20260711 CDTL NRM D12 17 18 February 1973 12. Bản ghi
chép cuộc trao đổi.
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/d12
Google Translated
Tài liệu số 12
Quan hệ Đối ngoại của Hoa Kỳ, 1969–1976, Tập
XVIII, Trung Quốc, 1973–1976
12. Biên bản ghi chép cuộc trao đổi
Bắc Kinh, ngày 17–18 tháng 2 năm 1973, 23:30 – 01:20
sáng.
THÀNH PHẦN THAM DỰ
Mao Trạch Đông, Chủ tịch, Bộ Chính trị, Đảng Cộng sản
Trung Quốc
Chu Ân Lai, Thủ tướng Quốc vụ viện
Vương Hải Dung, Trợ lý Bộ trưởng Ngoại giao
Đường Văn Sinh, Phiên dịch
Thẩm Nhược Vân, Phiên dịch
Tiến sĩ Henry A. Kissinger, Trợ lý Tổng thống phụ
trách An ninh Quốc gia
Winston Lord, Cán bộ Hội đồng An ninh Quốc gia (NSC)
(Vào lúc 11 giờ tối ngày 17 tháng 2 năm 1973, tại một
cuộc họp ở biệt thự gần nhà khách nơi Tiến sĩ Kissinger và đoàn của ông đang ở,
Thủ tướng Chu Ân Lai thông báo với Tiến sĩ Kissinger rằng ông và Winston Lord
được mời gặp Chủ tịch Mao Trạch Đông vào lúc 11 giờ 30 tối cùng ngày. Ông nói với
Tiến sĩ Kissinger rằng ông sẽ đến nhà khách ngay sau đó để hộ tống ông đến nơi ở
của Chủ tịch.)
Tiến sĩ Kissinger cùng các thành viên trong phái đoàn
đã trở về Nhà khách sau cuộc họp. Thủ tướng Chu Ân Lai đến Nhà khách lúc 11 giờ
20 phút đêm và cùng Tiến sĩ Kissinger đi xe đến Trung Nam Hải. Ông Chu, Phó Cục
trưởng Cục Lễ tân, đi cùng ông Lord. Thủ tướng Chu Ân Lai đích thân tiễn Tiến
sĩ Kissinger từ phòng ngoài của Nhà khách, qua một căn phòng khác để đến phòng tiếp
khách của Chủ tịch Mao.
Chủ tịch được nữ trợ lý trẻ đỡ đứng dậy khỏi ghế và bước
tới chào Tiến sĩ Kissinger. Các nhiếp ảnh gia đã chụp lại những khoảnh khắc
này. Ông chào đón Tiến sĩ Kissinger, và Tiến sĩ Kissinger nhắc lại rằng mới chỉ
gần tròn một năm trước, ông đã gặp Chủ tịch lần đầu tiên. Sau đó, Chủ tịch chào
ông Lord và nhận xét rằng ông trông rất trẻ, thậm chí còn trẻ hơn cả các phiên
dịch viên. Ông Lord đáp lại rằng dù sao thì ông vẫn lớn tuổi hơn các phiên dịch
viên. Tiếp đó, Chủ tịch ra hiệu mời mọi người ngồi vào những chiếc ghế bành lớn,
và các bên cùng an tọa. Các nhiếp ảnh gia vẫn tiếp tục chụp ảnh.
Chủ tịch Mao
(Khi tiến về phía ghế của mình): Tôi trông không tệ, nhưng Chúa đã gửi cho tôi
một lời mời. [Trang 124] (Nói với ông Lord) Ông còn trẻ.
Ông Lord:
Tôi đang già đi.
Chủ tịch Mao:
Tôi là người lớn tuổi nhất trong số những người ngồi đây.
Thủ tướng Chu Ân Lai:
Tôi là người lớn tuổi thứ hai.
Chủ tịch Mao:
Có một người trong quân đội Anh phản đối nền độc lập của đất nước ông. Thống chế
Montgomery là một trong những người phản đối chính sách của ông.
Tiến sĩ Kissinger:
Vâng.
Chủ tịch Mao:
Ông ấy phản đối chính sách Dulles.2 Có lẽ bây giờ ông ấy không còn phản đối các
ông nữa. Lúc đó, các ông cũng phản đối chúng tôi. Chúng tôi cũng phản đối các
ông. Vì vậy, chúng ta là hai kẻ thù (Tiếng cười).
Tiến sĩ Kissinger:
Hai kẻ thù cũ.
Chủ tịch Mao:
Bây giờ chúng tôi gọi mối quan hệ giữa chúng tôi là tình bạn.
Tiến sĩ Kissinger:
Đó là tình cảm của chúng tôi.
Chủ tịch Mao:
Đó là điều tôi đang nói.
Tiến sĩ Kissinger:
Tôi đã nói với Thủ tướng rằng chúng tôi không nói chuyện với bất kỳ quốc gia
nào khác một cách thẳng thắn và cởi mở như với các ông.
Chủ tịch Mao
(Nói với các nhiếp ảnh gia): Hết rồi. [Các nhiếp ảnh gia rời đi.]
Nhưng chúng ta đừng nói lời dối trá hay dùng đến thủ
đoạn. Chúng tôi không lấy cắp tài liệu của các ông đâu. Các ông có thể cố tình
để chúng ở đâu đó để thử chúng tôi xem sao. Chúng tôi cũng không hề nghe lén
hay đặt máy nghe trộm. Những mánh khóe nhỏ nhặt đó chẳng có ích gì cả. Và cả những
chiêu trò lớn hơn cũng chẳng mang lại kết quả gì. Tôi đã nói điều đó với phóng
viên của các ông, ông Edgar Snow. Tôi đã nói rằng CIA của các ông chẳng làm nên
trò trống gì trong các sự kiện trọng đại cả.
Tiến sĩ Kissinger:
Điều đó hoàn toàn đúng. Đó cũng chính là kinh nghiệm của chúng tôi.
Chủ tịch Mao:
Bởi vì khi ông đưa ra một mệnh lệnh—ví dụ như khi Tổng thống của ông ra lệnh—và
ông cần thông tin về một vấn đề nào đó, thì các báo cáo tình báo sẽ ập đến nhiều
như những bông tuyết vậy. Chúng tôi cũng có cơ quan tình báo và tình hình bên
đó cũng y hệt. Họ làm việc không hiệu quả (Thủ tướng Chu cười). Chẳng hạn, [Trang
125] họ đã không nắm được thông tin về Lâm Bưu.4 (Thủ tướng Chu cười) Rồi họ
cũng đâu có biết là ông muốn sang đây.
Tôi từng đọc hai bài báo vào năm 1969. Một trong những
giám đốc phụ trách mảng Trung Quốc tại Bộ Ngoại giao của các ông đã viết một
bài báo, sau đó được đăng trên một tờ báo Nhật Bản.
Tiến sĩ Kissinger:
Tôi không nghĩ là mình đã đọc bài đó.
Thủ tướng Chu:
Trước đây tôi chưa từng nhắc đến chuyện đó với ông.
Tiến sĩ Kissinger:
Thưa không.
Chủ tịch Mao:
Ông đã hoàn thành tốt công việc của mình. Ông bay đi khắp nơi. Ông là chim én
hay chim bồ câu vậy? (Cười) Và vấn đề Việt Nam có thể coi là về cơ bản đã được
giải quyết.
Tiến sĩ Kissinger:
Chúng tôi cũng có cảm nhận như vậy. Giờ đây chúng ta cần một giai đoạn chuyển
tiếp để hướng tới sự yên bình.
Chủ tịch Mao:
Vâng, đúng vậy.
Tiến sĩ Kissinger:
Các vấn đề cơ bản đã được giải quyết.
Chủ tịch Mao:
Chúng tôi cũng nhận định tương tự (vừa nói vừa ra hiệu bằng tay) – đó cũng là
điều Tổng thống của ông đã nói khi ngồi tại đây – rằng mỗi bên đều có phương
cách riêng và hành động xuất phát từ nhu cầu của chính mình. Kết quả là hai nước
đã cùng phối hợp hành động.
Tiến sĩ Kissinger:
Vâng, cả hai bên chúng ta đều đối mặt với cùng một mối nguy hiểm. Đôi khi chúng
ta có thể phải sử dụng những phương thức khác nhau, nhưng là vì những mục tiêu
chung.
Chủ tịch Mao:
Thế thì tốt. Miễn là mục tiêu giống nhau, chúng tôi sẽ không làm hại các ông và
các ông cũng sẽ không làm hại chúng tôi. Và chúng ta có thể hợp tác để cùng đối
phó với một gã khốn. (Cười) Thực ra, sẽ có lúc chúng tôi muốn chỉ trích các ông
một chút và các ông cũng muốn chỉ trích chúng tôi một chút. Tổng thống của các
ông gọi đó là ảnh hưởng về mặt ý thức hệ. Các ông nói: "Hãy cút đi, lũ cộng
sản". Chúng tôi nói: "Hãy cút đi, lũ đế quốc". Đôi khi chúng tôi
nói những điều như vậy. Không làm thế thì không được.
Tiến sĩ Kissinger:
Tôi nghĩ cả hai bên đều cần kiên định với các nguyên tắc của mình. Thực ra, nếu
chúng ta cùng nói một giọng điệu thì tình hình sẽ trở nên rối rắm. Tôi từng nói
với Thủ tướng rằng, thật lạ là ở châu Âu, nhờ vào các nguyên tắc của mình, các
ông lại có thể lên tiếng một cách cương quyết hơn chúng tôi.
Chủ tịch Mao:
Về phần các ông, chúng tôi hy vọng rằng các ông sẽ hợp tác với nhau tại châu Âu
và Nhật Bản. Có những vấn đề mà việc tranh cãi hay bất đồng là điều chấp nhận
được, nhưng sự hợp tác trên những vấn đề cốt lõi vẫn là điều cần thiết.
Tiến sĩ Kissinger:
Giữa chúng ta với nhau, dù đôi khi có chỉ trích lẫn nhau, chúng tôi vẫn sẽ phối
hợp hành động với phía các ông, và chúng tôi sẽ [Trang 126] không bao giờ tham
gia vào một chính sách nhằm cô lập các ông. Còn đối với Nhật Bản và châu Âu,
chúng tôi nhất trí rằng cần hợp tác với họ trong mọi vấn đề cốt yếu. Hiện nay,
châu Âu đang có sự lãnh đạo rất yếu kém.
Chủ tịch Mao:
Họ không đoàn kết với nhau.
Tiến sĩ Kissinger:
Họ không đoàn kết và cũng thiếu tầm nhìn xa. Khi đối mặt với hiểm nguy, họ chỉ
mong nó tự biến mất mà không cần phải nỗ lực gì.
Thủ tướng Chu:
Tôi đã nói với Tiến sĩ Kissinger rằng các ông [Mỹ] vẫn nên giúp đỡ Pompidou.
Chủ tịch Mao:
Đúng vậy.
Tiến sĩ Kissinger:
Chúng tôi đang nỗ lực hết sức và sẽ còn làm nhiều hơn nữa.
Chủ tịch Mao:
(Ra hiệu bằng tay) Hiện nay, ông Pompidou đang bị đe dọa. Đảng Xã hội và Đảng Cộng
sản đang hợp sức chống lại ông ấy.
Tiến sĩ Kissinger:
Vâng, và họ đã liên kết với nhau.
Chủ tịch Mao:
(Chỉ tay về phía Tiến sĩ Kissinger) Họ đang liên kết với nhau, còn Liên Xô thì
muốn Đảng Cộng sản lên nắm quyền. Tôi không thích đảng Cộng sản của họ, cũng giống
như tôi không thích đảng Cộng sản của các ông vậy. Tôi quý mến ông, nhưng không
thích đảng Cộng sản của các ông. (Tiếng cười) Ở phương Tây, xét về mặt lịch sử,
các ông luôn có một chính sách; chẳng hạn như trong cả hai cuộc Thế chiến, các
ông luôn bắt đầu bằng việc thúc đẩy Đức đánh lại Nga.
Tiến sĩ Kissinger:
Nhưng chính sách của chúng tôi không phải là thúc đẩy Nga đánh lại Trung Quốc,
bởi vì nguy cơ đối với chúng tôi nếu xảy ra chiến tranh tại Trung Quốc cũng lớn
ngang với nguy cơ từ một cuộc chiến tranh tại châu Âu.
Chủ tịch Mao:
(Trước khi lời phát biểu của Tiến sĩ Kissinger được dịch, ông ấy đã phát biểu bằng
tiếng Trung và đếm trên ngón tay. Sau đó, cô Tang dịch lời phát biểu của Tiến
sĩ Kissinger, và tiếp theo là lời phát biểu của Chủ tịch Mao.) Điều tôi muốn
nói là liệu các ông có đang thúc đẩy Tây Đức ký hòa bình với Nga và sau đó đẩy
Nga về phía đông hay không. Tôi nghi ngờ toàn bộ phương Tây đều có ý tưởng như vậy,
đó là đẩy Nga về phía đông, chủ yếu là chống lại chúng ta và cả Nhật Bản. Và có
lẽ cũng hướng về phía các ông, ở Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương.
Tiến sĩ Kissinger:
Chúng tôi không ủng hộ chính sách này. Chúng tôi thích đảng đối lập Đức hơn, họ
không theo đuổi chính sách này. (Chủ tịch Mao, đang hút xì gà, mời xì gà cho Tiến
sĩ Kissinger và ông Lord nhưng họ từ chối.) [Trang 127]
Chủ tịch Mao:
Vâng, đó là cảm nhận của chúng tôi. Chúng tôi cũng ủng hộ đảng đối lập ở Đức.
Tiến sĩ Kissinger:
Họ hành xử rất ngu ngốc.
Chủ tịch Mao:
Vâng, họ đã bị đánh bại. Toàn bộ châu Âu chỉ nghĩ đến hòa bình.
Thủ tướng Chu Ân Lai: Ảo
tưởng về hòa bình do các nhà lãnh đạo của họ tạo ra.
Tiến sĩ Kissinger:
Vâng, nhưng chúng tôi sẽ cố gắng hết sức để tăng cường phòng thủ châu Âu và giữ
quân đội của chúng tôi ở châu Âu.
Chủ tịch Mao:
Điều đó thật tốt.
Tiến sĩ Kissinger:
Chúng tôi không có kế hoạch giảm quân số đáng kể ở châu Âu trong bốn năm tới
(Chủ tịch Mao quay sang Thủ tướng Chu Ân Lai).
