastern worlds. But some of your moves are not necessary.

Secretary Kissinger: But we are speaking now as friends. I know you want to strengthen Western Europe. We want to also. I would not consider this criticism.

Foreign Minister Ch’iao: I would not like to mention highly controversial points, even among ourselves. But I should mention the Helsinki Conference. We do not see why it was necessary for you to take such a step. Why didn’t you delay? I do not know why you permit them to take such a form which is of need to the Soviet Union.

We do not exactly know your idea. Perhaps it was that Brezhnev is relatively good among the Soviet leaders and you thought you wanted to stabilize his position among these leaders. This is my own idea [of what the Secretary had in mind].

I will be very candid. There is a contradiction [in your position]: On the one hand you said that the Helsinki agreement has no binding force. On the other hand, [your agreement with the Soviets] took the form of a conference. This is contradictory.

Secretary Kissinger: Our motives had nothing to do with Brezhnev personally.

I once had the intention of writing a book on Bismarck. I find him more interesting than Metternich, with whom I am usually identified. Bismark was more modern. He once wrote that a sentimental policy knows no reciprocity.

The European Security Conference cannot be analyzed in the context of just this year. You have to understand it in terms of its history. It was around for more than ten years as an idea. We negotiated on it for three years. We used it as a safety valve these past three years for other problems.

My instructions to our delegation were that they should remain one step behind the other European governments. We did not take the lead—although we did not block the conference either.

Foreign Minister Ch’iao: This is what you told me last year. But at that time you had not decided whether to convene it as a summit meeting or a conference of foreign ministers.

Secretary Kissinger: That is correct. The foreign ministers’ meeting was preempted as a result of Giscard’s meeting with Schmidt in December [during which they agreed to hold the Conference at the summit level].

But I submit that you overestimate the European Security Conference.

Foreign Minister Ch’iao: No. That is not the case.

Secretary Kissinger: What is its significance?

[Page 733]

Foreign Minister Ch’iao: The American press has almost compared the European Security Conference to another Munich.

Secretary Kissinger: The American press is in a mood of nihilism, complete unreality.

Mr. Foreign Minister, the same people who called the European Security Conference another Munich would organize a real Munich at the first crisis. The most destructive thing we can do is to pay attention to our press in its presently destructive mood.

There is one certain prediction: The only way to pursue a strong foreign policy is to do as we are now doing with the Soviet Union. If we are only rhetorically strong, the Washington Post and New York Times would be saying that we missed an opportunity for progress. Any third secretary in the Soviet Embassy could dangle hints of progress before the press, and we would be spending all of our time explaining why we are unresponsive. Just read our press of the 1960s! I would much rather have the New York Times to my right than on my left.

Foreign Minister Ch’iao: About our assessment of the Helsinki conference, there is one point I would like to clarify: We do not attach much importance to that conference. There has not been even one editorial in our papers, only some commentaries.

Secretary Kissinger: I do not know if I like that. Indifference is a worse punishment than criticism.

Foreign Minister Ch’iao: In our recent speeches we made criticism of the Helsinki conference. The Soviet Union has lauded it to the skies. But in terms of the international situation, this will all soon evaporate.

Secretary Kissinger: I agree. It [the conference] had to be brought to a conclusion, as its continuation gave it a greater significance than it deserved. It was not worth a battle over the question of [whether to hold] a summit. If the Soviet Union gained [from the conference], it was internally not internationally.

Foreign Minister Ch’iao: Whether this conference was convened or not, how long it was held, or the form it took—a summit meeting or foreign ministers’ conference—these things cannot affect the international situation.

Secretary Kissinger: I do not think the results of the conference affected either. Borders—there are no unrecognized borders in Europe. They were all recognized before the conference.

Foreign Minister Ch’iao: But there are some difficulties in it. Politically, they [the Soviets] can make some propaganda—not legally—that the borders are now more settled.

Secretary Kissinger: But the borders of the Balkans were fixed in 1946; the borders between Poland and the Federal Republic were established [Page 734]at Yalta. There are no unrecognized frontiers. What fixes the borders now is the presence of 25,000 Soviet tanks between the Oder and the Elbe. Until that situation changes there will be no [political] changes.

Foreign Minister Ch’iao: But at least this conference gives people the idea that the Soviets can station troops in Europe.

Secretary Kissinger: I doubt that we gave the Soviets anything in this agreement. We are trying to weaken Soviet influence [in central Europe] by [Presidential] visits and by our developing military relations with the Yugoslavs. But change requires a political process in Europe.

At the conference, the attitudes of Yugoslavia and Romania, and less so Poland, were most interesting.

At any rate, I do not exclude the possibility that we make mistakes—although I seldom will admit it. But our strategy is to weaken the Soviet Union.

Foreign Minister Ch’iao: I know you have taken some steps toward the Soviet Union—tactical measures.

Secretary Kissinger: At present no other strategy is possible—unless you have some other idea?

Foreign Minister Ch’iao (after a pause): Your former Secretary of State Stimson had a policy of “non-recognition.”

Secretary Kissinger: We tried that with you for twenty years. It was not one of our most successful policies. (Laughter)

Foreign Minister Ch’iao: But in the end you gained the initiative. You did not recognize the Japanese occupation of northeast China as legal. In this you gained the initiative, so at the end of World War II as you did not recognize the Japanese occupation, the initiative was in American hands.

Secretary Kissinger: But the Soviets haven’t—

Foreign Minister Ch’iao: Hasn’t the United States accorded more or less recognition to what the Soviets are doing in Eastern Europe?

Secretary Kissinger: This is a different situation from northeast China, as technically there are independent governments there [in Eastern Europe]. But our strategy is to weaken the Soviet presence in Eastern Europe; to make it more costly for them to hold on.

Foreign Minister Ch’iao: But that is only one example. I agree that it is not an exact analogy.

Secretary Kissinger: We do not believe that the European Security Conference changed that situation in favor of the Soviet Union.

Foreign Minister Ch’iao: Perhaps this is the case with you, but quite many other countries think that the problems in Europe have been settled.

[Page 735]

Secretary Kissinger: Which [countries]?

Foreign Minister Ch’iao: Just read their General Assembly speeches! You will see their groundless optimism, their great expectations about détente.

Secretary Kissinger: My impression—we have taken your advice about strengthening our relations with Europe. My meetings with my colleagues from Britain, Germany, and France, and others, indicate that they have no illusions.

Foreign Minister Ch’iao: You are right. Our European friends also told us the same thing. Our friends in Britain, Germany, France, and Italy said that they would first of all strive for détente, and secondly heighten their vigilance. Some of our friends told us that they would seek to strengthen their defenses.

Secretary Kissinger: I would not necessarily rely on the Italians. The others, more so.

Foreign Minister Ch’iao: Theoretically speaking, this is a two-sided policy. In actuality, what do they stress? Do they strive for détente, or to prepare for war?

Secretary Kissinger: The basic problem in every European country is the complexity of their domestic situations. Strong Communist Parties directed by the Soviet Union seek to use their influence to pressure the Socialists—except in Germany.

Foreign Minister Ch’iao: Therefore, the illusion of détente can only help the revisionist parties gain in influence.

Secretary Kissinger: Unless a series of crises create a situation where what you call the revisionist parties can claim that only they can create peace.

Foreign Minister Ch’iao: But now there is such a tendency.

Secretary Kissinger: It existed all the time.

Foreign Minister Ch’iao: But the atmosphere of détente has helped them.

Secretary Kissinger: That is a matter of judgment. I believe the previous atmosphere was of more help of them [than the present one]. But I understand the argument [you are making]. I do not believe it is a trivial one.

You remember that I suggested that you invite Senator Jackson to China as he represents a tendency which, if strengthened, would make a really strong policy impossible.

Foreign Minister Ch’iao: I understand that.

Secretary Kissinger: I agree with your concern about Europe. The European political structure was so affected by two wars that their leadership has lost confidence.

[Page 736]

Take the Italian situation. This has nothing to do with détente. There is a complete collapse of will on the part of the leadership of the Christian Democrats and a misperception on the part of the Church of the real danger. Italy does not have a foreign policy.