Thủ tướng Chu Ân Lai:
Khi nói về việc giảm quân số, ý ông là chỉ giảm tối đa từ 10 đến 15 phần trăm
thôi phải không?
Tiến sĩ Kissinger:
Chính xác.
Chủ tịch Mao:
Vậy số lượng binh lính Mỹ ở châu Âu là bao nhiêu? Có lẽ phần lớn là các đơn vị
tên lửa.
Thủ tướng Chu Ân Lai:
Có khoảng 300.000 đến 350.000 người, bao gồm cả khu vực Địa Trung Hải.
Chủ tịch Mao:
Có lẽ con số đó chưa bao gồm Hải quân.
Tiến sĩ Kissinger:
Con số đó không bao gồm lực lượng Hải quân. Có khoảng 275.000 quân tại Trung
Âu. Con số này không tính đến Hạm đội 6 ở Địa Trung Hải.
Chủ tịch Mao:
Và việc triển khai quân của các ông tại châu Á và Thái Bình Dương thì quá dàn
trải. Các ông có quân ở Triều Tiên. Tôi nghe nói con số là khoảng 300.000.
Tiến sĩ Kissinger:
Khoảng 40.000.
Chủ tịch Mao:
Và từ 8 đến 9.000 quân ở chỗ Tưởng Giới Thạch.
Thủ tướng Chu: Ở
Đài Loan.
Chủ tịch Mao:
Rồi người ta nói rằng có hai nhóm ở Nhật Bản: 40.000 quân tại Okinawa và từ 20
đến 30.000 quân tại chính quốc Nhật Bản. Tôi không rõ số lượng quân tại
Philippines là bao nhiêu. Hiện nay, các ông còn lại hơn 10.000 quân ở Việt Nam.
Tiến sĩ Kissinger:
Nhưng tất cả số đó sẽ được rút về.
Chủ tịch Mao:
Đúng vậy, và tôi nghe nói các ông có 40.000 quân tại Thái Lan.
Tiến sĩ Kissinger:
Đúng là như vậy. Tuy nhiên, tất cả các đơn vị mà Chủ tịch vừa nhắc đến chủ yếu
là các đơn vị không quân, do đó có lẽ không thể đánh giá quy mô của chúng chỉ dựa
trên số lượng nhân sự.
Chủ tịch Mao:
Các ông cũng có lực lượng lục quân, chẳng hạn như ở Hàn Quốc.
Tiến sĩ Kissinger: Ở
Hàn Quốc thì chúng tôi có lực lượng lục quân. [Trang 128]
Chủ tịch Mao:
Mọi chuyện đó đều bắt đầu từ thời Truman và Acheson. Thế nên lần này các ông tổ
chức lễ tưởng niệm Truman mà chúng tôi lại không đến dự. (Cười)
Tiến sĩ Kissinger:
Khi các ông có văn phòng liên lạc tại Washington thì việc đó sẽ dễ thực hiện
hơn trong tương lai.
Thủ tướng Chu:
Các ông đã tổ chức tất cả các lễ tưởng niệm này, cho cả Truman lẫn Johnson. (Chủ
tịch Mao và Thủ tướng Chu cùng cười). Tôi thấy hôm nay giọng ông có vẻ khàn.
Ngày mai ông nên nghỉ ngơi một ngày. Tại sao ông lại muốn tiếp tục nói chuyện
nhiều như vậy?
Tiến sĩ Kissinger:
Bởi vì điều rất quan trọng là cả hai bên đều phải hiểu rõ những gì chúng ta định
làm và phối hợp hành động; do đó, chúng tôi luôn thông báo cho Thủ tướng biết về
các kế hoạch của mình tại nhiều khu vực khác nhau trên thế giới, để phía các
ông có thể hiểu được từng bước đi cụ thể khi chúng được thực hiện.
Chủ tịch Mao:
Phải. Khi ghé qua Nhật Bản, có lẽ ông nên trao đổi thêm với họ một chút. Ông mới
chỉ nói chuyện với họ có một ngày, làm vậy thì không hay lắm cho thể diện của họ.
Tiến sĩ Kissinger:
Thưa Chủ tịch, chúng tôi muốn chuyến đi này tập trung trọng tâm vào các cuộc
đàm phán tại Bắc Kinh, còn tôi sẽ thực hiện một chuyến đi riêng đến Tokyo.
Chủ tịch Mao:
Tốt. Và cũng cần nói rõ cho họ hiểu. Ông biết đấy, thái độ của người Nhật đối với
Liên Xô không mấy thiện cảm.
Tiến sĩ Kissinger:
Họ có thái độ rất mâu thuẫn.
Chủ tịch Mao:
(Ra hiệu bằng tay) Tóm lại là, trong Thế chiến thứ hai, Thủ tướng Tanaka từng
nói với Thủ tướng của chúng tôi rằng hành động của Liên Xô giống như việc thấy
một người sắp treo cổ tự tử, họ liền lập tức rút chiếc ghế dưới chân người đó
đi.
Tiến sĩ Kissinger:
Vâng.
Chủ tịch Mao:
Có thể nói rằng họ chẳng tốn một viên đạn nào mà vẫn chiếm được biết bao vùng đất
(Thủ tướng Chu khẽ cười). Họ chiếm Cộng hòa Nhân dân Mông Cổ. Họ chiếm một nửa
Tân Cương. Người ta gọi đó là phạm vi ảnh hưởng. Và Mãn Châu Quốc ở vùng Đông Bắc
cũng bị coi là phạm vi ảnh hưởng của họ.
Tiến sĩ Kissinger:
Và họ đã tháo dỡ, mang đi toàn bộ cơ sở công nghiệp ở đó.
Chủ tịch Mao:
Vâng. Và họ cũng đã chiếm cả đảo Sakhalin và quần đảo Kuril. (Chủ tịch Mao và
Thủ tướng Chu Ân Lai bàn bạc với nhau.) Sakhalin là phần phía nam của quần đảo
Kuril. Tôi sẽ tra từ điển để xem nghĩa tiếng Trung của nó là gì.
Tiến sĩ Kissinger:
Người Nhật bị cám dỗ bởi những cơ hội kinh tế ở Nga. [Trang 129]
Chủ tịch Mao:
(Gật đầu đồng ý) Họ muốn chiếm lấy thứ gì đó ở đó.
Tiến sĩ Kissinger:
Nhưng chúng tôi sẽ khuyến khích mối quan hệ gần gũi hơn giữa Nhật Bản và chúng
tôi, và chúng tôi cũng hoan nghênh mối quan hệ của họ với Cộng hòa Nhân dân
Trung Hoa.
Chủ tịch Mao:
Chúng tôi cũng tin rằng thay vì Nhật Bản có quan hệ gần gũi hơn với Liên Xô,
chúng tôi muốn họ cải thiện quan hệ với các bạn hơn. Điều đó sẽ tốt hơn.
Tiến sĩ Kissinger:
Sẽ rất nguy hiểm nếu Nhật Bản và Liên Xô thiết lập quan hệ chính trị chặt chẽ
hơn.
Chủ tịch Mao:
Điều đó có vẻ khó xảy ra.
Thủ tướng Chu:
Triển vọng không mấy khả quan.
Chủ tịch Mao:
Chúng ta cũng có thể tác động vào việc đó.
Tiến sĩ Kissinger:
Liên Xô đã có những động thái tiếp cận nhưng phía Nhật Bản vẫn chưa hồi đáp. Họ
đã mời ông Ohira sang Moscow.
Thủ tướng Chu:
Vâng, vào nửa cuối năm nay.
Tiến sĩ Kissinger:
Năm nay.
Thủ tướng Chu:
Và dường như về vấn đề này, ông Ohira có cái nhìn rõ ràng hơn về Liên Xô so với
những người khác. Nhưng cũng có một số người không hiểu rõ như Bộ trưởng Ngoại
giao của họ.
Tiến sĩ Kissinger:
Chính xác.
Thủ tướng Chu:
Đó cũng là bộ máy quan liêu như ông gọi.
Tiến sĩ Kissinger:
Chúng tôi sẵn sàng trao đổi thông tin với ông về những vấn đề này.
Thủ tướng Chu:
(Nói với Chủ tịch Mao) Ngoài việc thiết lập văn phòng liên lạc tại mỗi thủ đô,
chúng tôi đã quyết định duy trì liên lạc giữa Hoàng Hoa và Nhà Trắng.
Chủ tịch Mao:
(Nói với Thủ tướng Chu) Áp lực ở đâu?
Thủ tướng Chu:
Văn phòng liên lạc sẽ xử lý các cuộc trao đổi công khai. Đối với các vấn đề bí
mật và khẩn cấp không thuộc phạm vi của văn phòng liên lạc, chúng tôi sẽ sử dụng
kênh của Đại sứ Hoàng Hoa.
Chủ tịch Mao:
Hoàng Hoa gặp phải chuyện không may (Thủ tướng Chu cười). Ông ấy làm việc rất tốt
ở chỗ ông, nhưng ngay khi trở về Thượng Hải, ông ấy đã bị đau lưng.
Bác sĩ Kissinger:
Chúng tôi sẽ tìm bác sĩ cho ông ấy khi ông ấy trở về.
Chủ tịch Mao:
Vâng. (Thủ tướng Chu cười). Ông ấy có vẻ an toàn hơn ở chỗ ông. Ngay khi trở về
Thượng Hải, ông ấy đã ngã quỵ. Từ bầu không khí mà Tổng thống của các ngài tiếp
đón đoàn xiếc của chúng tôi, tôi nghĩ rằng vấn đề Việt Nam sắp được giải quyết.
[Trang 130] Có một số tin đồn nói rằng ông sắp ngã quỵ (tiếng cười). Và những
người phụ nữ ngồi đây đều không hài lòng với điều đó (tiếng cười, đặc biệt là từ
phía phụ nữ). Họ nói rằng nếu bác sĩ ngã quỵ, chúng tôi sẽ thất nghiệp.
Bác sĩ Kissinger:
Không chỉ ở Trung Quốc.
Chủ tịch Mao:
Vâng, và toàn bộ dây chuyền sẽ sụp đổ như quân cờ domino.
Bác sĩ Kissinger:
Đó chỉ là suy đoán của các nhà báo.
Chủ tịch Mao:
Chỉ là suy đoán thôi sao?
Bác sĩ Kissinger:
Chỉ là suy đoán.
Chủ tịch Mao:
Hoàn toàn không có cơ sở nào sao?
Tiến sĩ Kissinger:
Hoàn toàn không có cơ sở nào cả. Thực tế thì ngược lại. Giờ đây chúng tôi đã có
thể đưa người của mình vào tất cả các vị trí then chốt.
Chủ tịch Mao:
(Gật đầu) Tổng thống của ông hiện đang nói rằng các ông đang đề xuất một điều
gì đó giống như việc dời Vạn Lý Trường Thành từ Trung Quốc sang Hoa Kỳ vậy; đó
chính là các rào cản thương mại.
Tiến sĩ Kissinger:
Điều chúng tôi muốn làm là hạ thấp các rào cản đó.
Chủ tịch Mao:
Hạ thấp chúng ư? Vậy thì hóa ra các ông làm điều đó chỉ để dọa dẫm mọi người
thôi sao. Các ông nói rằng mình sẽ tăng thuế quan và các rào cản phi thuế quan,
và có lẽ các ông làm vậy để đe dọa châu Âu và Nhật Bản.
Tiến sĩ Kissinger:
Một phần là vậy. Chúng tôi đang đề xuất một dự luật thương mại trao quyền cho
phép cả việc dựng lên lẫn dỡ bỏ các rào cản, nhằm mục đích để dự luật được Quốc
hội thông qua. Chúng tôi cần tạo ra ấn tượng rằng chúng tôi có thể sẽ tăng cường
các rào cản. Chúng tôi muốn có thẩm quyền hành pháp để thực hiện điều đó mà
không cần sự phê chuẩn của Quốc hội, bởi nếu chúng tôi đề nghị Quốc hội giảm bớt
rào cản, họ sẽ từ chối. (Thủ tướng Chu Ân Lai cười.) Và đó là lý do tại sao
chúng tôi đang yêu cầu thẩm quyền hành pháp để có thể hành động theo cả hai hướng.
Chủ tịch Mao:
Nếu họ không trao quyền đó cho ông thì sao?
Tiến sĩ Kissinger:
Chúng tôi tin rằng họ sẽ trao quyền đó cho chúng tôi. Đó sẽ là một cuộc đấu cam
go, nhưng chúng tôi khá chắc chắn mình sẽ thắng. Chúng tôi cũng đề xuất dự luật
với những ngôn từ mang tính khái quát để có thể loại bỏ sự phân biệt đối xử vẫn
còn tồn tại đối với Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.
Chủ tịch Mao:
Hoạt động thương mại giữa hai nước chúng ta hiện nay còn rất khiêm tốn. Nó đang
dần gia tăng. Ông biết đấy, Trung Quốc là một đất nước rất nghèo. Chúng tôi
không có nhiều thứ. Thứ duy nhất chúng tôi có thừa là phụ nữ. (Cười)
Tiến sĩ Kissinger:
Đối với mặt hàng đó thì không có hạn ngạch hay thuế quan gì cả.
Chủ tịch Mao:
Vậy nếu ông muốn, chúng tôi có thể tặng ông một ít, chừng vài chục nghìn người.
(Cười)
Thủ tướng Chu:
Tất nhiên là trên tinh thần tự nguyện.
Chủ tịch Mao:
Hãy để họ đến chỗ ông. Họ sẽ gây ra tai họa. Như vậy, ông có thể giảm bớt gánh
nặng cho chúng tôi. (Tiếng cười) [Trang 131]
Tiến sĩ Kissinger:
Lợi ích của chúng tôi trong thương mại với Trung Quốc không phải là thương mại.
Đó là thiết lập mối quan hệ cần thiết cho mối quan hệ chính trị mà cả hai bên
đang có.
Chủ tịch Mao:
Vâng.
Tiến sĩ Kissinger:
Đó là tinh thần mà chúng tôi đang tiến hành các cuộc thảo luận.
Chủ tịch Mao:
Tôi từng có một cuộc thảo luận với một người bạn nước ngoài. (Phiên dịch viên
thảo luận với Chủ tịch Mao.) Tôi nói rằng chúng ta nên vạch ra một đường ngang
– Hoa Kỳ – Nhật Bản – Pakistan – Iran (Chủ tịch Mao ho dữ dội.) – Thổ Nhĩ Kỳ và
châu Âu.
Tiến sĩ Kissinger:
Chúng ta có quan điểm rất tương đồng. Có thể Chủ tịch đã đọc trên báo tin ông
Helms được điều chuyển sang Iran, và đã có nhiều đồn đoán về việc điều này ảnh
hưởng thế nào đến vị thế của tôi. Thực tế, chúng tôi cử ông Helms tới Iran để
phụ trách các vấn đề liên quan đến Thổ Nhĩ Kỳ, Iran, Pakistan và vùng Vịnh Ba
Tư; lý do là nhờ kinh nghiệm từ cương vị trước đây của ông ấy, và chúng tôi cần
một người đáng tin cậy tại vị trí đó – một người am hiểu những vấn đề phức tạp
cần được giải quyết. (Chủ tịch Mao châm lại điếu xì gà.) Chúng tôi sẽ trao cho
ông ấy thẩm quyền làm việc với tất cả các quốc gia này, mặc dù việc đó sẽ không
được công bố rộng rãi.
Chủ tịch Mao:
Về những vấn đề này, chúng tôi không hiểu nhiều lắm về tình hình tại Hoa Kỳ. Có
rất nhiều điều chúng tôi chưa nắm rõ. Chẳng hạn như các vấn đề nội bộ của các
ông, chúng tôi không hiểu được. Cũng có nhiều điều về chính sách đối ngoại mà
chúng tôi chưa hiểu. Có lẽ trong bốn năm tới, chúng tôi có thể học hỏi thêm được
đôi chút.
Tiến sĩ Kissinger:
Tôi đã nói với Thủ tướng rằng các ông có phương thức hành động trực tiếp hơn,
có lẽ anh hùng hơn chúng tôi. Đôi khi chúng tôi phải sử dụng những phương pháp
phức tạp hơn vì tình hình trong nước. (Chủ tịch Mao hỏi về bản dịch và cô Tang
nhắc lại “phương thức hành động”). Nhưng đối với các mục tiêu cơ bản của chúng
tôi, chúng tôi sẽ hành động rất quyết đoán và không màng đến dư luận. Vì vậy, nếu
một mối nguy hiểm thực sự xuất hiện hoặc những ý định bá quyền trở nên hoạt động,
chúng tôi chắc chắn sẽ chống lại chúng ở bất cứ nơi nào chúng xuất hiện. Và như
Chủ tịch đã nói với Chủ tịch Hội đồng, vì lợi ích của chính chúng tôi, chứ
không phải vì lòng tốt với bất kỳ ai khác.
Chủ tịch Mao:
(Cười) Đó là những lời nói chân thành.
Tiến sĩ Kissinger:
Đây là lập trường của chúng tôi.
Chủ tịch Mao:
Các ông muốn phụ nữ Trung Quốc của chúng tôi à? Chúng tôi có thể cho các ông mười
triệu người. (Tiếng cười, đặc biệt là giữa các phụ nữ.)
Tiến sĩ Kissinger:
Chủ tịch đang đưa ra một đề nghị hấp dẫn hơn đấy.
Chủ tịch Mao:
Làm như vậy, chúng tôi có thể để họ tràn sang đất nước các ông và gây ra tai họa,
qua đó làm tổn hại đến lợi ích của các ông. Ở nước chúng tôi có quá nhiều phụ nữ,
và họ có cách riêng của mình. Họ sinh con đẻ cái, và con cái chúng tôi thì quá
đông. (Cười) [Trang 132]
Tiến sĩ Kissinger:
Đó quả là một đề xuất mới lạ, chúng tôi sẽ phải nghiên cứu xem sao.
Chủ tịch Mao:
Các ông có thể thành lập một ủy ban để nghiên cứu vấn đề này. Chuyến thăm Trung
Quốc của các ông đang giải quyết vấn đề dân số theo cách đó đấy. (Cười)
Tiến sĩ Kissinger:
Chúng tôi sẽ nghiên cứu về việc sử dụng và phân bổ.
Chủ tịch Mao:
Nếu chúng tôi bảo họ đi, tôi nghĩ họ sẽ sẵn lòng thôi.
Thủ tướng Chu:
Chưa chắc đâu.
Chủ tịch Mao:
Đó là do tư tưởng phong kiến và chủ nghĩa sô-vanh nước lớn của họ.
Tiến sĩ Kissinger:
Chúng tôi chắc chắn sẵn lòng tiếp nhận họ.
Chủ tịch Mao:
Người Trung Quốc rất có tâm lý bài ngoại. Ví dụ, ở nước ông, các ông có thể tiếp
nhận rất nhiều sắc dân, trong khi ở Trung Quốc thì ông thấy có bao nhiêu người
nước ngoài?
Thủ tướng Chu:
Rất ít.
Tiến sĩ Kissinger:
Rất ít.
Chủ tịch Mao:
Có khoảng 600.000 người Trung Quốc tại Hoa Kỳ. Còn ở đây, có lẽ chúng tôi thậm
chí không có nổi 60 người Mỹ. Tôi muốn tìm hiểu vấn đề này. Tôi không rõ nguyên
nhân là gì.
Cô Đường:
Vợ của ông Lord là người Trung Quốc.
Chủ tịch Mao: Ồ?
Ông Lord:
Vâng.
Chủ tịch Mao:
Tôi đã suy ngẫm về vấn đề này. Tôi không rõ tại sao người Trung Quốc lại không
mấy thiện cảm với người nước ngoài. Có lẽ là do không có người Ấn Độ chăng. Còn
người Nhật thì số lượng cũng không nhiều lắm; tuy nhiên so với các nhóm khác
thì cũng có một số người, và một số đã kết hôn rồi định cư tại đây.
Tiến sĩ Kissinger:
Tất nhiên, những trải nghiệm của Ngài với người nước ngoài không hẳn là suôn sẻ.
Chủ tịch Mao:
Vâng, có lẽ đó cũng là một phần nguyên nhân. Đúng vậy, trong một trăm năm qua,
chủ yếu là Liên quân tám nước, và sau đó là Nhật Bản vào thời kỳ Phong trào
Nghĩa Hòa Đoàn. Nhật Bản đã chiếm đóng Trung Quốc suốt mười ba năm, họ chiếm phần
lớn lãnh thổ Trung Quốc; và trước đó, các lực lượng đồng minh – những kẻ xâm lược
nước ngoài – không chỉ chiếm đóng lãnh thổ Trung Quốc mà còn đòi Trung Quốc phải
bồi thường chiến phí.
Tiến sĩ Kissinger:
Vâng, và cả các quyền ngoại lãnh thổ nữa.
Chủ tịch Mao:
Trong quan hệ với Nhật Bản, chúng tôi đã không yêu cầu họ bồi thường, vì làm vậy
sẽ gia tăng gánh nặng cho người dân. Việc tính toán toàn bộ khoản bồi thường cũng
rất khó khăn; chẳng có kế toán viên nào làm nổi việc đó cả. Chỉ bằng cách này,
chúng ta mới có thể chuyển từ thế đối đầu sang sự hòa dịu trong quan hệ giữa
nhân dân các nước. Và việc giải quyết mối quan hệ [Trang 133] thù địch giữa
nhân dân Nhật Bản và Trung Quốc sẽ khó khăn hơn so với giữa chúng ta và các
ông.
Tiến sĩ Kissinger:
Vâng. Người dân Mỹ hoàn toàn không có cảm giác thù địch nào đối với người dân
Trung Quốc. Ngược lại là đằng khác. Về cơ bản, hiện nay giữa chúng ta chỉ tồn tại
một vấn đề mang tính pháp lý. (Chủ tịch Mao gật đầu tán thành.) Chúng ta sẽ giải
quyết vấn đề này trong những năm tới. Tuy nhiên, đang có những lợi ích chung to
lớn phát huy tác dụng ngay lập tức.
Chủ tịch Mao:
Thật vậy sao?
Tiến sĩ Kissinger:
Giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ.
Chủ tịch Mao:
Ông muốn nói gì về cộng đồng lợi ích? Về Đài Loan?
Tiến sĩ Kissinger:
Liên quan đến các quốc gia khác có thể có ý định tương tự.
Thủ tướng Chu Ân Lai:
Ý ông là Liên Xô?
Tiến sĩ Kissinger:
Tôi muốn nói Liên Xô.
Thủ tướng Chu Ân Lai:
Cô Shen hiểu ý ông.
Chủ tịch Mao:
(Nhìn về phía cô Shen.) Người Trung Quốc nói tiếng Anh rất tốt. (Nói với Thủ tướng
Chu Ân Lai.) Cô ấy là ai?
Thủ tướng Chu Ân Lai:
Cô Shen Jo-yun.
Chủ tịch Mao:
Các cô gái. (Thủ tướng Chu Ân Lai cười.) Hôm nay tôi đã nói vài điều vô nghĩa
mà tôi phải xin lỗi phụ nữ Trung Quốc.
Tiến sĩ Kissinger:
Nghe có vẻ rất hấp dẫn đối với những người Mỹ có mặt ở đây. (Chủ tịch Mao và
các cô gái cười.)
Chủ tịch Mao:
Nếu chúng ta định thành lập văn phòng liên lạc ở nước các cô, các cô muốn cô
Shen hay cô Tang?
Tiến sĩ Kissinger:
Chúng ta sẽ giải quyết việc đó thông qua kênh của Hoàng Hoa. (Tiếng cười)
Chủ tịch Mao:
Phiên dịch viên của chúng ta thực sự quá ít.
Tiến sĩ Kissinger:
Nhưng họ đã làm một công việc đáng chú ý, những phiên dịch viên mà chúng ta đã
gặp.
Chủ tịch Mao:
Các phiên dịch viên mà các cô đã gặp và các phiên dịch viên hiện tại của chúng
ta, những người đang làm hầu hết công việc, hiện đang ở độ tuổi hai mươi và ba
mươi. Nếu họ quá già, họ sẽ không làm phiên dịch tốt nữa.
Thủ tướng Chu:
Chúng ta nên gửi một số người ra nước ngoài.
Chủ tịch Mao:
Chúng ta sẽ gửi những đứa trẻ có tầm vóc như thế này (vừa nói vừa ra hiệu bằng
tay), không quá lớn tuổi.
Tiến sĩ Kissinger:
Chúng tôi sẵn sàng thiết lập các chương trình trao đổi, nơi quý vị có thể gửi học
sinh sang Mỹ.
Chủ tịch Mao:
Và nếu trong số một trăm người có mười người học giỏi ngôn ngữ, thì đó sẽ là một
[Trang 134] thành công đáng kể. Còn nếu trong số đó có vài chục người không muốn
quay về—ví dụ như vài cô gái muốn ở lại Hoa Kỳ—thì cũng chẳng sao cả. Bởi vì
các ông không bài xích người nước ngoài như người Trung Quốc. Trước đây, người
Trung Quốc ra nước ngoài nhưng lại không chịu học ngôn ngữ sở tại. (Nhìn về
phía cô Đường) Ông bà của cô ấy đã từ chối học tiếng Anh.6 Họ rất cố chấp. Ông
biết đấy, người Trung Quốc rất cố chấp và bảo thủ. Nhiều người thuộc thế hệ Hoa
kiều lớn tuổi không nói được ngôn ngữ sở tại. Nhưng thế hệ trẻ thì đang tiến bộ
hơn.
Tiến sĩ Kissinger: Ở
Mỹ, tất cả hoặc đại đa số mọi người đều nói tiếng Anh.
Thủ tướng Chu:
Đó là lớp người trẻ. Thế hệ thứ nhất thường không học ngôn ngữ sở tại. Có một cụ
bà người Hoa ở nước ngoài đã trở về Trung Quốc sau thời gian dài sống xa quê
hương. Bà đã qua đời tại Bắc Kinh vào những năm 1950 khi đã ngoài chín mươi tuổi.
Bà từng là thành viên trong Chính phủ Nhân dân của chúng tôi. Bà không nói được
một từ tiếng Anh nào. Bà là người Quảng Đông và có tư tưởng cực kỳ bảo thủ.
Tiến sĩ Kissinger:
Văn hóa Trung Hoa có những nét đặc thù đến mức rất khó để hòa nhập với các nền
văn hóa khác.
Chủ tịch Mao:
Ngôn ngữ Trung Quốc thì không tệ, nhưng chữ viết Trung Quốc lại không tốt.
Thủ tướng Chu:
Chúng rất khó học.
Chủ tịch Mao:
Và có nhiều sự mâu thuẫn giữa ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết, bởi vì ngôn ngữ
nói là đơn âm tiết trong khi ngôn ngữ viết lại phát triển từ các ký hiệu. Chúng
tôi không sử dụng hệ thống chữ cái.
Tiến sĩ Kissinger:
Tôi được biết có một số nỗ lực sử dụng bảng chữ cái.
Thủ tướng Chu Ân Lai:
Trước tiên chúng ta phải chuẩn hóa ngôn ngữ nói.
Chủ tịch Mao:
(Vừa nói vừa chỉ vào sách của mình.) Nhưng nếu Liên Xô ném bom và giết hết những
người Trung Quốc trên 30 tuổi, thì vấn đề sẽ được giải quyết cho chúng ta. Bởi
vì những người già như tôi không thể học tiếng Trung. Chúng tôi đọc tiếng
Trung. Phần lớn sách của tôi là tiếng Trung. Ở đó có rất ít từ điển. Tất cả các
sách khác đều bằng tiếng Trung.
Tiến sĩ Kissinger:
Chủ tịch có đang học tiếng Anh không?
Chủ tịch Mao:
Tôi nghe nói tôi đang học. Đó chỉ là tin đồn bên ngoài. Tôi không để ý đến
chúng. Chúng là sai sự thật. Tôi biết một vài chữ cái tiếng Anh. Tôi không biết
ngữ pháp.
Cô Đường:
Chủ tịch đã sáng tạo ra một từ tiếng Anh. [Trang 135]
Chủ tịch Mao:
Đúng vậy, tôi đã sáng tạo ra thuật ngữ tiếng Anh "paper tiger" (hổ giấy).
Tiến sĩ Kissinger:
"Hổ giấy". Vâng, từ đó nói về chúng tôi mà. (Cười)
Chủ tịch Mao:
Nhưng ông là người Đức đến từ nước Đức. Tuy nhiên, nước Đức của ông hiện đang gặp
vận rủi, bởi vì họ đã thất bại trong cả hai cuộc chiến tranh.
Tiến sĩ Kissinger:
Họ đã cố gắng làm quá nhiều việc, vượt quá khả năng và nguồn lực của mình.