Foreign Minister Ch’iao: How do you look at Portugal?

Secretary Kissinger: I don’t want to be scolded by the Chinese representative at the United Nations again, so I will be careful. (Laughter)

One superpower has been active, so we are not far behind. Basically we thought that this was an internal Portuguese situation. And because of our internal situation we did very little.

We are now working with our European friends to keep groups supported by Moscow from gaining the upper hand. These has been a tactical improvement—a great tactical improvement—in the situation. The problem now is whether our European friends will celebrate a victory or realize that these Moscow-supported groups have to be systematically reduced in influence.

Foreign Minister Ch’iao: This struggle will be a long-term one. No matter what you tell your European friends, we tell our European friends not to overestimate the strength of the Communist Parties. We think we know them better than you do. We once told Western European friends to give a free hand to the so-called Communist Parties. Let them take power and expose themselves in power. They said that they couldn’t think of such a thing.

Secretary Kissinger: I do not think you really do either. Do you mean [let them take power] in Portugal, or elsewhere?

Foreign Minister Ch’iao: Portugal. In that case, the Communist Party of Portugal cannot control the Portuguese army.

Secretary Kissinger: We do not overestimate the strength of the Communist Party of Portugal. We have to let things mature to a certain point. First, we did not have the domestic capability; and secondly we had to bring Western Europe to understand what the situation was. Thirdly, we had to make certain that Soares was not Kerenski.⁴

Anyway, the situation in Portugal is at an early stage and can go in either direction.

Foreign Minister Ch’iao: Well, I think that if our European friends, backed by our American friends, take tactful action, the Soviets cannot gain the upper hand.

[Page 737]

I do not know if you remember, but you told me that ultimately the Soviet Union will have to use its army to gain influence.

Secretary Kissinger: What I said was that the Soviets cannot expand [their influence] without using military power to make their point. They have not won a political victory yet.

Foreign Minister Ch’iao: There is a good example to illustrate your point. If it were not necessary for the Soviets to rely on military force then it would not be necessary for them to put so many troops in Central Europe.

Secretary Kissinger: Yes, it is striking that thirty years after they put in troops [in the various Central European countries], the governments have no legitimacy. They have to govern with traditional nationalism.

Foreign Minister Ch’iao: In our view, if the Soviet Union takes adventuristic action it will lose Eastern Europe.

Secretary Kissinger: I agree, where do you think they will take action? Western Europe? This is why I have my doubts about their real focal point being Western Europe.

Foreign Minister Ch’iao (after a short pause): Well, the situation is very difficult. There are contradictions in everything.

We have stated our views to you on many occasions. Western Europe is the focal point—Chairman Mao told you—if the Soviet Union cannot gain hegemony over Western Europe, it cannot control the world. In our view, and your view, Eastern Europe is a liability of the Soviet Union, but they see it as an asset.

Secretary Kissinger: I agree that the Soviet Union’s long-range objective is to turn Western Europe into a kind of Finland. The question is how it will really do that. I am speaking now as a professor, not as Secretary of State. Either they can do it by a direct move against Europe, or they can do it by moves which will demonstrate to Western Europe that they are [an] irresistible [force].

The question is whether they might make some move in the Middle East, or in the Far East [to demonstrate their power to Western Europe]. But I am speaking now as a professor; I am not making any predictions. From where I sit, as Secretary of State, we have to be prepared for any possibility.

Foreign Minister Ch’iao: Yes, you are right, but you have to have priorities on the basis of the urgency of the problem. I agree that the best way the Soviet Union can do this is to defeat Western European countries one by one, and turn the area into a Finland.

Secretary Kissinger: Yes, that is their strategy.

Foreign Minister Ch’iao: That is the first part of their strategy, because the Soviets realize that unless they do this they cannot realize the rest of their objectives.

[Page 738]

There is an old Chinese expression said more than 2,000 years ago by a military strategist named Sun Tzu—Mr. Solomon will know this— that the best way to bring your opponents to their knees is not to use soldiers [but a political stratagem]. The Soviets want to do this, but in our opinion it is difficult to do.

Now the Soviet Union is waiting for an opportune time. Eventually it will see that its strategy will not work, and then it will have to use military means. Of course, now conditions are not right [for a resort to military force].

When I talked about the European Security Conference, I did not mean that it was important. I just meant that some words spoken in some quarters were not beneficial to Europe or to the U.S. This has caused some confusion in Europe.

Secretary Kissinger: Any confusion in Europe is not a result of the European Security Conference; it is a result of the domestic situation, particularly in Italy, and to some extent in Great Britain. It has to be dealt with at that level.

Foreign Minister Ch’iao: Let me add one point. After the European Security Conference, due to exaggerated and groundless propaganda, this has heightened the tendency of certain European friends to be negative [passive], especially these Christian Democratic parties.

Secretary Kissinger: The European Social Democrats are vulnerable to the Communist Parties. In Italy especially; not in Germany.

Foreign Minister Ch’iao: Not long ago I talked with Strauss. He said to me—this is no secret—the Soviet Union intends to bring up Willy Brandt again.

Secretary Kissinger: Perhaps that is correct.

Foreign Minister Ch’iao: As he told me, they had grounds to expect this. I don’t know, as I don’t know Schmidt very well.

Secretary Kissinger: Brandt wants to bring up Brandt again!

Foreign Minister Ch’iao: Schmidt is not in good health.

Secretary Kissinger: Schmidt is a good man, although he is not in good health. He has a thyroid condition, and some other [physical] problems, but he is very strong [as a leader]. Schmidt made a great mistake—we are old friends; we were introduced in 1955 as we were both considered promising young men—when I was made Secretary of State he was made Finance Minister. I thought I had finally gotten ahead of him. He now has retaliated and I can never outmatch him because of our Constitution [which prevents a foreign born citizen from being President]. So now I am a revolutionary. (Laughter)

He made a basic mistake. When he was made Chancellor, he did not also have himself made head of his party.

[Page 739]

Foreign Minister Ch’iao: The Soviet strategy is to foster the Christian Democrats in Western Europe and then to encourage the Communist Parties to merge with them.

Secretary Kissinger: Yes. This is why the Italian Christian Democrats are no barrier [to the expansion of Soviet influence] as they cooperate with the Communist Party. But as long as Schmidt is Chancellor in the Federal Republic, this cannot happen [in Germany].

Foreign Minister Ch’iao: Let me tell you a joke I read recently. The German Christian Democratic leader Kohl visited Moscow at the same time that Strauss was visiting Peking to attend the West German [industrial] exhibition. Our press issued an announcement about Strauss’ visit to China, and so the Soviet Union refused to receive Kohl for three days.

Secretary Kissinger: The Soviet Union is very stupid. They should know that it is Strauss’ nature to visit all sorts of industrial exhibitions.

When I visited the Soviet Union last year, when I was in the Crimea, Brezhnev complained bitterly about Schmidt and Genscher. I said, “Of course you didn’t have to send two spies.” They replied, “First, East Germany sent the spies; and secondly, we did not order Brandt to hire them.”

Foreign Minister Ch’iao: I heard that later Brezhnev apologized to Brandt. I do not know if this is true or not.

Secretary Kissinger: But Brandt did it to himself.

Anything we can do to strengthen Schmidt will be helpful. He is coming to Washington soon.

You mentioned earlier the Soviet speculation about the economic situation in the West. You might like to know that we are planning a meeting soon between the President, Giscard, Schmidt, and the Japanese to coordinate economic policy and deal with this situation.

Foreign Minister Ch’iao: May I ask a question? How do you evaluate the Miki government? Because last year in Soochow we [Ch’iao and the Secretary] talked about the situation in Japan. We had not thought such changes [as have occurred since] were possible. We said we would keep you informed. I can tell you that before Miki took power we thought he was a friend of China.

Secretary Kissinger: I know he is a friend of China. He is a thoughtful man, but he heads a weak government. He does not have very great confidence. They are very timid. We do not think [the Miki government] will last more than two years. But I agree that his policy towards China is one of friendliness.

Foreign Minister Ch’iao: Not completely so.

Secretary Kissinger: Because of the hegemony clause?

Foreign Minister Ch’iao: Exactly! Do you agree?

[Page 740]

Secretary Kissinger: I told their Foreign Minister that you [Ch’iao] were right when you said I had something to do with drafting this [clause in the Shanghai Communiqué dealing with hegemony].

Foreign Minister Ch’iao: I told them to criticize either me or you.

Secretary Kissinger: They fear that you will apply the hegemony clause to us.

Foreign Minister Ch’iao: Yesterday I talked with the Japanese Foreign Minister about this situation and made an explanation. I told them on this point that, first, it was discussed and agreed upon by the U.S. and China; secondly, I indicated that the anti-hegemony clause is not aimed at undermining relations between Japan and the United States. He understands this. The main trouble is pressure on them by the Soviet Union.

Secretary Kissinger: You must know that we told him [Miyazawa] that we cannot oppose something that we ourselves signed.

Foreign Minister Ch’iao: Yes. I also told the Japanese Foreign Minister that China and the United States had reached agreement on this clause, and that also we had reached agreement with some small Southeast Asian countries—Thailand, the Philippines, and Malaysia. The Soviet Union did not protest then, only in the case of Japan.

Secretary Kissinger: Do you think they will sign [a peace and friendship treaty with the anti-hegemony clause]?

Foreign Minister Ch’iao: I don’t know. I do not understand their internal problems.

Secretary Kissinger (rising with his glass): Mr. Foreign Minister, friends, it is a pleasure to welcome you to the United States. If I am not mistaken, this is your seventh visit to the U.S. It proves that you cannot let me be ahead in anything, even in the number of visits. (Laughter)

We have noted in general that you have this tendency not to let us get ahead of you. Next year we will be having our 200th anniversary. You sent us your archaeological exhibition to show us that 200 years is but a brief period in Chinese history.

Mr. Foreign Minister, your country and ours have a rather strange relationship. Many things we don’t agree upon. Occasionally we make that public. And yet, we talk more frankly to each other, and in more depth, than with almost any other nation. This is because of certain objective factors, and certain necessities which have brought us together and which we assess in the same way. Among these [areas of agreement] I must include the phrases in the Shanghai Communiqué concerning hegemony, which we just discussed.

As I said in my speech to the UN General Assembly, we attach great importance to our relations with the People’s Republic of China. We are prepared to cooperate in those basic perceptions we share.

[Page 741]

We value these visits and our conversations; therefore, we welcome you.

So now let me propose a toast: to the health and long life of Chairman Mao and Premier Chou En-lai; to the health of Mr. Foreign Minister, and friends, to the friendship of the Chinese and American peoples. Kan-pei. (All rise and toast.)

(There was some discussion back and forth between the Chinese and American sides to clarify exactly how many times Foreign Minister Ch’iao had been to the United States. It was finally agreed that the number was seven, including two visits he had made to the U.S. in 1950.)

Foreign Minister Ch’iao: I would also like to say a few words.

Respected Mr. Secretary—or rather, respected Dr. Kissinger. We once reached an agreement that I would call you Mister Doctor, and that you would call me Mr. X. Today you have already breached our agreement. But this is not important, this is just a superficial phenomenon.

What is important is that each time we meet we discuss important questions. We are quite candid. Sometimes we have heated discussions, but this is not important. If we talked only superficially, that would be senseless.

As for relations between our two countries, they are stated clearly in the Shanghai Communiqué. I believe that our two countries, China and the United States, have a determination to continue on the path charted by the Shanghai Communiqué.

When I was young, I read a sentence—I do not know where, perhaps it was by a Marxist—“The situation is stronger than man. A man may think this way or that way, but the situation is stronger than man.”

I believe that in the present changing world, we have many common grounds—although you belong to the Kantian school, and I belong to the Hegelian school. They lived at the same time, under similar circumstances.

Now I would like to propose a toast: To Mr. President Ford; to our friend Mr. Secretary of State; to our new friend Mr. Moynihan; and to our old friends, Mr. Habib, Mr. Gleysteen, Mr. Solomon, and to Mr. Lord—who is half Chinese, because he has a Chinese wife. (All rise and toast.)

Secretary Kissinger: May I raise a few relatively brief problems here. Then we can talk about the President’s visit, and my visit.

First, Angola, I want to discuss this with you. First, what is the problem of Angola? Geographically the railways connecting Zaire and Zambia with the sea go through Angola. Therefore the future of Angola has considerable impact on countries beyond Angola.

The United States has been next to nothing in Angola for many years. Starting in the early part of this year, the Soviet Union greatly [Page 742]increased its arms deliveries in Angola, indirectly via the Congo Brazzaville and directly or through its friends in Portugal. Its sympathizers in the Portuguese army allowed soldiers to retire from the army and join the military in Neto. So the Neto forces, which were the weakest several months ago, now are the strongest—not by revolutionary activity, but by outside influence.

We agree with your view [expressed] in the General Assembly that the three revolutionary movements should combine. But if things are left as they are, Neto will defeat the others and there will be nothing left to combine. If nothing is done, Zaire and Zambia will learn that forces supported by the Soviet Union can prevail, and therefore they will shift toward the Soviet Union. So we are trying—so starting in August, not before, we began to try to establish a balance between the forces of Roberto, Savimbi, and Neto; to establish a balance, together with Kaunda and Mobutu.

I am surprised that China has said it would do nothing. As long as the Soviet Union is active in Africa, this is important to China. If we are concerned with hegemony, why let the Soviet Union stretch its hands into an area as far as this from the Soviet Union? We do not want anything for ourselves.

Foreign Minister Ch’iao: Our viewpoint perhaps is not alike.

We believe that by doing so, the Soviet Union will eventually fail even though it may gain some military advantages for a time.

Of course, what I said to the General Assembly is the policy of the Chinese Government. This policy is principled, and also may have some effect on our African friends.

I have discussed this question with some of our European friends. I told them that China will not object to their adopting measures to prevent the Soviet Union from taking advantage of Neto. It is clear now that the civil war in Angola was provoked by the Soviet Union. As they provoked it, they cannot prevent others from taking actions. Since the Soviet Union provoked the war, it has no moral justification for preventing others from taking action against its actions.

If you have made a detailed study of our speech, you will see we know where the blame lies.

Secretary Kissinger: But forget about the speech. What do we do now?

Foreign Minister Ch’iao: Some of our friends want to enlist the help of South Africa. This is short-sighted.

Secretary Kissinger: We have received the same proposal. We also refused. We worked with Tanzania and Zambia. This has to be done by the blacks there.

Foreign Minister Ch’iao: I suggest we give this further study.

[Page 743]

Secretary Kissinger: We have studied the situation. Do you want to exchange ideas on it?

Foreign Minister Ch’iao: We have a rather strict position on national liberation movements. Chairman Mao, you remember, told you that regarding the Middle East it was necessary to use dual tactics, to use both hands.

Secretary Kissinger: That is just what we are trying to do.

Foreign Minister Ch’iao: But the case of Angola is different. So far we haven’t given up hope that this problem can be solved between the African countries and the three liberation movements. Do you believe this cannot work?

Secretary Kissinger: No, I believe—I will be precise. Roberto and Savimbi have to be stronger. I get daily reports of Soviet military shipments to Luanda. It is mathematically certain that Neto will prevail unless Roberto and Savimbi are strengthened—or else when the Portuguese leave, Neto will take over. So unless Roberto and Savimbi are strengthened, then there can be no agreement between the three liberation movements and the African governments.

Foreign Minister Ch’iao: Can you do any work with the Portuguese government?

Secretary Kissinger: We are, but it does not help with the arms that the Soviets have already put in.

Foreign Minister Ch’iao: How large are the Soviet deliveries?