Chủ tịch Mao:
Đúng vậy, và họ cũng dàn trải lực lượng trong chiến tranh. Ví dụ như trong cuộc
tấn công nhắm vào Liên Xô. Nếu định tấn công thì phải tập trung đánh vào một điểm,
đằng này họ lại chia quân làm ba mũi. Cuộc tấn công bắt đầu từ tháng Sáu nhưng
đến mùa đông thì họ không chịu nổi nữa vì trời quá lạnh. Tại sao người châu Âu
lại sợ cái lạnh đến vậy?
Tiến sĩ Kissinger:
Người Đức đã không chuẩn bị cho một cuộc chiến tranh trường kỳ. Thực tế là mãi
đến năm 1943 họ mới huy động toàn bộ lực lượng. Tôi đồng ý với Chủ tịch rằng nếu
họ tập trung vào một mặt trận thì gần như chắc chắn họ đã giành chiến thắng.
Ngay cả khi dàn trải lực lượng, họ cũng đã tiến đến cách Moscow chỉ mười km.
(Chủ tịch Mao châm lại điếu xì gà.)
Chủ tịch Mao:
Lẽ ra họ không nên tấn công Moscow hay Kiev. Họ nên chiếm Leningrad trước tiên.
Một sai lầm khác trong chính sách là họ đã không vượt biển sau sự kiện Dunkirk.
Tiến sĩ Kissinger:
Sau Dunkirk.
Chủ tịch Mao:
Họ hoàn toàn không có sự chuẩn bị.
Tiến sĩ Kissinger:
Và Hitler là một người lãng mạn. Ông ta có một sự yêu thích kỳ lạ đối với nước
Anh.
Chủ tịch Mao: Ồ?
Vậy tại sao họ không đến đó? Bởi vì lúc đó người Anh hoàn toàn không có quân đội.
Tiến sĩ Kissinger:
Nếu họ có thể vượt qua eo biển Manche vào Anh… Tôi nghĩ toàn bộ nước Anh chỉ có
một sư đoàn.
Thủ tướng Chu Ân Lai:
Thật vậy sao?
Tiến sĩ Kissinger:
Vâng.
Thủ tướng Chu Ân Lai:
Ngài Anthony Eden cũng từng nói với chúng tôi ở Đức lúc đó rằng một vị Bộ trưởng
trong quân đội của chính phủ Churchill đã nói rằng nếu Hitler vượt qua eo biển
Manche, họ sẽ không còn lực lượng nào. Họ đã rút toàn bộ quân đội về. Khi chuẩn
bị cho cuộc vượt biển của Đức, Churchill không có vũ khí. Ông chỉ có thể tổ chức
cảnh sát để bảo vệ bờ biển. Nếu họ vượt biển, họ sẽ không thể phòng thủ được.
Tiến sĩ Kissinger:
Điều đó cũng cho thấy một con người đầy bản lĩnh có thể làm được những gì, bởi
chính nhờ cá tính của mình, Churchill đã tạo ra nguồn sức mạnh lớn hơn nhiều so
với những gì họ thực sự có.
Chủ tịch Mao:
Thực ra vào thời điểm đó, họ đã không thể trụ vững được nữa. [Trang 136]
Thủ tướng Chu:
Vậy ra Hitler có chút cảm xúc lãng mạn nào đó đối với nước Anh sao?
Tiến sĩ Kissinger:
Tôi cho rằng ông ta là một kẻ điên cuồng, nhưng quả thực ông ta có những cảm
xúc nhất định về nước Anh.
Chủ tịch Mao:
Tôi tin là Hitler xuất thân từ vùng sông Rhine?
Tiến sĩ Kissinger:
Áo.
Thủ tướng Chu:
Ông ta từng là binh sĩ trong Thế chiến thứ nhất.
Tiến sĩ Kissinger:
Ông ta phục vụ trong quân đội Đức, nhưng quê quán lại ở Áo.
Thủ tướng Chu:
Đến từ vùng sông Danube.
Tiến sĩ Kissinger:
Ông ta điều hành chiến lược theo lối nghệ sĩ hơn là theo tư duy chiến lược. Ông
ta hành động dựa vào trực giác và không hề có một kế hoạch tổng thể nào.
Chủ tịch Mao:
Vậy tại sao quân đội Đức lại nghe theo ông ta nhiều đến thế?
Tiến sĩ Kissinger:
Có lẽ là vì người Đức mang trong mình chút tính cách lãng mạn, và cũng bởi vì
ông ta hẳn phải là người có cá tính vô cùng mạnh mẽ.
Chủ tịch Mao:
Chủ yếu là do nước Đức đã bị sỉ nhục trong Thế chiến thứ nhất.
Tiến sĩ Kissinger:
Vâng, đó là một yếu tố rất quan trọng.
Chủ tịch Mao:
Nếu người Nga định tấn công Trung Quốc, tôi có thể nói với ông ngay hôm nay rằng
cách thức tiến hành chiến tranh của chúng tôi sẽ là chiến tranh du kích và chiến
tranh trường kỳ. Chúng tôi sẽ để mặc họ đi bất cứ đâu họ muốn. (Thủ tướng Chu
cười.) Họ muốn tiến đến các nhánh sông Hoàng Hà ư? Thế thì tốt, rất tốt. (Tiếng
cười) Và nếu họ tiến xa hơn tới các nhánh sông Dương Tử thì cũng chẳng sao cả.
Tiến sĩ Kissinger:
Nhưng nếu họ chỉ dùng bom chứ không đưa quân đội vào thì sao? (Tiếng cười)
Chủ tịch Mao:
Chúng ta nên làm gì đây? Có lẽ ông có thể thành lập một ủy ban để nghiên cứu vấn
đề này. Chúng tôi sẽ để họ đánh mình, và rồi họ sẽ tiêu tốn hết nguồn lực. Họ tự
nhận là những người theo chủ nghĩa xã hội. Chúng tôi cũng là những người theo
chủ nghĩa xã hội; như vậy sẽ là cảnh người theo chủ nghĩa xã hội tấn công người
theo chủ nghĩa xã hội.
Tiến sĩ Kissinger:
Nếu họ tấn công Trung Quốc, chúng tôi chắc chắn sẽ phản đối họ vì những lý do của
riêng mình.
Chủ tịch Mao: Nhưng
người dân của các ông chưa nhận thức rõ vấn đề; cả châu Âu và các ông đều sẽ
nghĩ rằng thật tốt nếu dòng nước đục ấy chảy về phía Trung Quốc.
Tiến sĩ Kissinger: Tôi không thể đánh giá được suy
nghĩ của châu Âu. Dù sao thì họ cũng chẳng làm được gì. Về cơ bản, họ không có
vai trò gì đáng kể. (Trong lúc đó, Chủ tịch Mao nâng ly trà chúc mừng Tiến sĩ
Kissinger và ông Lord.) Điều chúng tôi nghĩ là nếu Liên Xô xâm chiếm Trung Quốc,
điều này sẽ làm xáo trộn an ninh của tất cả các nước khác và dẫn đến sự cô lập
của chính chúng ta. [Trang 137]
Chủ tịch Mao:
(Cười) Điều đó sẽ xảy ra như thế nào? Sẽ ra sao đây? Bởi vì khi sa lầy ở Việt
Nam, các ông đã gặp rất nhiều khó khăn, liệu họ có cảm thấy thoải mái nếu bị sa
lầy ở Trung Quốc không?
Tiến sĩ Kissinger:
Liên Xô?
Cô Tang: Liên Xô.
Chủ tịch Mao:
Và rồi các ông có thể để họ sa lầy ở Trung Quốc trong nửa năm, hoặc một, hai,
ba, hay bốn năm. Sau đó, các ông có thể chọc vào lưng Liên Xô. Khi ấy, khẩu hiệu
của các ông sẽ là vì hòa bình; nghĩa là các ông phải đánh đổ chủ nghĩa đế quốc
xã hội chủ nghĩa vì mục tiêu hòa bình. Và có lẽ các ông có thể bắt đầu hỗ trợ họ
về mặt kinh tế, nói rằng: "Bất cứ thứ gì các ông cần để chống lại Trung Quốc,
chúng tôi sẽ giúp."
Tiến sĩ Kissinger:
Thưa Chủ tịch, việc chúng ta hiểu rõ động cơ của nhau thực sự rất quan trọng.
Chúng tôi sẽ không bao giờ cố ý hợp tác trong một cuộc tấn công nhắm vào Trung
Quốc.
Chủ tịch Mao:
(Ngắt lời) Không, đâu phải vậy. Mục đích của các ông khi làm điều đó sẽ là đánh
đổ Liên Xô.
Tiến sĩ Kissinger:
Đó là một việc rất nguy hiểm. (Tiếng cười)
Chủ tịch Mao:
(Dùng cả hai tay để ra hiệu) Mục tiêu của Liên Xô là chiếm đóng cả châu Âu và
châu Á – hai châu lục này.
Tiến sĩ Kissinger:
Chúng ta muốn ngăn chặn một cuộc tấn công của Liên Xô, chứ không phải đánh bại
nó. Chúng ta muốn phòng ngừa nó. (Thủ tướng Chu Ân Lai nhìn đồng hồ.)
Chủ tịch Mao:
Còn về những sự việc, những vấn đề trên thế giới, thật khó nói. Chúng ta muốn
suy nghĩ theo cách này. Chúng ta nghĩ rằng thế giới sẽ tốt đẹp hơn theo cách
này.
Tiến sĩ Kissinger:
Theo cách nào?
Chủ tịch Mao:
Đó là việc họ tấn công Trung Quốc và bị đánh bại. Chúng ta phải nghĩ đến trường
hợp xấu nhất.
Tiến sĩ Kissinger:
Đó là điều cần thiết của ông. (Thủ tướng Chu Ân Lai cười.)
Chủ tịch Mao:
Chúng ta có rất nhiều phụ nữ trong nước không biết chiến đấu.
Cô Tang: Không hẳn vậy. Có
những đội nữ chiến đấu.
Chủ tịch Mao:
Họ chỉ ở trên sân khấu thôi. Trên thực tế, nếu có giao tranh, bạn sẽ nhanh
chóng bỏ chạy và trốn vào hầm trú ẩn.
Bà Vương: Nếu biên bản cuộc
trò chuyện này được công khai, nó sẽ khơi dậy sự phẫn nộ của một nửa dân số.
Chủ tịch Mao:
Đó là một nửa dân số Trung Quốc.
Thủ tướng Chu:
Trước hết, nó sẽ không vượt qua được sự kiểm duyệt của Bộ Ngoại giao. [Trang
138]
Chủ tịch Mao:
Chúng ta có thể coi đây là một cuộc họp kín. (Tiếng cười của phía Trung Quốc)
Cuộc gặp hôm nay của chúng ta nên được công khai hay giữ kín?
Tiến sĩ Kissinger:
Tùy thuộc vào ngài. Tôi sẵn sàng công khai nếu ngài muốn.
Chủ tịch Mao:
Ý kiến của ông thế nào? Công khai hay giữ kín thì tốt hơn?
Tiến sĩ Kissinger:
Tôi nghĩ có lẽ công khai sẽ tốt hơn.
Chủ tịch Mao:
Vậy thì những lời chúng ta nói về phụ nữ hôm nay coi như chưa từng được nói ra.
(Tiếng cười)
Tiến sĩ Kissinger:
Chúng tôi sẽ lược bỏ phần đó khỏi biên bản. (Cười) Chúng tôi sẽ bắt đầu nghiên
cứu đề xuất này khi tôi trở về.
Chủ tịch Mao:
Ông biết đấy, người Trung Quốc có một âm mưu nhằm gây hại cho Hoa Kỳ, đó là đưa
mười triệu phụ nữ sang Mỹ và làm tổn hại lợi ích của nước này bằng cách gia
tăng dân số.
Tiến sĩ Kissinger:
Chủ tịch đã khắc sâu ý tưởng đó vào tâm trí tôi đến mức tôi chắc chắn sẽ dùng
nó trong cuộc họp báo sắp tới. (Cười)
Chủ tịch Mao:
Tôi hoàn toàn đồng ý. Tôi chẳng sợ gì cả. Dù sao thì Thượng đế cũng đã gửi lời
mời tôi rồi.
Tiến sĩ Kissinger:
Tôi thực sự thấy sức khỏe của Chủ tịch năm nay tốt hơn năm ngoái.
Chủ tịch Mao:
Đúng vậy, tôi khỏe hơn năm ngoái. [Các phóng viên ảnh bước vào phòng.] Họ đang
tấn công chúng ta. (Chủ tịch Mao đứng dậy mà không cần ai giúp đỡ để chào tạm
biệt người Mỹ.) Xin hãy gửi lời chào thân ái của tôi tới Tổng thống Nixon. Cũng
như bà Nixon. Tôi không thể gặp bà ấy và Ngoại trưởng Rogers. Tôi phải xin lỗi.
Tiến sĩ Kissinger:
Tôi chắc chắn sẽ làm vậy.
Thủ tướng Chu Ân Lai:
Chúng tôi sẽ gửi cho ông một thông cáo báo chí trong vòng một giờ nữa.
(Chủ tịch Mao hộ tống Tiến sĩ Kissinger ra phòng
ngoài, nơi ông chào tạm biệt Tiến sĩ Kissinger và ông Lord. Sau đó, Thủ tướng
Chu Ân Lai hộ tống Tiến sĩ Kissinger ra xe đang chờ sẵn.)