Secretary Kissinger: Armored cars, they have about 30. That is a lot for Africa. 122 millimeter artillery. In Coxito they used the 122 millimeter artillery to great effect. The troops which had been trained on the Chinese model ran away. They need heavier weapons and training. Particularly Savimbi.

I understand that Chinese arms are held up somewhere. It is important that Roberto and Savimbi control the large part of Angola before independence. Otherwise Neto will declare independence and go to the UN.

Our people think this is a soluble problem it we act quickly. I repeat, we favor an outcome negotiated between the three liberation movements. But in a few weeks the outcome will be decided.

Foreign Minister Ch’iao: Good. I have taken note of your views.

Secretary Kissinger: If you want to be more specific, have your Ambassador in Washington get in touch with us. We can give you more precise assessments of the weapons they have and the weapons they need.

This is a clear situation of interference from abroad. We are prepared to help Roberto and Savimbi with weapons. Indeed, we are helping already to some extent.

[Page 744]

Now Habib will have another heart attack. This is against all the principles of his bureau.

Mr. Habib: We are just peace-loving.

(The party rises from the dinner table and returns to the Secretary’s sitting room.)

Secretary Kissinger: I will arrive in China on the 19th. I will stay a day in Japan [before coming to China].

Foreign Minister Ch’iao: Will you bring your wife?

Secretary Kissinger: Yes. I also was thinking of bringing Mr. Lynn, the head of our Office of Management and Budget. I thought it would be useful for him to know something about China.

Foreign Minister Ch’iao: Well, we will consider this.

So you will arrive on the 19th. In the morning or in the afternoon?

Secretary Kissinger: About 3:00 p.m. in the afternoon.

Foreign Minister Ch’iao: How many days will you stay?

Secretary Kissinger: Maybe until the 23rd.

Before I get to this, let me briefly discuss Southeast Asia.

We, of course, no longer have a principal interest in Southeast Asia. In so far as we have, it is in preventing the hegemonial aspirations of others. In time we will have no reason not to establish relations with Vietnam.

Foreign Minister Ch’iao: Of course, regarding this question we know your domestic situation. We believe that the U.S. should not mind what happened in the past.

Secretary Kissinger: We don’t. The question is that your friends in Vietnam do not have an excessively low opinion of themselves. Therefore, we want to let reality begin to sink in for a while. Then we can establish relations which will more accurately reflect the real world. This has nothing to do with the past.

Foreign Minister Ch’iao: Well perhaps. One thing that we told you is that you are too emotional in your actions.

Secretary Kissinger: We are trying to be practical.

Foreign Minister Ch’iao: Of course, it would not have been necessary for me to discuss this, but the Mayaguez was totally unnecessary.⁵ But this is not important.

Secretary Kissinger: This gets me to the real point I wanted to discuss.

[Page 745]

We see no reason not to begin discussions with Cambodia. If Prince Sihanouk or other members of the Cambodian delegation want to begin discussions, we are prepared.

Foreign Minister Ch’iao: I will be very honest with you. Prince Sihanouk and other members of the delegation feel that the U.S. harmed them so much that it is not easy for them to take the initiative.

In the interest of the overall situation, we hope you will have proper relations with Cambodia. Take the initiative with the Cambodians. I give you this advice as a friend and not on behalf of Prince Sihanouk, or the other Cambodian officials. Of course, I cannot reply on their behalf. But it is my estimate that they will give you proper courtesy.

Please go on with Southeast Asia.

Secretary Kissinger: Our only interest is in the independence of the various countries [in the region].

Foreign Minister Ch’iao: This is the same with us.

Secretary Kissinger: That is why we thought that the improvement of your relations with Thailand was a positive thing. We spoke in this sense to the Thai Foreign Minister last spring.

Foreign Minister Ch’iao: Chatchai. He has gone home already.

Secretary Kissinger: But he will come back.

So our policy is to support countries [in Southeast Asia] against foreign aggression.

Foreign Minister Ch’iao: Of course, bygones are bygones. But we hope you will learn lessons from the past and support the independence of these countries. This will make some real friends for the United States.

(The Foreign Minister rose and indicated he wished to take a break. The Secretary escorted him towards the washroom. After a few minutes the Foreign Minister returned and the conversation resumed.)

Secretary Kissinger: A great deal depends on Cambodia—on the exuberance of their language in the General Assembly—whether we can make any overtures to them this session.

Foreign Minister Ch’iao: Since they have come [to New York], and as the U.S. is a major power in the world, they should be received with a proper reception.

Secretary Kissinger: There are two questions here. First, they will receive a proper reception. But on the [second] issue of initiating discussions, it will be necessary for them to moderate their language.

Foreign Minister Ch’iao: This is their affair. The Cambodians—I think their language is strong, although their actual language is another thing.

[Page 746]

Secretary Kissinger: I think there is a relationship between language and reality.

Foreign Minister Ch’iao: As I told you just now, I don’t want to provoke a dispute—as there doesn’t exist such a thing in our relation-ship—but the Mayaguez incident hurt their feelings. It will take them some time to forget.

Secretary Kissinger: Well, it is up to them. They can’t do much for us. Hostile speeches won’t be printed on the front page of the New York Times. As far as we are concerned, our only interest is in the independence of the countries of Southeast Asia. I wanted you to know this.

Foreign Minister Ch’iao: I’ll very sincerely—I very sincerely hope you have learned your lessons from Indochina. It is up to you if you have learned your lessons. It is your affair whether you want to consider this [meeting with the Cambodians] or not.

In our view, the general situation in Southeast Asia is good. I don’t know how you view the situation?

Secretary Kissinger: I think we are seeing the beginning of a process of evolution. As far as the United States is concerned, we have good relations with all of the countries [of the region] except for Indochina. I would not preclude the possibility of Vietnam having certain hegemonial aspirations with regard to Laos and Cambodia.

Foreign Minister Ch’iao: It is possible, as a result of the influence of outside forces. But we doubt that it can succeed.

Secretary Kissinger: With respect to Laos, it is easier to succeed than with Cambodia.

Foreign Minister Ch’iao: If such is the case, there has only been a short period of time.

Secretary Kissinger: Our estimate is that there are now 2,000 Soviet technicians in Laos.

Foreign Minister Ch’iao: What is the significance of 2,000 even 3,000 Soviet technicians? The main question is if they can achieve popularity there.

Secretary Kissinger: I think the main question is influence from Hanoi.

Foreign Minister Ch’iao: Perhaps. Anyway, the history of the 30 years after the war in Asia is that an outside country cannot dominate any country for long. The Soviet Union for ten years wanted to dominate China. They sent a large number of experts to us to try to dominate us.

Secretary Kissinger: The question is whether China is stronger than Laos. (Laughter)

Foreign Minister Ch’iao: This is only a matter of degree, not kind.

Secretary Kissinger: This is not our primary problem. I just wanted you to know our attitude.

[Page 747]

Shall we talk abut the President’s visit for a few minutes? We don’t need to discuss practical problems. I can do this when I come to Peking next month. The issue is what we are trying to achieve. What in your mind is the purpose of the visit [of the President]?

Foreign Minister Ch’iao: We, when you were in China last time, when U.S. Senators or Congressmen visited China, we also discussed that it would be useful to exchange visits, to keep in contact. The visit of your President is a major event. In general we hope there will be some step forward on the basis of the Shanghai Communiqué.

Secretary Kissinger: It seems to me, as you said in your toast, the Shanghai Communiqué serves as a useful basis of our relationship, and we remain committed to it. We will carry out its provisions in all aspects.

Foreign Minister Ch’iao: That is good.

Secretary Kissinger: That is our policy.

Strategically, in light of our discussions, we [the U.S. and China] have pursued somewhat parallel policies despite profound ideological differences as we have common concerns.

Therefore, what we should look for—to us politically, domestically, this is not now a major event, but from a foreign policy point of view there should be some symbolic advance. This should not be a visit of two enemies who are using each other, but rather of two countries who are cooperating on certain questions.

Foreign Minister Ch’iao: There is no question about it. We have our common ground, as is stated in the Shanghai Communiqué.

Secretary Kissinger: But when you said we should have some advance [in our relationship], what did you have in mind?

Foreign Minister Ch’iao (laughs nervously): I was just speaking abstractly. As Vice Premier Teng Hsiao-p’ing told many U.S. friends, it is useful for the two sides to have discussions. We can see if there is a step forward on the basis of the Shanghai Communiqué. But it doesn’t matter if there is none.

Secretary Kissinger: Do you have any idea about what kind of document might be published as a result of the President’s trip?

Foreign Minister Ch’iao: On this question my mind is a blank.

Secretary Kissinger: Anyway, we will change it [the document] on the last night. You know, I cannot remember anything of the last night of our discussions [during President Nixon’s visit to China], of any of the issues discussed.

Foreign Minister Ch’iao: I admire you. Immediately after our talks you held a press conference, and did so at great ease.

Secretary Kissinger: I remembered the document in great detail— every version we had drafted.

[Page 748]

Let me speak of advances, on the problem of Taiwan, and then other problems.

On Taiwan: We cannot complete the process on this visit. It is domestically impossible on this visit, and I have told you this. But perhaps we can think of some formula that can take us short of [completion of] the process.

Foreign Minister Ch’iao: That depends on you. I can do nothing. The famous version of the Shanghai Communiqué was proposed by you.

Secretary Kissinger: Except for the two sections [where the U.S. and Chinese sides expressed their differing points of view]. That was proposed by you.

Foreign Minister Ch’iao: This is not a departure from diplomacy. This is a reflection of realities. The world is such that we have contradictions between us, but we also have common ground. So the Shanghai Communiqué is a new creation, a reflection of realities.

Secretary Kissinger: But should we have a communiqué, or just an announcement about the President’s visit?

Foreign Minister Ch’iao: I cannot tell you at this moment. As I told you, my mind is a blank.

Secretary Kissinger: That in itself is an historic event.

Foreign Minister Ch’iao: We can discuss many problems in Peking.

Secretary Kissinger: My idea is not to take too many chances during the visit of the President. We should work out the outlines of a communiqué.

Foreign Minister Ch’iao: I agree.

Secretary Kissinger: Our idea is that in all categories of the Shanghai Communiqué on which we can come to some agreement, we be prepared to show some progress.

Foreign Minister Ch’iao: It would be good if we can achieve that. We understand that you have problems. We have no problems.

Secretary Kissinger: But you understand that we cannot complete the process regarding Taiwan, but we can have some progress [in other areas]?!

Foreign Minister Ch’iao (obviously seeking to reorient the discussion): As friends, as this is not the first time that we have met, how do you view the world situation? Can we have peaceful coexistence; or will war break out?

Secretary Kissinger: As a friend?

Foreign Minister Ch’iao: I am not the Foreign Minister, and you are not the Secretary of State!

Secretary Kissinger: It is possible for war to break out. As an historian it [the prospects for war] is more likely than not. As Secretary of State, I have to act as if war will not break out, or do my best to prevent it.

[Page 749]

Foreign Minister Ch’iao: I do not think we disagree on this point. In your speech—in my speech to the General Assembly, my purpose was to raise the problem of the danger of war. Yours was to speak about the materialization of détente. But to speak of the materialization of détente, it may backfire.

Secretary Kissinger: But as a friend, when you speak of the focal point [of Soviet pressure being] in the West, this is part analysis and part tactics.

You are afraid—no, you are concerned that we will use détente to push the Soviet Union toward the East.

My view—that—maybe you are right. If the Soviet Union attacks in the West, we have no psychological problems, and of course we will resist. If the Soviet Union attacks in the East, the same psychological preconditions do not yet exist. And yet—if we are reasonable, the same strategic necessity exists [for U.S. resistance to a Soviet attack in either the East or the West].

Therefore, for us—a problem for us is to create enough of a relationship to China to make this [attempt to resist Soviet pressures] psychologically meaningful. This [discussion] is so you understand my thinking. From our point of view this is one purpose of the President’s visit.

Foreign Minister Ch’iao: I do not agree with you on the point that our analysis of the focal point of the Soviet Union in the West is a tactic.

Secretary Kissinger: Partly, partly—

Foreign Minister Ch’iao: —and that China fears the West will use détente to push the Soviets to the East.

Secretary Kissinger: That does not matter. We have to be prepared in the West [for either eventuality].

Foreign Minister Ch’iao: I would like to remind you what Prime Minister Chou En-lai told you—

Secretary Kissinger: No, your position has been consistent.

Foreign Minister Ch’iao: Of course, when we talk you have your subjective views, and you have thought these out of our subjective views.

Secretary Kissinger: Mr. Foreign Minister, I do not exclude the fact that you may be right. We have to act as if you are right.

Shall we spend five minutes on Korea?

Foreign Minister Ch’iao: Okay—such a wide range [of topics]!

Secretary Kissinger: I think we have publicly stated our positions [on Korea]. They do not seem to be easily reconciled. But we are prepared to improve our relations with North Korea, but not if the price is isolating South Korea. I hope a way can be found during the UN debate not to drive this contradiction to its ultimate limit. Your Ambassador is a procedural genius. (Laughter)

[Page 750]

Foreign Minister Ch’iao: This is not a big problem.

I think that after the events in Indochina, you exaggerated the situation in Korea. This problem is a very small one.

Our position is that your troops should withdraw at an early date. But you say this will not do. The overall situation of the world hinges on the situation in Korea?

Secretary Kissinger: You won’t agree with me, but I do not think it is in your interests to see another precipitate withdrawal of American power. This would have a significant influence on Japan.

Foreign Minister Ch’iao: Things are quite complicated there, but this question has to be settled. I would advise you to have direct talks with the Korean side. But you have problems.

Secretary Kissinger: No, at the right time we are prepared to talk with sides that we have not talked to before. (Laughter)

One problem is that if the UN Command is abolished, we have to find some way to sustain the Armistice arrangement. Secondly, if we talk to North Korea at some point, it must include South Korea at some point.

Incidentally, your ally [North Korea] did not appreciate my proposal of holding talks with you. So they complained and rejected our proposal.

Foreign Minister Ch’iao: Never mind. Things in the world are so complicated. But some day there will be a solution.

Secretary Kissinger (with emphasis): But not in an American election year. It will not come in the fourth year!

Foreign Minister Ch’iao: Everyone will be pleased if this question can be resolved this year. But it will not be terrible if it is not settled this year.

Secretary Kissinger: But then we need to have something to talk about next year! (Laughter)

Foreign Minister Ch’iao (in English): If we didn’t, Moynihan would be unemployed! (Laughter)

Secretary Kissinger: I can’t imagine the titanic struggle when Moynihan and Huang Hua clash at the UN. I will tell Moynihan not to be the aggressor.

I am advised that some television people are outside. It is not necessary for you to say something to them. We didn’t put them there. I think it is ABC.

Foreign Minister Ch’iao: I will meet them, but I won’t talk.

(The Chinese arose to depart. There was some light chatter and exchanges of farewells as the American side escorted the Chinese party down the hall to the elevator.)