1. Nguồn:
Cơ quan Lưu trữ Quốc gia, Tài liệu Tổng thống Nixon, Hồ sơ NSC, Hồ sơ Văn phòng
Kissinger, Hộp 98, Hồ sơ Quốc gia, Viễn Đông, Chuyến thăm Trung Quốc của HAK,
Biên bản & Báo cáo (bản gốc), tháng 2 năm 1973. Tuyệt mật; Nhạy cảm; Chỉ
dành cho người có thẩm quyền xem trực tiếp (Exclusively Eyes Only). Cuộc gặp diễn
ra tại nơi ở của Mao Trạch Đông ở Trung Nam Hải. Tất cả các phần nằm trong ngoặc
vuông đều có trong bản gốc. Một bản ghi nhớ ngày 17 tháng 2 từ Kissinger, được
gửi qua Scowcroft tới Nixon, thuật lại rằng cuộc gặp với Mao “vô cùng thẳng thắn
và thân mật, nhưng nội dung lại nhạy cảm đến mức tôi cần phải báo cáo trực tiếp
với Ngài.” (Sđd, Hồ sơ Chuyến đi của HAK, Hộp 29, Chuyến đi Bangkok, Viêng
Chăn, Hà Nội, Hồng Kông, Bắc Kinh, Tokyo; Thông tin Lịch trình; Bản ghi nhớ gửi
Tổng thống, ngày 7–20 tháng 2 năm 1973)↩
2. Biên
bản cuộc trò chuyện này cũng được in trong cuốn *The Kissinger Transcripts*
(Các bản ghi chép của Kissinger), do William Burr biên tập (tr. 86–101). Khi giải
thích bình luận của Mao về Thống chế Montgomery, Burr lưu ý rằng vị anh hùng
chiến tranh người Anh này đã đến thăm Trung Quốc vào năm 1960 và 1961. Trong
chuyến đi đó, ông đã gặp Mao và Chu Ân Lai, đồng thời lên án chính sách của Mỹ
— vốn gắn liền với cựu Ngoại trưởng John Foster Dulles — về việc phản đối công
nhận Trung Quốc Cộng sản.↩
3. Nhà
báo Edgar Snow là tác giả cuốn sách *Red Star Over China* (Ngôi sao đỏ trên bầu
trời Trung Quốc), tác phẩm đã giới thiệu Mao Trạch Đông với công chúng Mỹ trong
những năm 1930.↩
4. Lâm
Bưu, Bộ trưởng Quốc phòng CHND Trung Hoa từ năm 1959 đến tháng 9 năm 1971, bị
cáo buộc đã âm mưu ám sát Mao Trạch Đông.↩
5. Pháp
đã tổ chức tổng tuyển cử vào ngày 4 và 11 tháng 3. Liên minh ủng hộ Tổng thống
Pháp Georges Pompidou vẫn duy trì thế đa số tại Quốc hội.↩
6. Đường
Văn Sinh (Nancy Tang) sinh ra tại Hoa Kỳ.↩
Sources
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/sources
Abbreviations and Terms
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/terms
Persons
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/persons
China, 1973–1976
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/comp1
Kissinger’s Visits to Beijing and the Establishment of the
Liaison Offices, January 1973–May 1973 (Documents 1–34)
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/ch1
1.
Document 12
Foreign Relations of the United
States, 1969–1976, Volume XVIII, China, 1973–1976
12. Memorandum of Conversation1
Beijing, February
17–18, 1973, 11:30 p.m.–1:20 a.m.
PARTICIPANTS
- Mao Tsetung,
Chairman, Politburo, Chinese Communist Party
- Chou En-lai,
Premier of the State Council
- Wang Hai-jung,
Assistant Minister of Foreign Affairs
- Tang Wen-sheng,
Interpreter
- Shen Jo-yun,
Interpreter
- Dr. Henry A.
Kissinger, Assistant to the President for National Security Affairs
- Winston Lord,
NSC Staff
(At 11:00 p.m. February 17, 1973 at a meeting in a villa near the Guest
House where Dr. Kissinger and his party were staying, Prime Minister Chou
En-lai informed Dr. Kissinger that he and Winston Lord were invited to meet
with Chairman Mao Tsetung at 11:30 p.m. that evening. He told Dr. Kissinger
that he would come to the Guest House shortly to escort him to the Chairman’s
residence.
Dr. Kissinger and his delegation members at the meeting went back to the
Guest House. Prime Minister Chou En-lai came to the Guest House at 11:20 p.m.
and rode with Dr. Kissinger to Chungnahai. Mr. Chu, Deputy Director of
Protocol, accompanied Mr. Lord. Prime Minister Chou En-lai escorted Dr.
Kissinger into the outer room of the Guest House and then through another room
to Chairman Mao’s sitting room.
The Chairman was helped up from his chair by his young female attendant
and came forward to greet Dr. Kissinger. Photographers took pictures. He
welcomed Dr. Kissinger and Dr. Kissinger pointed out that it was almostly
exactly a year ago that he had first met the Chairman. The Chairman then
greeted Mr. Lord and commented that he was so young, younger than the
interpreters. Mr. Lord replied that he was in any event older than the
interpreters. The Chairman then motioned to the large easy chairs and the
parties sat down. The photographers continued to take pictures.)
Chairman Mao (As he headed toward his chair): I don’t look bad, but God
has sent me an invitation.
[Page 124]
(To Mr. Lord) You are a young man.
Mr. Lord: I am getting older.
Chairman Mao: I am the oldest among those seated here.
Prime Minister Chou: I am the second oldest.
Chairman Mao: There was someone in the British Army who was opposed to
the independence of your country. Field Marshal Montgomery was one of those to
oppose your policy.
Dr. Kissinger: Yes.
Chairman Mao: He opposed the Dulles policy.2 He probably doesn’t oppose you
anymore. At that time, you also opposed us. We also opposed you. So we are two
enemies (Laughter).
Dr. Kissinger: Two former enemies.
Chairman Mao: Now we call the relationship between ourselves a
friendship.
Dr. Kissinger: That’s our sentiment.
Chairman Mao: That’s what I am saying.
Dr. Kissinger: I have told the Prime Minister that we speak to no other
country as frankly and as openly as we do to you.
Chairman Mao (To the photographers): That’s all for you.
[The photographers leave.]
But let us not speak false words or engage in trickery. We don’t steal
your documents. You can deliberately leave them somewhere and try us out. Nor
do we engage in eavesdropping and bugging. There is no use in those small
tricks. And some of the big maneuvering, there is no use to them too. I said
that to your correspondent, Mr. Edgar Snow.3 I said that your CIA is no good for
major events.
Dr. Kissinger: That’s absolutely true. That’s been our experience.
Chairman Mao: Because when you issue an order, for example, when your
President issues an order, and you want information on a certain question, then
the intelligence reports come as so many snowflakes. We also have our
intelligence service and it is the same with them. They do not work well (Prime
Minister Chou laughs). For [Page 125] instance, they
didn’t know about Lin Piao.4 (Prime Minister Chou laughs) Then
again they didn’t know you wanted to come.
I read two articles in 1969. One of your Directors of your China desk in
the State Department wrote an article later published in a Japanese newspaper.
Dr. Kissinger: I don’t think I read that.
Prime Minister Chou: I hadn’t mentioned it to you before.
Dr. Kissinger: No.
Chairman Mao: Your business was done well. You’ve been flying everywhere.
Are you a swallow or a pigeon? (Laughter) And the Vietnamese issue can be
counted as basically settled.
Dr. Kissinger: That is our feeling. We must now have a transitional
period toward tranquility.
Chairman Mao: Yes, that’s right.
Dr. Kissinger: The basic issues are settled.
Chairman Mao: We also say in the same situation (gesturing with his hand)
that’s what your President said when he was sitting here, that each side has
its own means and acted out of its own necessity. That resulted in the two
countries acting hand-in-hand.
Dr. Kissinger: Yes, we both face the same danger. We may have to use
different methods sometimes but for the same objectives.
Chairman Mao: That would be good. So long as the objectives are the same,
we would not harm you nor would you harm us. And we can work together to
commonly deal with a bastard. (Laughter)
Actually it would be that sometime we want to criticize you for a while
and you want to criticize us for a while. That, your President said, is the
ideological influence. You say, away with you Communists. We say, away with you
imperialists. Sometimes we say things like that. It would not do not to do
that.
Dr. Kissinger: I think both of us must be true to our principles. And in
fact it would confuse the situation if we spoke the same language. I have told
the Prime Minister that in Europe you, because of your principles, can speak
more firmly than we can, strangely enough.
Chairman Mao: As for you, in Europe and Japan, we hope that you will
cooperate with each other. As for some things it is alright to quarrel and
bicker about, but fundamental cooperation is needed.
Dr. Kissinger: As between you and us, even if we sometimes criticize each
other, we will coordinate our actions with you, and we would [Page 126] never participate in
a policy to isolate you. As for Japan and Europe, we agree that we should
cooperate on all essential matters with them. Europe has very weak leadership
right now.
Chairman Mao: They don’t unite with each other.
Dr. Kissinger: They don’t unite, and they don’t take farsighted views.
When they are confronted with a danger they hope it will go away without
effort.
Prime Minister Chou: I told Dr. Kissinger you [the U.S.] should still
help Pompidou.5
Chairman Mao: Yes indeed.
Dr. Kissinger: We are doing our utmost, and we will do more.
Chairman Mao: (Gesturing with his hands) Now Mr. Pompidou is being
threatened. It is the Socialist Party and the Communist Party putting their
strength against him.
Dr. Kissinger: Yes, and they have united.
Chairman Mao: (Pointing at Dr. Kissinger) They are uniting and the Soviet
Union wants the Communist Party to get into office. I don’t like their
Communist party, just like I don’t like your Communist party. I like you, but
not your Communist party. (Laughter)
In the West you always historically had a policy, for example, in both
World Wars you always began by pushing Germany to fight against Russia.
Dr. Kissinger: But it is not our policy to push Russia to fight against
China, because the danger to us of a war in China is as great as a war in
Europe.
Chairman Mao: (Before Dr. Kissinger’s remarks are translated, he makes
remarks in Chinese and counts on his fingers. Miss Tang then translates Dr.
Kissinger’s remarks and after that Chairman Mao’s remarks.)
What I wanted to say is whether or not you are now pushing West Germany
to make peace with Russia and then push Russia eastward. I suspect the whole of
the West has such an idea, that is to push Russia eastward, mainly against us
and also Japan. Also probably towards you, in the Pacific Ocean and the Indian
Ocean.
Dr. Kissinger: We did not favor this policy. We preferred the German
opposition party which did not pursue this policy. (Chairman Mao, smoking a
cigar, offers cigars to Dr. Kissinger and Mr. Lord who decline.)
[Page 127]
Chairman Mao: Yes, that’s our feeling. We are also in favor of the
opposition party in Germany.
Dr. Kissinger: They conducted themselves very stupidly.
Chairman Mao: Yes, they were defeated. The whole of Europe is thinking
only of peace.
Prime Minister Chou: The illusions of peace created by their leaders.
Dr. Kissinger: Yes, but we will do our best to strengthen European
defenses and keep our armies in Europe.
Chairman Mao: That would be very good.
Dr. Kissinger: We have no plan for any large reduction of our forces in
Europe for the next four years (Chairman Mao turns to Prime Minister Chou).
Prime Minister Chou: In talking about reducing your troops, you mean only
at the most 10 to 15 percent.
Dr. Kissinger: That is exactly correct.
Chairman Mao: What is the number of American troops in Europe? They are
probably mostly rocket units.
Prime Minister Chou: There are between 300–350,000 including the
Mediterranean.
Chairman Mao: That probably does not include the Navy.
Dr. Kissinger: It does not include the Navy. There are about 275,000 in
Central Europe. That does not include the Sixth Fleet in the Mediterranean.
Chairman Mao: And your troop deployment to Asia and the Pacific Ocean is
too scattered. You have them in Korea. I heard the number is about 300,000.
Dr. Kissinger: About 40,000.
Chairman Mao: And from 8 to 9,000 with Chiang Kai-shek.
Prime Minister Chou: In Taiwan.
Chairman Mao: Then it is said that there are two groups in Japan, 40,000
in Okinawa and 20 to 30,000 in Japan proper. I don’t know how many there are in
the Philippines. Now you have remaining in Vietnam a bit over 10,000.
Dr. Kissinger: But they will all be withdrawn.
Chairman Mao: Yes, and I heard that you have 40,000 in Thailand.
Dr. Kissinger: That is correct. But all the units the Chairman mentioned
are mostly air force units and therefore they probably cannot be measured by
the number of personnel.
Chairman Mao: You also have ground forces, for instance, in South Korea.
Dr. Kissinger: In South Korea we have ground forces.
[Page 128]
Chairman Mao: That was all begun by Truman and Acheson. So this time you
held a memorial service for Truman and we didn’t go. (Laughter)
Dr. Kissinger: When you have a liaison office in Washington it will be
more possible in the future.
Prime Minister Chou: You’ve held all these memorial services, both for
Truman and Johnson (Chairman Mao and Prime Minister Chou laugh).
It seems to me that your voice is hoarse today. You should have a day’s
rest tomorrow. Why do you want to continue to talk so much?
Dr. Kissinger: Because it is very important that you and we understand
what we are going to do and to coordinate our actions, and therefore we always
tell the Prime Minister what our plans are in various areas of the world so
that you can understand the individual moves when they are made.
Chairman Mao: Yes. When you pass through Japan, you should perhaps talk a
bit more with them. You only talked with them for one day and that isn’t very
good for their face.
Dr. Kissinger: Mr. Chairman, we wanted this trip’s emphasis to be on the
talks in Peking, and I will take a separate trip to Tokyo.
Chairman Mao: Good. And also make clear to them.
You know the Japanese feelings towards the Soviet Union are not so very
good.
Dr. Kissinger: They are very ambivalent.
Chairman Mao: (Gesturing with his hand) In a word, during the Second
World War, Prime Minister Tanaka told our Premier, what the Soviet Union did
was that upon seeing a person about to hang himself, they immediately took the
chair from under his feet.
Dr. Kissinger: Yes.
Chairman Mao: It could be said that they didn’t fire a single shot and
yet they were able to grab so many places (Prime Minister Chou chuckles). They
grabbed the People’s Republic of Mongolia. They grabbed half of Sinkiang. It
was called a sphere of influence. And Manchukuo, on the northeast, was also
called their sphere of influence.
Dr. Kissinger: And they took all the industry out of it.
Chairman Mao: Yes. And they grabbed also the islands of Sakhalin and the
Kuriles Island. (Chairman Mao and Prime Minister Chou discuss among
themselves.) Sakhalin is the southern part of the Kuriles Island. I will look
it up in the dictionary to see what its Chinese translation is.
Dr. Kissinger: The Japanese are tempted by the economic possibilities in
Russia.
[Page 129]
Chairman Mao: (Nodding yes) They want to grab something there.
Dr. Kissinger: But we will encourage closer ties between Japan and
ourselves, and also we welcome their relationship with the People’s Republic.
Chairman Mao: We also believe that rather than Japan having closer
relations with the Soviet Union, we would rather that they would better their
relations with you. That would be better.
Dr. Kissinger: It would be very dangerous if Japan and the Soviet Union
formed closer political relations.
Chairman Mao: That doesn’t seem likely.
Prime Minister Chou: The prospects are not too good.
Chairman Mao: We can also do some work there.
Dr. Kissinger: The Soviet Union has made overtures but the Japanese have
not responded. They have invited Ohira to go to Moscow.