1.   Source: Ford Library, National Security Adviser, Kissinger Reports on USSR, China, and Middle East Discussions, Box 2, China Memcons and Reports, September 28, 1975, Kissinger’s Meeting with PRC Officials. Top Secret; Sensitive; Eyes Only. The dinner meeting took place in the Secretary of State’s suite on the 35th floor of the Waldorf Towers. All brackets are in the original.↩

2.   Qiao delivered a speech on September 26 to the UN General Assembly. President Ford received and initialed a copy of it while at Camp David. (White House telegram 51893 to the President at Camp David, September 28; ibid., Presidential Country Files for East Asian and Pacific Affairs, 1974–1977, Box 13, People’s Republic of China)↩

3.   Andrei P. Kirilenko was a member of the Politburo and the Soviet Communist Party Central Committee.↩

4.   Aleksandr F. Kerensky became the leader of Russia following the revolution that overthrew the Czarist government in 1917. He was himself overthrown in the Bolshevik revolution later that year. Mario Soares, as the leader of the Portuguese Socialist Party, became prominent following a violent change of government in 1974.↩

5.   See Document 110.↩

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/d119

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_728

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_729

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_730

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_731

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_732

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_733

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_734

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_735

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_736

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_737

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_738

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_739

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_740

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_741

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_742

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_743

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_744

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_745

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_746

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_747

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_748

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_749

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_750

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/d110

Thân thế (các) nhân vật

Brandt, Willy,

Chancellor of the FRG (West Germany) until May 6, 1974

https://en.wikipedia.org/wiki/Willy_Brandt

https://www.britannic a.com/biography/Willy-Brandt

https://www.ebsco.com/research-starters/history/willy-brandt

https://www.bundeskanzler.de/bk-en/federal-chancellery/federal-chancellors-since-1949/willy-brandt

https://diplomacy.state.gov/berlin-wall/

https://www.the-berlin-wall.com/videos/guillaume-affair-and-resignation-of-willy-brandt-634/

https://cliosboardgames.wordpress.com/2024/04/28/willy-brandt-chancellor-ratings-2/

https://grokipedia.com/page/second_brandt_cabinet

Brezhnev Leonid,

General Secretary of the Communist Party of the Soviet Union

https://en.wikipedia.org/wiki/Leonid_Brezhnev

https://www.britannica.com/biography/Leonid-Ilich-Brezhnev

https://en.wikipedia.org/wiki/General_Secretary_of_the_Communist_Party_of_the_Soviet_Union

https://www.britannica.com/place/Soviet-Union/The-Brezhnev-era

Chiao Kuan-hua, (Qiao Guanhua)

Vice Foreign Minister, People’s Republic of China

https://en.wikipedia.org/wiki/Qiao_Guanhua

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76ve13/d124

https://archive.sacu.org/archive/photo-cards/box-a/a07/1966374-0561-chiao-kuan-hua-speaks-at-27th-session-of-un-general-assembly-chiafront?

https://www.marxists.org/subject/china/china-reconstructs/1974/CR1974-12-Sup.pdf

SYND 25-11-71 CHINESE DELEGATE CHIAO KUAN HUA SPEAKS ABOUT DISARMAMENT AT THE UN

https://www.youtube.com/watch?v=bjnyWtitbrg

Chou En-lai, (Zhou Enlai)

Premier of the People’s Republic of China; member, Standing Committee of the Chinese Communist Party’s Political Bureau

https://en.wikipedia.org/wiki/Zhou_Enlai

https://en.wikipedia.org/wiki/Premier_of_the_People%27s_Republic_of_China

https://en.wikipedia.org/wiki/Minister_of_Foreign_Affairs_of_the_People%27s_Republic_of_China

https://en.wikipedia.org/wiki/Vice_Chairman_of_the_Chinese_Communist_Party

https://en.wikipedia.org/wiki/Vice_Chairman_of_the_Chinese_Communist_Party

https://en.wikipedia.org/wiki/Chairman_of_the_Chinese_People%27s_Political_Consultative_Conference

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v17/d139

https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/memorandum-conversation-between-mao-zedong-zhou-enlai-and-henry-kissinger

https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/zhou-enlai-talking-ho-chi-minh

https://digitalarchive.wilsoncenter.org/search?f[0]=topics:86538&fo[0]=86538

https://digitalarchive.wilsoncenter.org/search?search_api_fulltext=&items_per_page=100&sort_bef_combine=created_DESC&f%5B0%5D=topics%3A86538&fo%5B0%5D=86538

https://digitalarchive.wilsoncenter.org/search?search_api_fulltext=&items_per_page=100&sort_bef_combine=created_DESC&f%5B0%5D=topics%3A86538&fo%5B0%5D=86538&page=1

https://digitalarchive.wilsoncenter.org/search?search_api_fulltext=&items_per_page=100&sort_bef_combine=created_DESC&f%5B0%5D=topics%3A86538&fo%5B0%5D=86538&page=2

Tài liệu Chu Ân Lai yêu cầu Hoa Kỳ loại bỏ Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu và dùng Dương Văn Minh để lật đổ hai nền Đệ I và Đệ II VNCH.

https://digitalarchive.wilsoncenter.org/search?search_api_fulltext=&items_per_page=100&sort_bef_combine=created_DESC&f%5B0%5D=people%3A84942&fo%5B0%5D=84942

https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/discussion-between-zhou-enlai-and-le-duc-tho

https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/89367/download

Ford, Gerald R.,

Republican Representative from Michigan until October 13, 1973; House Minority Leader until October 13, 1973; Vice President of the United States from October 13, 1973, until August 8, 1974; President of the United States from August 8, 1974

https://en.wikipedia.org/wiki/Gerald_Ford

https://en.wikipedia.org/wiki/President_of_the_United_States

https://en.wikipedia.org/wiki/Vice_President_of_the_United_States

https://en.wikipedia.org/wiki/House_Minority_Leader

https://en.wikipedia.org/wiki/Leader_of_the_House_Republican_Conference

https://en.wikipedia.org/wiki/Chair_of_the_House_Republican_Conference

https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_House_of_Representatives

https://www.whitehouse.gov/about-the-white-house/presidents/gerald-r-ford/

https://www.whitehouse.gov/administration/

https://geraldrfordfoundation.org/gerald-r-ford-biography/

https://www.fordlibrarymuseum.gov/grf/timeline.asp

https://en.wikipedia.org/wiki/Presidency_of_Gerald_Ford

https://www.history.navy.mil/research/library/research-guides/modern-biographical-files-ndl/modern-bios-f/ford-gerald.html

https://www.fordlibrarymuseum.gov/library/guides/findingaid/ford_vp_papers.asp

Gleysteen, William H., Jr.,

Deputy Director, Office of United Nations Political Affairs, Bureau of International Organization Affairs, Department of State, from August 1966

https://en.wikipedia.org/wiki/William_H._Gleysteen

https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Ambassador_to_South_Korea

https://adst.org/OH%20TOCs/Gleysteen,%20William%20H.,%20Jr.toc.pdf

Habib, Philip C.,

member, U.S. Delegation to the Paris Peace Talks from May 1968 until October 1971; Ambassador to Korea from September 30, 1971, until August 19, 1974; Assistant Secretary of State for East Asian and Pacific Affairs from September 27, 1974

https://en.wikipedia.org/wiki/Philip_C._Habib

https://en.wikipedia.org/wiki/Under_Secretary_of_State_for_Political_Affairs

https://en.wikipedia.org/wiki/Assistant_Secretary_of_State_for_East_Asian_and_Pacific_Affairs

https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Ambassador_to_Korea

https://diplomacy.state.gov/u-s-diplomact-philip-c-habib-presidential-medal-of-freedom-winner/

https://nsuworks.nova.edu/nsudigital_forums/13/

https://www.arabamerica.com/arabamericans/philip-habib-3/

https://www.britannica.com/biography/Philip-Charles-Habib

https://www.encyclopedia.com/humanities/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/habib-philip-charles

Huang Zhen (Huang Chen),

PRC Ambassador to France until March 1973; Chief of the PRC Liaison Office in the United States from March 1973

https://en.wikipedia.org/wiki/Huang_Zhen

https://en.wikisource.org/wiki/Author:Huang_Zhen

https://2001-2009.state.gov/documents/organization/72591.pdf

https://mediaclip.ina.fr/en/i24024268-huang-chen-the-traditional-friendship-of-the-french-and-chinese-peoples.html

https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB79/BEBB23.pdf

https://www.facebook.com/NixonPresidentialLibrary/posts/otd-5301973-president-nixon-met-to-discuss-us-china-relations-with-dr-henry-kiss/1102544875230224/

https://www.fordlibrarymuseum.gov/sites/default/files/2024-06/1552743.pdf

https://www.britishpathe.com/asset/236303/

https://cutt.ly/3tezOe3t

https://mediaclip.ina.fr/en/caf97507056-credentials-huang-chen-at-the-elysee.html

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76ve13/d12

Huang Hua,

Counselor in the Ministry of Foreign Affairs, People’s Republic of China; Adviser and Spokesman for the P.R.C. Delegation at the Geneva Conference.

https://en.wikipedia.org/wiki/Huang_Hua

https://www.nytimes.com/2010/11/25/world/asia/25huang.html

https://www.fmprc.gov.cn/eng/zy/wjrw/3606_665551/202405/t20240531_11367612.html

https://www.latimes.com/local/obituaries/la-me-huang-hua-20101125-story.html

https://www.theguardian.com/world/2010/nov/25/huang-hua-obituary

https://www.thetimes.com/world/us-world/article/huang-hua-x2q6lmwwbh9?gaa_at=eafs&gaa_n=AWEtsqeZpd0zFmiHaDpEiiRHlY7CpBBjhF1RHK3uPMlNA_2TgweZkoDLDtQIsKBByQg%3D&gaa_ts=699222cf&gaa_sig=JSGWfLiZaDtnKyJ_VBb2HoiUrpOa-cmw4FBJhJZdY4YW8YR0wIAum2gRFNezI81-A-ZqiMBH_uQL_G91yUhMVw%3D%3D

https://www.the-independent.com/news/obituaries/huang-hua-politician-and-diplomat-who-played-a-leading-role-in-bringing-china-out-of-international-isolation-2152957.html

Jackson, Henry M., “Scoop”

Democratic Senator from Washington

https://en.wikipedia.org/wiki/Henry_M._Jackson

https://www.senate.gov/artandhistory/history/minute/Henry_Scoop_Jackson.htm

https://henryjacksonsociety.org/who-was-henry-jackson/

https://www.congress.gov/member/henry-jackson/J000013

https://hmjackson.org/about-us/biography/

https://content.lib.washington.edu/jacksonweb/index.html

https://www.k-state.edu/landon/speakers/henry-jackson/

https://guides.lib.uw.edu/research/henry_jackson/campaigns

https://history.house.gov/People/Detail?id=15709

Henry A Kissinger

Assistant to the President for National Security Affairs until November 3, 1975; also Secretary of State from September 21, 1973

https://www.theguardian.com/world/2023/may/20/bilderberg-meeting-group-lisbon-kissinger

https://www.theguardian.com/world/bilderberg

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76ve13/summary

https://china.usc.edu/getting-beijing-henry-kissingers-secret-1971-trip

https://china.usc.edu/sites/default/files/styles/article_node_featured/public/article/featured-image/kissinger-zhou-sm_0.jpg?itok=qDjPx2_m

https://china.usc.edu/catalog/documents/us-china

http://www.archives.gov/press/press-releases/2001/nr01-47.html

https://china.usc.edu/talking-points-july-22-august-3-2011

https://china.usc.edu/getting-beijing-henry-kissingers-secret-1971-trip#meetings

https://china.usc.edu/getting-beijing-henry-kissingers-secret-1971-trip#nixon-announcement

https://china.usc.edu/getting-beijing-henry-kissingers-secret-1971-trip#chinese-accept

https://china.usc.edu/getting-beijing-henry-kissingers-secret-1971-trip#signals

https://china.usc.edu/getting-beijing-henry-kissingers-secret-1971-trip#the_aim

http://www.foreignaffairs.com/articles/23927/richard-m-nixon/asia-after-viet-nam

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v17/d4

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v17/d12

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v17/d13

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v17/d141

https://2001-2009.state.gov/documents/organization/100324.pdf

https://en.wikipedia.org/wiki/Henry_Kissinger_and_the_Vietnam_War

Lesson in Vietnam from Kissinger to Nixon: “when we made it “our war” we would not let the South Vietnamese fight it; when it again became “their war”, we would not help them fight it.”

(We also had trouble with excesses here: when we made it “our war” we would not let the South Vietnamese fight it; when it again became “their war,” we would not help them fight it. Ironically, we prepared the South Vietnamese for main force warfare after 1954 (anticipating another Korean-type attack), and they faced a political war; they had prepared themselves for political warfare after 1973 only to be faced with a main force invasion 20 years after it had been expected.)

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v10/d280

Lesson of Vietnam May 12 1975 by Henry A. Kissinger

https://www.fordlibrarymuseum.gov/library/exhibits/vietnam/032400091-002.pdf

https://thebattleofkontum.com/extras/kissinger.html

“Richard M. Nixon and Kissinger on 3 August 1972,” Conversation 760-006, Presidential Recordings Digital Edition [Fatal Politics, ed. Ken Huges] (Charlottesville: University of Virginia Press, 2014-). URL:https://prde.upress.virginia.edu/conversations/4006748 

https://player.vimeo.com/video/889937807?h=e44572c8f3&color=e57200&title=0&byline=0&portrait=0

https://millercenter.org/the-presidency/educational-resources/nixon-kissinger-and-the-decent-interval

https://player.vimeo.com/video/889937807?h=e44572c8f3&color=e57200&title=0&byline=0&portrait=0

Discover the Truth at:

http://www.theblackvault.com

https://www.theblackvault.com/documentarchive/the-cias-vietnam-document-cd-rom/

The secret life of Henry Kissinger minutes of a 1975 meeting with Lawrence Eagleburger

https://etan.org/news/kissinger/secret.htm

Henry Kissinger and the Truth About Negotiations In Vietnam

https://www.youtube.com/watch?v=Z5fxxKVfX5g

Henry Kissinger - Secrets of a superpower | DW Documentary

https://www.youtube.com/watch?v=bWVMTKeAwlA

The Untold Truth of Henry Kissinger

https://www.youtube.com/watch?v=0iheZdvWdbI&t=1s

Was Henry Kissinger a War Criminal?

https://www.youtube.com/watch?v=COqq7862wcU&t=25s

Lord, Winston,

member, National Security Council staff until 1973; Director of the Policy Planning Staff, Department of State from October 1973 until January 1977

https://en.wikipedia.org/wiki/Winston_Lord

https://en.wikipedia.org/wiki/Assistant_Secretary_of_State_for_East_Asian_and_Pacific_Affairs

https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_ambassadors_of_the_United_States_to_China

https://en.wikipedia.org/wiki/Council_on_Foreign_Relations

https://en.wikipedia.org/wiki/Director_of_Policy_Planning

https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2016/07/19981208.pdf

https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2016/07/19991104.pdf

https://nsarchive.gwu.edu/document/22669-document-04-winston-lord-director-policy

https://www.ncafp.org/about-us/faps-board-of-advisors/ambassador-winston-lord/

Moynihan, Daniel P.,

Ambassador to India until 1975; U.S. Permanent Representative to the UN from 1975 until 1976

Nixon Richard M.,

Vice President of the United States

https://www.history.com/topics/us-presidents/richard-m-nixon

https://www.britannica.com/event/Watergate-Scandal

https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva/14-nov-68-lbj-and-nixon

https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Nixon

https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva/sets/14-november-1968-president-lyndon-johnson-and-president-elect-richard-nixon

https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva

https://www.britannica.com/event/Vietnam-War

https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Nixon

https://www.smithsonianmag.com/smart-news/notes-indicate-nixon-interfered-1968-peace-talks-180961627/

https://th-thumbnailer.cdn-si-edu.com/26l17xNsW8a8pOyGibbKE-32dgE=/1000x750/filters:no_upscale()/https://tf-cmsv2-smithsonianmag-media.s3.amazonaws.com/filer/f4/cb/f4cb92c9-4131-4e0f-ae4a-307144393214/nixoncampaigns.jpg

http://www.pbs.org/wgbh/amex/honor/peopleevents/e_paris.html

https://www.britannica.com/event/Vietnam-War

http://www.smithsonianmag.com/smart-news/nixon-prolonged-vietnam-war-for-political-gainand-johnson-knew-about-it-newly-unclassified-tapes-suggest-3595441/

http://www.nytimes.com/2016/12/31/opinion/sunday/nixons-vietnam-treachery.html

http://www.nytimes.com/interactive/2016/12/31/opinion/sunday/haldeman-notes.html

http://www.bbc.com/news/magazine-21768668

https://www.nixonlibrary.gov/index.php

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1964-68v07/ch5

http://www.realclearpolitics.com/articles/2015/08/09/dont_blame_nixon_for_scuttled_peace_overture_127667.html