Prime Minister Chou: Yes, this year, the second half.
Dr. Kissinger: This year.
Prime Minister Chou: And it seems on this question that Ohira has a
clearer idea of the Soviet Union than others. But there are some not so clear
in their understanding as their Foreign Minister.
Dr. Kissinger: That is correct.
Prime Minister Chou: That is also the bureaucracy as you term it.
Dr. Kissinger: We are prepared to exchange information with you on these
matters.
Prime Minister Chou: (To Chairman Mao) We have decided besides
establishing a liaison office in each capital to maintain the contact between
Huang Hua and the White House.
Chairman Mao: (To Prime Minister Chou) Where is the stress?
Prime Minister Chou: The liaison office will handle the general public
exchanges. For confidential and urgent matters not covered by the liaison
office we will use the channel of Ambassador Huang Hua.
Chairman Mao: Huang Hua has met an ill fate (Prime Minister Chou laughs).
He was doing very well in your place and immediately upon his return to
Shanghai, he twisted his back.
Dr. Kissinger: We will find a doctor for him when he returns.
Chairman Mao: Yes. (Prime Minister Chou laughs). He seemed more safe in
your place. Immediately upon his return to Shanghai he collapsed.
From the atmosphere with which your President received our acrobatic
troupe, I thought that the Vietnamese issue was going to be settled.
[Page 130]
There were some rumors that said that you were about to collapse
(laughter). And the women folk seated here were all dissatisfied with that
(laughter, especially pronounced among the women). They said if the Doctor is
going to collapse, we would be out of work.
Dr. Kissinger: Not only in China.
Chairman Mao: Yes, and the whole line would collapse like dominos.
Dr. Kissinger: Those were just journalists’ speculation.
Chairman Mao: Only speculation?
Dr. Kissinger: Only speculation.
Chairman Mao: No ground whatsoever?
Dr. Kissinger: No ground whatsoever. In fact the opposite was true. We
have now been able to place our men into all key positions.
Chairman Mao: (Nodding yes) Your President is now saying that you are
proposing something as if you were moving the Great Wall from China to the
United States, that is, trade barriers.
Dr. Kissinger: What we want to do is lower barriers.
Chairman Mao: To lower them? Then you were doing that just to frighten
people. You are saying that you are going to raise tariffs and non-tariff
barriers and maybe you do that to intimidate Europe and Japan.
Dr. Kissinger: Partly. We are proposing a trade bill which gives both the
power to raise and lower barriers, in order to get it passed through Congress.
We must create the impression that we might increase barriers. We want
executive authority to do it without Congressional approval, but if we ask
Congress to reduce barriers they would refuse. (Prime Minister Chou laughs.)
And this is why we are asking for executive authority to move in either
direction.
Chairman Mao: What if they don’t give it to you?
Dr. Kissinger: We think they will give it to us. It will be a difficult
battle, but we are quite certain we will win. We are proposing it also in such
general language that we can remove discrimination that still exists towards
the People’s Republic.
Chairman Mao: The trade between our two countries at present is very
pitiful. It is gradually increasing. You know China is a very poor country. We
don’t have much. What we have in excess is women. (Laughter)
Dr. Kissinger: There are no quotas for those or tariffs.
Chairman Mao: So if you want them we can give a few of those to you, some
tens of thousands. (Laughter)
Prime Minister Chou: Of course, on a voluntary basis.
Chairmain Mao: Let them go to your place. They will create disasters.
That way you can lessen our burdens. (Laughter)
[Page 131]
Dr. Kissinger: Our interest in trade with China is not commercial. It is
to establish a relationship that is necessary for the political relations we
both have.
Chairman Mao: Yes.
Dr. Kissinger: That is the spirit with which we are conducting our
discussions.
Chairman Mao: I once had a discussion with a foreign friend. (The
interpreters hold a discussion with Chairman Mao.) I said that we should draw a
horizontal line—the U.S.–Japan–Pakistan–Iran (Chairman Mao coughs
badly.)–Turkey and Europe.
Dr. Kissinger: We have a very similar conception. You may have read in a
newspaper that Mr. Helms has been moved to Iran, and there was a great deal of
speculation how this affected my position. In fact we sent Helms to Iran to
take care of Turkey, Iran, Pakistan and the Persian Gulf, because of his
experience in his previous position and we needed a reliable man in that spot
who understands the more complex matters that are needed to be done. (Chairman
Mao lights his cigar again.) We will give him authority to deal with all of
these countries, although this will not be publicly announced.
Chairman Mao: As for such matters we do not understand very much your
affairs in the United States. There are a lot of things we don’t know very
well. For example, your domestic affairs, we don’t understand them. There are
also many things about foreign policy that we don’t understand either. Perhaps
in your future four years we might be able to learn a bit.
Dr. Kissinger: I told the Prime Minister that you have a more direct,
maybe a more heroic mode of action than we do. We have to use sometimes more
complicated methods because of our domestic situation. (Chairman Mao queries
about the translation and Miss Tang repeats “mode of action.”) But on our
fundamental objectives we will act very decisively and without regard to public
opinion. So if a real danger develops or hegemonial intentions become active,
we will certainly resist them wherever they appear. And as the President said
to the Chairman, in our own interests, not as a kindness to anyone else.
Chairman Mao: (Laughing) Those are honest words.
Dr. Kissinger: This is our position.
Chairman Mao: Do you want our Chinese women? We can give you ten million.
(Laughter, particularly among the women.)
Dr. Kissinger: The Chairman is improving his offer.
Chairman Mao: By doing so we can let them flood your country with
disaster and therefore impair your interests. In our country we have too many
women, and they have a way of doing things. They give birth to children and our
children are too many. (Laughter)
[Page 132]
Dr. Kissinger: It is such a novel proposition, we will have to study it.
Chairman Mao: You can set up a committee to study the issue. That is how
your visit to China is settling the population question. (Laughter)
Dr. Kissinger: We will study utilization and allocation.
Chairman Mao: If we ask them to go I think they would be willing.
Prime Minister Chou: Not necessarily.
Chairman Mao: That’s because of their feudal ideas, big nation
chauvinism.
Dr. Kissinger: We are certainly willing to receive them.
Chairman Mao: The Chinese are very alien-excluding.
For instance, in your country you can let in so many nationalities, yet
in China how many foreigners do you see?
Prime Minister Chou: Very few.
Dr. Kissinger: Very few.
Chairman Mao: You have about 600,000 Chinese in the United States. We
probably don’t even have 60 Americans here. I would like to study the problem.
I don’t know the reason.
Miss Tang: Mr. Lord’s wife is Chinese.
Chairman Mao: Oh?
Mr. Lord: Yes.
Chairman Mao: I studied the problem. I don’t know why the Chinese never
like foreigners. There are no Indians perhaps. As for the Japanese, they are
not very numerous either; compared to others there are quite a few and some are
married and settled down.
Dr. Kissinger: Of course, your experience with foreigners has not been
all that fortunate.
Chairman Mao: Yes, perhaps that is some reason for that.
Yes, in the past hundred years, mainly the eight powers, and later it was
Japan during the Boxer Revolution. For thirteen years Japan occupied China,
they occupied the major part of China; and in the past the allied forces, the
invading foreigners, not only occupied Chinese territory, they also asked China
for indemnity.
Dr. Kissinger: Yes, and extraterritorial rights.
Chairman Mao: Now in our relations with Japan, we haven’t asked them for
indemnity and that would add to the burden of the people. It would be difficult
to calculate all the indemnity. No accountant would be able to do it.
And only in this way can we move from hostility to relaxation in
relations between peoples. And it will be more difficult to settle relations [Page 133] of hostility between
the Japanese and Chinese peoples than between us and you.
Dr. Kissinger: Yes. There is no feeling of hostility of American people
at all toward the Chinese people. On the contrary. Between us right now there
is only essentially a juridical problem. (Chairman Mao nods agreement.) Which
we will solve in the next years. But there is a strong community of interest
which is operating immediately.
Chairman Mao: Is that so?
Dr. Kissinger: Between China and the U.S.
Chairman Mao: What do you mean by community of interest? On Taiwan?
Dr. Kissinger: In relation to other countries that may have intentions.
Prime Minister Chou: You mean the Soviet Union?
Dr. Kissinger: I mean the Soviet Union.
Prime Minister Chou: Miss Shen understood you.
Chairman Mao: (Looking toward Miss Shen.) The Chinese have a good command
of English. (To Prime Minister Chou.) Who is she?
Prime Minister Chou: Miss Shen Jo-yun.
Chairman Mao: Girls. (Prime Minister Chou laughs.) Today I have been
uttering some nonsense for which I will have to beg the pardon of the women of
China.
Dr. Kissinger: It sounded very attractive to the Americans
present.(Chairman Mao and the girls laugh.)
Chairman Mao: If we are going to establish a liaison office in your
country do you want Miss Shen or Miss Tang?
Dr. Kissinger: We will deal with that through the channel of Huang Hua.
(Laughter)
Chairman Mao: Our interpreters are truly too few.
Dr. Kissinger: But they have done a remarkable job, the interpreters we
have met.
Chairman Mao: The interpreters you have met and our present interpreters
who are doing most of the work are now in their twenties and thirties. If they
grow too old they don’t do interpretation so well.
Prime Minister Chou: We should send some abroad.
Chairman Mao: We will send children at such a height (indicating with his
hands), not too old.
Dr. Kissinger: We will be prepared to establish exchange programs where
you can send students to America.
Chairman Mao: And if among a hundred persons there are ten who are
successful learning the language well, then that would be a [Page 134] remarkable success.
And if among them a few dozens don’t want to come back, for example, some girls
who want to stay in the United States, no matter. Because you do not exclude
foreigners like Chinese. In the past the Chinese went abroad and they didn’t
want to learn the local language. (Looking toward Miss Tang) Her grandparents
refused to learn English.6 They are so obstinate. You know
Chinese are very obstinate and conservative. Many of the older generation
overseas Chinese don’t speak the local language. But they are getting better,
the younger generation.
Dr. Kissinger: In America, all, or the vast majority, speak English.
Prime Minister Chou: That is the younger people. The first generation
ones don’t learn the local language. There was an old overseas Chinese who came
back to China after living abroad. She was old and died in Peking in the 1950s
when she was in her nineties. She was a member of our People’s Government. She
didn’t speak a word of English. She was Cantonese, extremely conservative.
Dr. Kissinger: Chinese culture is so particular that it is difficult to
assimilate other cultures.
Chairman Mao: Chinese language is not bad, but the Chinese characters are
not good.
Prime Minister Chou: They are very difficult to learn.
Chairman Mao: And there are many contradictions between the oral and
written language because the oral language is monosyllabic while the written
language develops from symbols. We do not use the alphabet.
Dr. Kissinger: There are some attempts to use an alphabet I am told.
Prime Minister Chou: First we must standardize the oral language.
Chairman Mao: (Gestures with his hand and points to his books.) But if
the Soviet Union would throw its bombs and kill all those over 30 who are
Chinese, that would solve the problem for us. Because the old people like me
can’t learn Chinese. We read Chinese. The majority of my books are Chinese.
There are very few dictionaries over there. All the other books are in Chinese.
Dr. Kissinger: Is the Chairman learning English now?
Chairman Mao: I have heard that I am studying it. Those are rumors on the
outside. I don’t heed them. They are false. I know a few English letters. I
don’t know the grammar.
Miss Tang: The Chairman invented an English word.
[Page 135]
Chairman Mao: Yes, I invented the English term “paper tiger.”
Dr. Kissinger: “Paper tiger.” Yes, that was all about us. (Laughter)
Chairman Mao: But you are a German from Germany. But your Germany now has
met with an ill fate, because in two wars it has been defeated.
Dr. Kissinger: It attempted too much, beyond its abilities and resources.
Chairman Mao: Yes, and it also scattered its forces in war. For example,
in its attack against the Soviet Union. If it is going to attack, it should
attack in one place, but they separated their troops into three routes. It
began in June but then by the winter they couldn’t stand it because it was too
cold. What is the reason for the Europeans fear of the cold?
Dr. Kissinger: The Germans were not prepared for a long war. Actually
they did not mobilize their whole forces until 1943. I agree with the Chairman
that if they had concentrated on one front they would almost certainly have
won. They were only ten kilometers from Moscow even by dispersing their forces.
(Chairman Mao relights his cigar.)
Chairman Mao: They shouldn’t have attacked Moscow or Kiev. They should
have taken Leningrad as a first step. Another error in policy was they didn’t
cross the sea after Dunkirk.
Dr. Kissinger: After Dunkirk.
Chairman Mao: They were entirely unprepared.
Dr. Kissinger: And Hitler was a romantic. He had a strange liking for
England.
Chairman Mao: Oh? Then why didn’t they go there? Because the British at
that time were completely without troops.
Dr. Kissinger: If they were able to cross the channel into Britain … I
think they had only one division in all of England.
Prime Minister Chou: Is that so?
Dr. Kissinger: Yes.
Prime Minister Chou: Also Sir Anthony Eden told us in Germany at that
time that a Minister in the Army of Churchill’s Government said at that time if
Hitler had crossed the channel they would have had no forces. They had
withdrawn all their forces back. When they were preparing for the German
crossing, Churchill had no arms. He could only organize police to defend the
coast. If they crossed they would not be able to defend.
Dr. Kissinger: It also shows what a courageous man can do because
Churchill created by his personality much more strength than they possessed.
Chairman Mao: Actually by that time they couldn’t hold.
[Page 136]
Prime Minister Chou: So Hitler carried some romantic feelings about
Britain?
Dr. Kissinger: I think he was a maniac, but he did have some feelings
about Britain.
Chairman Mao: I believe Hitler was from the Rhine area?
Dr. Kissinger: Austria.
Prime Minister Chou: He was a soldier in the First World War.
Dr. Kissinger: He was in the German Army, but he was a native of Austria.
Prime Minister Chou: From the Danube.
Dr. Kissinger: He conducted strategy artistically rather than
strategically. He did it by intuition. He had no overall plan.
Chairman Mao: Then why did the German troops heed him so much?
Dr. Kissinger: Probably because the Germans are somewhat romantic people
and because he must have had a very strong personality.
Chairman Mao: Mainly because during the First World War the German nation
was humiliated.
Dr. Kissinger: Yes, that was a very important factor.
Chairman Mao: If there are Russians going to attack China, I can tell you
today that our way of conducting a war will be guerrilla war and protracted
war. We will let them go wherever they want. (Prime Minister Chou laughs.) They
want to come to the Yellow River tributaries. That would be good, very good.
(Laughter) And if they go further to the Yangtse River tributaries, that would
not be bad either.
Dr. Kissinger: But if they use bombs and do not send armies? (Laughter)
Chairman Mao: What should we do? Perhaps you can organize a committee to
study the problem. We’ll let them beat us up and they will lose any resources.
They say they are socialists. We are also socialists and that will be
socialists attacking socialists.
Dr. Kissinger: If they attack China, we would certainly oppose them for
our own reasons.
Chairman Mao: But your people are not awakened, and Europe and you would
think that it would be a fine thing if it were that the ill water would flow
toward China.
Dr. Kissinger: What Europe thinks I am not able to judge. They cannot do
anything anyway. They are basically irrelevant. (In the midst of this Chairman
Mao toasts Dr. Kissinger and Mr. Lord with tea.) What we think is that if the
Soviet Union overruns China, this would dislocate the security of all other
countries and will lead to our own isolation.
[Page 137]
Chairman Mao: (Laughing) How will that happen? How would that be?
Because since in being bogged down in Vietnam you met so many
difficulties, do you think they would feel good if they were bogged down in
China?
Dr. Kissinger: The Soviet Union?
Miss Tang: The Soviet Union.
Chairman Mao: And then you can let them get bogged down in China, for
half a year, or one, or two, or three, or four years. And then you can poke
your finger at the Soviet back. And your slogan then will be for peace, that is
you must bring down Socialist imperialism for the sake of peace. And perhaps
you can begin to help them in doing business, saying whatever you need we will
help against China.
Dr. Kissinger: Mr. Chairman, it is really very important that we
understand each other’s motives. We will never knowingly cooperate in an attack
on China.
Chairman Mao: (Interrupting) No, that’s not so. Your aim in doing that
would be to bring the Soviet Union down.
Dr. Kissinger: That’s a very dangerous thing. (Laughter)
Chairman Mao: (Using both hands for gestures) The goal of the Soviet
Union is to occupy both Europe and Asia, the two continents.
Dr. Kissinger: We want to discourage a Soviet attack, not defeat it. We
want to prevent it. (Prime Minister Chou looks at his watch.)
Chairman Mao: As for things, matters, in the world, it is hard to say. We
would rather think about things this way. We think this way the world would be
better.
Dr. Kissinger: Which way?
Chairman Mao: That is that they would attack China and be defeated. We
must think of the worst eventuality.
Dr. Kissinger: That is your necessity. (Prime Minister Chou laughs.)
Chairman Mao: We have so many women in our country that don’t know how to
fight.
Miss Tang: Not necessarily. There are women’s detachments.
Chairman Mao: They are only on stage. In reality if there is a fight you
would flee very quickly and run into underground shelters.
Miss Wang: If the minutes of this talk were made public, it would incur
the public wrath on behalf of half the population.
Chairman Mao: That is half of the population of China.
Prime Minister Chou: First of all, it wouldn’t pass the Foreign Ministry.
[Page 138]
Chairman Mao: We can call this a secret meeting. (Chinese laughter)
Should our meeting today be public, or kept secret?
Dr. Kissinger: It’s up to you. I am prepared to make it public if you
wish.
Chairman Mao: What is your idea? Is it better to have it public or
secret?
Dr. Kissinger: I think it is probably better to make it public.
Chairman Mao: Then the words we say about women today shall be made
nonexistent. (Laughter)
Dr. Kissinger: We will remove them from the record. (Laughter) We will
start studying this proposal when I get back.
Chairman Mao: You know, the Chinese have a scheme to harm the United
States, that is, to send ten million women to the United States and impair its
interests by increasing its population.
Dr. Kissinger: The Chairman has fixed the idea so much in my mind that
I’ll certainly use it at my next press conference. (Laughter)
Chairman Mao: That would be all right with me. I’m not afraid of
anything. Anyway, God has sent me an invitation.
Dr. Kissinger: I really find the Chairman in better health this year than
last year.
Chairman Mao: Yes, I am better than last year.
[The photographers entered the room.]
They are attacking us. (The Chairman then gets up without assistance to
say goodbye to the Americans.)
Please give my warm regards to President Nixon. Also to Mrs. Nixon. I was
not able to meet her and Secretary Rogers. I must apologize.
Dr. Kissinger: I will certainly do that.
Prime Minister Chou: We will send you a press release in one hour.
(Chairman Mao escorts Dr. Kissinger into the outer room where he says
goodbye to Dr. Kissinger and Mr. Lord. Prime Minister Chou then escorts Dr.
Kissinger to his waiting car.)
1. Source: National
Archives, Nixon Presidential Materials, NSC Files, Kissinger Office Files, Box
98, Country Files, Far East, HAK China Trip, Memcons & Reports (originals),
February 1973. Top Secret; Sensitive; Exclusively Eyes Only. The meeting was held
in Mao’s residence at Chungnahai. All brackets are in the original. A February
17 memorandum from Kissinger, sent telegraphically through Scowcroft, to Nixon
recounted that the meeting with Mao “was extremely frank and cordial, but the
substance is of such sensitivity that I should report it to you in person.”
(Ibid., HAK Trip Files, Box 29, Bangkok, Vientiane, Hanoi, Hong Kong, Peking,
Tokyo Trip, Itinerary Como Info, Memos to Pres., February 7–20, 1973)↩
2. This memorandum of
conversation is also printed in The Kissinger Transcripts, edited by William
Burr (pp. 86–101). In explaining Mao’s comment about Field Marshal Montgomery,
Burr notes that the British war hero visited China in 1960 and 1961. On that trip
he met with Mao and Zhou and condemned the American policy associated with
former Secretary of State John Foster Dulles of opposing recognition of
Communist China.↩
3. The journalist Edgar
Snow wrote the book, Red Star Over China, that introduced Mao to an American
audience during the 1930s.↩
4. Lin Biao, PRC
Minister of Defense from 1959 to September 1971, allegedly plotted to
assassinate Mao.↩
5. France held a
general election on March 4 and 11. The coalition associated with French
President Georges Pompidou maintained a majority in the National Assembly.↩
6. Tang Wen-sheng
(Nancy Tang) was born in the United States.↩
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/d12
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_124
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_125
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_126
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_127
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_128
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_129
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_130
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_131
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_132
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_133
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_134
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_135
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_136
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_137
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_138
Thân thế (các) nhân vật
Chiang Kai-shek, Tưởng Giới Thạch Jiang Jieshi
(Chiang Kai-shek),
President of the ROC until April 5, 1975;
Chairman, ROC National Security Council until 1975; Director-General,
Kuomintang, until 1975
Generalissimo, President of the Republic of
China
https://en.wikipedia.org/wiki/Chiang_Kai-shek
https://en.wikipedia.org/wiki/Chairman_of_the_National_Government_of_China
https://en.wikipedia.org/wiki/President_of_the_Republic_of_China
https://en.wikipedia.org/wiki/Premier_of_the_Republic_of_China
https://en.wikipedia.org/wiki/Premier_of_the_Republic_of_China
https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_leaders_of_the_Kuomintang
https://en.wikipedia.org/wiki/Military_Affairs_Commission
https://en.wikipedia.org/wiki/Chinese_surname
https://en.wikipedia.org/wiki/Ji%C7%8Eng_(surname)
https://www.britannica.com/biography/Chiang-Kai-shek
https://www.thoughtco.com/chiang-kai-shek-4588488
https://www.history.com/topics/asian-history/chiang-kai-shek
https://www.britannica.com/summary/Chiang-Kai-shek
https://www.encyclopedia.com/people/history/chinese-and-taiwanese-history-biographies/chiang-kai-shek
Chou En-lai, (Zhou Enlai)
Premier of the People’s Republic of China;
member, Standing Committee of the Chinese Communist Party’s Political Bureau
https://en.wikipedia.org/wiki/Zhou_Enlai
https://en.wikipedia.org/wiki/Premier_of_the_People%27s_Republic_of_China
https://en.wikipedia.org/wiki/Minister_of_Foreign_Affairs_of_the_People%27s_Republic_of_China
https://en.wikipedia.org/wiki/Vice_Chairman_of_the_Chinese_Communist_Party
https://en.wikipedia.org/wiki/Vice_Chairman_of_the_Chinese_Communist_Party
https://en.wikipedia.org/wiki/Chairman_of_the_Chinese_People%27s_Political_Consultative_Conference
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v17/d139
https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/memorandum-conversation-between-mao-zedong-zhou-enlai-and-henry-kissinger
https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/zhou-enlai-talking-ho-chi-minh
https://digitalarchive.wilsoncenter.org/search?f[0]=topics:86538&fo[0]=86538
https://digitalarchive.wilsoncenter.org/search?search_api_fulltext=&items_per_page=100&sort_bef_combine=created_DESC&f%5B0%5D=topics%3A86538&fo%5B0%5D=86538
https://digitalarchive.wilsoncenter.org/search?search_api_fulltext=&items_per_page=100&sort_bef_combine=created_DESC&f%5B0%5D=topics%3A86538&fo%5B0%5D=86538&page=1
https://digitalarchive.wilsoncenter.org/search?search_api_fulltext=&items_per_page=100&sort_bef_combine=created_DESC&f%5B0%5D=topics%3A86538&fo%5B0%5D=86538&page=2
Tài liệu Chu Ân Lai yêu cầu Hoa Kỳ loại bỏ Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu
và dùng Dương Văn Minh để lật đổ hai nền Đệ I và Đệ II VNCH.
https://digitalarchive.wilsoncenter.org/search?search_api_fulltext=&items_per_page=100&sort_bef_combine=created_DESC&f%5B0%5D=people%3A84942&fo%5B0%5D=84942
https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/discussion-between-zhou-enlai-and-le-duc-tho
https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/89367/download
Chu The-Zhu De,
Chairman of the Standing Committee of the National Peoples Congress
until 1976
https://socialistchina.org/2026/07/06/the-great-road-zhu-de-fifty-years-on/
https://en.wikipedia.org/wiki/Zhu_De
https://www.ebsco.com/research-starters/history/zhu-de
https://www.britannica.com/biography/Zhu-De
http://pwencycl.kgbudge.com/C/h/Chu_Teh.htm
https://turtledove.fandom.com/wiki/Chu_Teh
https://spartacus-educational.com/COLDzhu.htm
https://thechinaproject.com/2021/05/10/zhu-was-first-the-rise-and-fall-of-commander-in-chief-zhu-de/
Dulles, John Foster,
Secretary
of State
https://en.wikipedia.org/wiki/John_Foster_Dulles
https://history.state.gov/departmenthistory/people/dulles-john-foster
https://www.britannica.com/biography/John-Foster-Dulles
https://diplomacy.state.gov/encyclopedia/john-foster-dulles-secretary-of-state/
https://www.acton.org/publications/transatlantic/2020/03/10/john-foster-dulles-cold-war-architect
https://www.youtube.com/watch?v=BtyFClyli9c
Helms, Richard M.,
Helms, Richard M., Deputy Director for Plans,
Central Intelligence Agency, until April 1965; Deputy Director of Central
Intelligence, April 1965–June 1966; thereafter Director
https://www.rollingstone.com/culture/culture-news/the-rise-and-fall-of-richard-helms-191224/
https://www.rollingstone.com/culture/culture-news/the-rise-and-fall-of-richard-helms-191224/2/
https://www.rollingstone.com/culture/culture-news/the-rise-and-fall-of-richard-helms-191224/3/
https://www.rollingstone.com/culture/culture-news/the-rise-and-fall-of-richard-helms-191224/4/
https://www.rollingstone.com/culture/culture-news/the-rise-and-fall-of-richard-helms-191224/5/
https://www.rollingstone.com/culture/culture-news/the-rise-and-fall-of-richard-helms-191224/6/
https://slate.com/news-and-politics/2002/11/the-nasty-career-of-cia-director-richard-helms.html
https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Helms
https://www.cia.gov/legacy/museum/artifact/helms-letter/
https://www.youtube.com/watch?v=Vh8IHr6iT2w
https://www.cia.gov/legacy/museum/artifact/helms-letter/
Huang Hua,
Counselor in the Ministry of Foreign Affairs, People’s Republic of
China; Adviser and Spokesman for the P.R.C. Delegation at the Geneva
Conference.
https://en.wikipedia.org/wiki/Huang_Hua
https://www.nytimes.com/2010/11/25/world/asia/25huang.html
https://www.fmprc.gov.cn/eng/zy/wjrw/3606_665551/202405/t20240531_11367612.html
https://www.latimes.com/local/obituaries/la-me-huang-hua-20101125-story.html
https://www.theguardian.com/world/2010/nov/25/huang-hua-obituary
https://www.thetimes.com/world/us-world/article/huang-hua-x2q6lmwwbh9?gaa_at=eafs&gaa_n=AWEtsqeZpd0zFmiHaDpEiiRHlY7CpBBjhF1RHK3uPMlNA_2TgweZkoDLDtQIsKBByQg%3D&gaa_ts=699222cf&gaa_sig=JSGWfLiZaDtnKyJ_VBb2HoiUrpOa-cmw4FBJhJZdY4YW8YR0wIAum2gRFNezI81-A-ZqiMBH_uQL_G91yUhMVw%3D%3D
https://www.the-independent.com/news/obituaries/huang-hua-politician-and-diplomat-who-played-a-leading-role-in-bringing-china-out-of-international-isolation-2152957.html
Henry A Kissinger
Assistant to the President for National Security Affairs until
November 3, 1975; also Secretary of State from September 21, 1973
https://www.theguardian.com/world/2023/may/20/bilderberg-meeting-group-lisbon-kissinger
https://www.theguardian.com/world/bilderberg
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76ve13/summary
https://china.usc.edu/getting-beijing-henry-kissingers-secret-1971-trip
https://china.usc.edu/sites/default/files/styles/article_node_featured/public/article/featured-image/kissinger-zhou-sm_0.jpg?itok=qDjPx2_m
https://china.usc.edu/catalog/documents/us-china
http://www.archives.gov/press/press-releases/2001/nr01-47.html
https://china.usc.edu/talking-points-july-22-august-3-2011
https://china.usc.edu/getting-beijing-henry-kissingers-secret-1971-trip#meetings
https://china.usc.edu/getting-beijing-henry-kissingers-secret-1971-trip#nixon-announcement
https://china.usc.edu/getting-beijing-henry-kissingers-secret-1971-trip#chinese-accept
https://china.usc.edu/getting-beijing-henry-kissingers-secret-1971-trip#signals
https://china.usc.edu/getting-beijing-henry-kissingers-secret-1971-trip#the_aim
http://www.foreignaffairs.com/articles/23927/richard-m-nixon/asia-after-viet-nam
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v17/d4
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v17/d12
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v17/d13
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v17/d141
https://2001-2009.state.gov/documents/organization/100324.pdf
https://en.wikipedia.org/wiki/Henry_Kissinger_and_the_Vietnam_War
Lesson in Vietnam from
Kissinger to Nixon: “when we made it “our war” we would not let
the South Vietnamese fight it; when it again became “their war”, we would not
help them fight it.”