https://www.lovethetruth.com/books/13_bloodlines/bundy.htm

https://www.lovethetruth.com/books/13_bloodlines/toc.htm

Nixon, Richard M.,

President of the United States

https://2001-2009.state.gov/documents/organization/100324.pdf

https://www.history.com/topics/us-presidents/richard-m-nixon

https://www.britannica.com/event/Watergate-Scandal

https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva/14-nov-68-lbj-and-nixon

https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Nixon

https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva/sets/14-november-1968-president-lyndon-johnson-and-president-elect-richard-nixon

https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva

https://www.britannica.com/event/Vietnam-War

https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Nixon

https://www.smithsonianmag.com/smart-news/notes-indicate-nixon-interfered-1968-peace-talks-180961627/

https://th-thumbnailer.cdn-si-edu.com/26l17xNsW8a8pOyGibbKE-32dgE=/1000x750/filters:no_upscale()/https://tf-cmsv2-smithsonianmag-media.s3.amazonaws.com/filer/f4/cb/f4cb92c9-4131-4e0f-ae4a-307144393214/nixoncampaigns.jpg

http://www.pbs.org/wgbh/amex/honor/peopleevents/e_paris.html

https://www.britannica.com/event/Vietnam-War

http://www.smithsonianmag.com/smart-news/nixon-prolonged-vietnam-war-for-political-gainand-johnson-knew-about-it-newly-unclassified-tapes-suggest-3595441/

http://www.nytimes.com/2016/12/31/opinion/sunday/nixons-vietnam-treachery.html

http://www.nytimes.com/interactive/2016/12/31/opinion/sunday/haldeman-notes.html

http://www.bbc.com/news/magazine-21768668

https://www.nixonlibrary.gov/index.php

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1964-68v07/ch5

http://www.realclearpolitics.com/articles/2015/08/09/dont_blame_nixon_for_scuttled_peace_overture_127667.html

https://www.lovethetruth.com/books/13_bloodlines/bundy.htm

https://www.lovethetruth.com/books/13_bloodlines/toc.htm

Nixon had a Trip to China from February 21 to 28 1972,

https://www.nixonlibrary.gov/nixons-trip-china

http://www.presidentialtimeline.org/

https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-656-10a.pdf

https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-656-10b.pdf

https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-92-1a.pdf

https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-92-1b.pdf

https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-21-56.pdf

https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-656-10a.mp3

https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-656-10b.mp3

https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-92-1a.mp3

https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-92-1b.mp3

https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-21-56.mp3

https://nsarchive.gwu.edu/briefing-book/nuclear-vault-vietnam/2023-03-24/movement-and-madman

The Vietnam War Johnson and Nixon Administrations Videos

March 2, 2016 Last Aired May 5, 2016

Reflections on Richard Nixon

https://www.c-span.org/program/the-presidency/reflections-on-richard-nixon/431130

July 16, 1973 Last Aired July 22, 2013

Senate Watergate Committee Testimony

https://www.c-span.org/program/vignette/senate-watergate-committee-testimony/316346

April 26, 2016 Last Aired June 5, 2016

Vietnam War Commander in Chief

https://www.c-span.org/program/american-history-tv/vietnam-war-commanders-in-chief/439971

June 12, 2008 Last Aired July 22, 2013

Alexander Butterfield Oral History Interview, Part 2

https://www.c-span.org/program/american-history-tv/alexander-butterfield-oral-history-interview-part-2/258425

June 12, 2008 Last Aired July 15, 2013

Alexander Butterfield Oral History Interview, Part 1

https://www.c-span.org/program/american-history-tv/alexander-butterfield-oral-history-interview-part-1/257651

January 27, 2012 Last Aired June 11, 2012

President Nixon's Secret White House Tapes

https://www.c-span.org/program/american-history-tv/president-nixons-secret-white-house-tapes/277123

July 25, 1994 Last Aired June 20, 2008

Watergate: Corruption of American Politics

https://www.c-span.org/program/public-affairs-event/watergate-corruption-of-american-politics/119480

February 16, 2003 Last Aired December 25, 2003

Presidential Tapes: Taping Systems History

https://www.c-span.org/program/public-affairs-event/presidential-tapes-taping-systems-history/122572

Alexander Butterfield: The 60 Minutes Watergate Interview (1975)

https://www.youtube.com/watch?v=ss9AkLUmM4g

Watergate Hearing: Alexander Butterfield Testimony

https://www.c-span.org/clip/congress-investigates/watergate-hearing-alexander-butterfield-testimony/5118203

Alexander Butterfield Was ‘Worried To Death’ Testifying Against Nixon

https://www.youtube.com/watch?v=c52oIe3Gj6w

How Nixon’s Invasion of Cambodia Triggered a Check on Presidential Power

Vietnam War Cambodia and Laos

https://www.history.com/articles/nixon-war-powers-act-vietnam-war-cambodia

Nixon's Vietnam Visit 1965, Rare Film Unearthed

https://www.youtube.com/watch?v=RaTi8OEpINI

Nixon on LBJ and Vietnam: Where Did It All Go Wrong?

https://www.youtube.com/watch?v=-n-4o3vOYD4

1969 July 30_Tổng Thống Hoa Kỳ 🇺🇸 Richard M. Nixon Thăm Việt Nam Cộng Hoà.

https://www.youtube.com/watch?v=ZRp4v6M6YJw&t=19s

Schmidt, Helmut,

West German Minister of Finance until May 6, 1974; Chancellor from 1974

https://en.wikipedia.org/wiki/Helmut_Schmidt

https://www.britannica.com/biography/Helmut-Schmidt

https://www.helmut-schmidt.de/en/ueber-uns/helmut-schmidt/life-and-work

https://www.ebsco.com/research-starters/politics-and-government/helmut-schmidt/

https://www.helmut-schmidt.de/en/ueber-uns/helmut-schmidt/life-and-work

https://www.bundesregierung.de/breg-en/service/archive/archive/chancellor-and-crisis-manager-463824

Sihanouk, Prince Norodom,

Norodom Sihanouk,

King of Cambodia to March 1955, thereafter Prince of Cambodia; Prime Minister and Foreign Minister, October 1955–January 1956; Prime Minister, Foreign Minister, and Minister of the Interior, March–April 1956; Prime Minister, September–October 1956; Prime Minister, Foreign Minister, Minister of Plans, and Minister of the Interior, April–July 1957

Cambodian Head of State until March 1970; thereafter, leader of Cambodian Government in exile in Beijing

Prince, Head of State of Cambodia until March 18, 1970; thereafter, leader of the Cambodian government-in-exile in Beijing (GRUNK)

4/11/75 - Phnom Penh Evacuation

Solomon, Richard H.,

member, National Security Council staff

https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_H._Solomon

https://www.academyofdiplomacy.org/members-1/solomon/richard-h.

https://carnegiecouncil.org/people/richard-h-solomon

https://www.c-span.org/person/richard-h-solomon/9004/

https://www.chinafile.com/contributors/richard-h-solomon

https://findingaids.lib.umich.edu/catalog/umich-bhl-2008034

https://www.presidency.ucsb.edu/documents/nomination-richard-h-solomon-be-assistant-secretary-state

Deng Xiaoping (Teng Hsiao-p’ing),

Vice Premier of State Council after 1973

https://en.wikipedia.org/wiki/Deng_Xiaoping

https://www.britannica.com/biography/Deng-Xiaoping

https://www.britannica.com/summary/Deng-Xiaoping

https://www.ebsco.com/research-starters/history/deng-xiaoping

http://www.cppcc.gov.cn/zxww/2012/07/03/ARTI1341300716750109.shtml

https://www.encyclopedia.com/people/history/chinese-and-taiwanese-history-biographies/deng-xiaoping

https://simple.wikipedia.org/wiki/Deng_Xiaoping