(We
also had trouble with excesses here: when we
made it “our war” we would not let the South Vietnamese fight it; when it again
became “their war,” we would not help them fight it. Ironically, we
prepared the South Vietnamese for main force warfare after 1954 (anticipating another Korean-type attack), and they faced a political war; they had prepared
themselves for political warfare after 1973 only to be faced with a main force
invasion 20 years after it had been expected.)
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v10/d280
Lesson of Vietnam May 12 1975 by Henry A. Kissinger
https://www.fordlibrarymuseum.gov/library/exhibits/vietnam/032400091-002.pdf
https://thebattleofkontum.com/extras/kissinger.html
“Richard M. Nixon and Kissinger on 3 August 1972,” Conversation 760-006,
Presidential Recordings Digital Edition [Fatal Politics, ed. Ken Huges]
(Charlottesville: University of Virginia Press, 2014-). URL:https://prde.upress.virginia.edu/conversations/4006748
https://player.vimeo.com/video/889937807?h=e44572c8f3&color=e57200&title=0&byline=0&portrait=0
https://millercenter.org/the-presidency/educational-resources/nixon-kissinger-and-the-decent-interval
https://player.vimeo.com/video/889937807?h=e44572c8f3&color=e57200&title=0&byline=0&portrait=0
Discover the Truth at:
http://www.theblackvault.com
https://www.theblackvault.com/documentarchive/the-cias-vietnam-document-cd-rom/
The secret life of Henry
Kissinger minutes of a 1975 meeting with Lawrence Eagleburger
https://etan.org/news/kissinger/secret.htm
Henry Kissinger and the Truth About Negotiations In Vietnam
https://www.youtube.com/watch?v=Z5fxxKVfX5g
Henry Kissinger - Secrets of a superpower | DW Documentary
https://www.youtube.com/watch?v=bWVMTKeAwlA
The Untold Truth of Henry Kissinger
https://www.youtube.com/watch?v=0iheZdvWdbI&t=1s
Was Henry Kissinger a War Criminal?
https://www.youtube.com/watch?v=COqq7862wcU&t=25s
Lin Piao (Lin Biao),
Deputy Premier and Minister of Defense of the
People’s Republic of China
https://en.wikipedia.org/wiki/Lin_Biao
https://en.wikipedia.org/wiki/Vice_Chairman_of_the_Chinese_Communist_Party
https://en.wikipedia.org/wiki/Vice_Premier_of_the_People%27s_Republic_of_China
https://en.wikipedia.org/wiki/Minister_of_National_Defense_of_the_People%27s_Republic_of_China
https://www.britannica.com/biography/Lin-Biao
Lord, Winston,
member, National Security Council staff until
1973; Director of the Policy Planning Staff, Department of State from October
1973 until January 1977
https://en.wikipedia.org/wiki/Winston_Lord
https://en.wikipedia.org/wiki/Assistant_Secretary_of_State_for_East_Asian_and_Pacific_Affairs
https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_ambassadors_of_the_United_States_to_China
https://en.wikipedia.org/wiki/Council_on_Foreign_Relations
https://en.wikipedia.org/wiki/Director_of_Policy_Planning
https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2016/07/19981208.pdf
https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2016/07/19991104.pdf
https://nsarchive.gwu.edu/document/22669-document-04-winston-lord-director-policy
https://www.ncafp.org/about-us/faps-board-of-advisors/ambassador-winston-lord/
Mao
Tse-tung (Mao Zedong),
Chairman
of the Central Committee of the People’s Republic of China
https://en.wikipedia.org/wiki/Mao_Zedong
https://en.wikipedia.org/wiki/Chairman_of_the_Communist_Party_of_China
https://en.wikipedia.org/wiki/Chairman_of_the_People%27s_Republic_of_China
https://en.wikipedia.org/wiki/Chairman_of_the_Central_Military_Commission_(China)
https://en.wikipedia.org/wiki/Central_People%27s_Government_of_the_People%27s_Republic_of_China_(1949%E2%80%931954)
https://www.biography.com/political-figures/mao-tse-tung
https://www.newworldencyclopedia.org/entry/Mao_Zedong
https://en.wikipedia.org/wiki/Red_Guards
Nixon Richard M.,
Vice President of the United States
https://www.history.com/topics/us-presidents/richard-m-nixon
https://www.britannica.com/event/Watergate-Scandal
https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva/14-nov-68-lbj-and-nixon
https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Nixon
https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva/sets/14-november-1968-president-lyndon-johnson-and-president-elect-richard-nixon
https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva
https://www.britannica.com/event/Vietnam-War
https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Nixon
https://www.smithsonianmag.com/smart-news/notes-indicate-nixon-interfered-1968-peace-talks-180961627/
https://th-thumbnailer.cdn-si-edu.com/26l17xNsW8a8pOyGibbKE-32dgE=/1000x750/filters:no_upscale()/https://tf-cmsv2-smithsonianmag-media.s3.amazonaws.com/filer/f4/cb/f4cb92c9-4131-4e0f-ae4a-307144393214/nixoncampaigns.jpg
http://www.pbs.org/wgbh/amex/honor/peopleevents/e_paris.html
https://www.britannica.com/event/Vietnam-War
http://www.smithsonianmag.com/smart-news/nixon-prolonged-vietnam-war-for-political-gainand-johnson-knew-about-it-newly-unclassified-tapes-suggest-3595441/
http://www.nytimes.com/2016/12/31/opinion/sunday/nixons-vietnam-treachery.html
http://www.nytimes.com/interactive/2016/12/31/opinion/sunday/haldeman-notes.html
http://www.bbc.com/news/magazine-21768668
https://www.nixonlibrary.gov/index.php
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1964-68v07/ch5
http://www.realclearpolitics.com/articles/2015/08/09/dont_blame_nixon_for_scuttled_peace_overture_127667.html
https://www.lovethetruth.com/books/13_bloodlines/bundy.htm
https://www.lovethetruth.com/books/13_bloodlines/toc.htm
Nixon, Richard M.,
President of the United States
https://2001-2009.state.gov/documents/organization/100324.pdf
https://www.history.com/topics/us-presidents/richard-m-nixon
https://www.britannica.com/event/Watergate-Scandal
https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva/14-nov-68-lbj-and-nixon
https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Nixon
https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva/sets/14-november-1968-president-lyndon-johnson-and-president-elect-richard-nixon
https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva
https://www.britannica.com/event/Vietnam-War
https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Nixon
https://www.smithsonianmag.com/smart-news/notes-indicate-nixon-interfered-1968-peace-talks-180961627/
https://th-thumbnailer.cdn-si-edu.com/26l17xNsW8a8pOyGibbKE-32dgE=/1000x750/filters:no_upscale()/https://tf-cmsv2-smithsonianmag-media.s3.amazonaws.com/filer/f4/cb/f4cb92c9-4131-4e0f-ae4a-307144393214/nixoncampaigns.jpg
http://www.pbs.org/wgbh/amex/honor/peopleevents/e_paris.html
https://www.britannica.com/event/Vietnam-War
http://www.smithsonianmag.com/smart-news/nixon-prolonged-vietnam-war-for-political-gainand-johnson-knew-about-it-newly-unclassified-tapes-suggest-3595441/
http://www.nytimes.com/2016/12/31/opinion/sunday/nixons-vietnam-treachery.html
http://www.nytimes.com/interactive/2016/12/31/opinion/sunday/haldeman-notes.html
http://www.bbc.com/news/magazine-21768668
https://www.nixonlibrary.gov/index.php
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1964-68v07/ch5
http://www.realclearpolitics.com/articles/2015/08/09/dont_blame_nixon_for_scuttled_peace_overture_127667.html
https://www.lovethetruth.com/books/13_bloodlines/bundy.htm
https://www.lovethetruth.com/books/13_bloodlines/toc.htm
Nixon
had a Trip to China from February 21 to 28 1972,
https://www.nixonlibrary.gov/nixons-trip-china
http://www.presidentialtimeline.org/
https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-656-10a.pdf
https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-656-10b.pdf
https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-92-1a.pdf
https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-92-1b.pdf
https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-21-56.pdf
https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-656-10a.mp3
https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-656-10b.mp3
https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-92-1a.mp3
https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-92-1b.mp3
https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-21-56.mp3
https://nsarchive.gwu.edu/briefing-book/nuclear-vault-vietnam/2023-03-24/movement-and-madman
The Vietnam War Johnson
and Nixon Administrations Videos
March 2, 2016 Last
Aired May 5, 2016
Reflections on Richard Nixon
https://www.c-span.org/program/the-presidency/reflections-on-richard-nixon/431130
July 16, 1973 Last
Aired July 22, 2013
Senate Watergate Committee Testimony
https://www.c-span.org/program/vignette/senate-watergate-committee-testimony/316346
April 26, 2016 Last Aired June 5, 2016
Vietnam War Commander in Chief
https://www.c-span.org/program/american-history-tv/vietnam-war-commanders-in-chief/439971
June 12, 2008 Last
Aired July 22, 2013
Alexander Butterfield Oral History Interview, Part 2
https://www.c-span.org/program/american-history-tv/alexander-butterfield-oral-history-interview-part-2/258425
June 12, 2008 Last
Aired July 15, 2013
Alexander Butterfield Oral History Interview, Part 1
https://www.c-span.org/program/american-history-tv/alexander-butterfield-oral-history-interview-part-1/257651
January 27, 2012
Last Aired June 11, 2012
President Nixon's Secret White House Tapes
https://www.c-span.org/program/american-history-tv/president-nixons-secret-white-house-tapes/277123
July 25, 1994 Last
Aired June 20, 2008
Watergate: Corruption of American Politics
https://www.c-span.org/program/public-affairs-event/watergate-corruption-of-american-politics/119480
February 16, 2003
Last Aired December 25, 2003
Presidential Tapes: Taping Systems History
https://www.c-span.org/program/public-affairs-event/presidential-tapes-taping-systems-history/122572
Alexander
Butterfield: The 60 Minutes Watergate Interview (1975)
https://www.youtube.com/watch?v=ss9AkLUmM4g
Watergate Hearing:
Alexander Butterfield Testimony
https://www.c-span.org/clip/congress-investigates/watergate-hearing-alexander-butterfield-testimony/5118203
Alexander
Butterfield Was ‘Worried To Death’ Testifying Against Nixon
https://www.youtube.com/watch?v=c52oIe3Gj6w
How Nixon’s Invasion
of Cambodia Triggered a Check on Presidential Power
Vietnam War Cambodia
and Laos
https://www.history.com/articles/nixon-war-powers-act-vietnam-war-cambodia
Nixon's Vietnam Visit 1965, Rare Film Unearthed
https://www.youtube.com/watch?v=RaTi8OEpINI
Nixon on LBJ and Vietnam: Where Did It All Go Wrong?
https://www.youtube.com/watch?v=-n-4o3vOYD4
1969 July 30_Tổng Thống Hoa Kỳ 🇺🇸 Richard M. Nixon Thăm Việt Nam Cộng Hoà.
https://www.youtube.com/watch?v=ZRp4v6M6YJw&t=19s
Nixon Richard M.,
Vice President of the United States
https://www.history.com/topics/us-presidents/richard-m-nixon
https://www.britannica.com/event/Watergate-Scandal
https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva/14-nov-68-lbj-and-nixon
https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Nixon
https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva/sets/14-november-1968-president-lyndon-johnson-and-president-elect-richard-nixon
https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva
https://www.britannica.com/event/Vietnam-War
https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Nixon
https://www.smithsonianmag.com/smart-news/notes-indicate-nixon-interfered-1968-peace-talks-180961627/
https://th-thumbnailer.cdn-si-edu.com/26l17xNsW8a8pOyGibbKE-32dgE=/1000x750/filters:no_upscale()/https://tf-cmsv2-smithsonianmag-media.s3.amazonaws.com/filer/f4/cb/f4cb92c9-4131-4e0f-ae4a-307144393214/nixoncampaigns.jpg
http://www.pbs.org/wgbh/amex/honor/peopleevents/e_paris.html
https://www.britannica.com/event/Vietnam-War
http://www.smithsonianmag.com/smart-news/nixon-prolonged-vietnam-war-for-political-gainand-johnson-knew-about-it-newly-unclassified-tapes-suggest-3595441/
http://www.nytimes.com/2016/12/31/opinion/sunday/nixons-vietnam-treachery.html
http://www.nytimes.com/interactive/2016/12/31/opinion/sunday/haldeman-notes.html
http://www.bbc.com/news/magazine-21768668
https://www.nixonlibrary.gov/index.php
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1964-68v07/ch5
http://www.realclearpolitics.com/articles/2015/08/09/dont_blame_nixon_for_scuttled_peace_overture_127667.html
https://www.lovethetruth.com/books/13_bloodlines/bundy.htm
https://www.lovethetruth.com/books/13_bloodlines/toc.htm
Nixon, Richard M.,
President of the United States
https://2001-2009.state.gov/documents/organization/100324.pdf
https://www.history.com/topics/us-presidents/richard-m-nixon
https://www.britannica.com/event/Watergate-Scandal
https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva/14-nov-68-lbj-and-nixon
https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Nixon
https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva/sets/14-november-1968-president-lyndon-johnson-and-president-elect-richard-nixon
https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva
https://www.britannica.com/event/Vietnam-War
https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Nixon
https://www.smithsonianmag.com/smart-news/notes-indicate-nixon-interfered-1968-peace-talks-180961627/
https://th-thumbnailer.cdn-si-edu.com/26l17xNsW8a8pOyGibbKE-32dgE=/1000x750/filters:no_upscale()/https://tf-cmsv2-smithsonianmag-media.s3.amazonaws.com/filer/f4/cb/f4cb92c9-4131-4e0f-ae4a-307144393214/nixoncampaigns.jpg
http://www.pbs.org/wgbh/amex/honor/peopleevents/e_paris.html
https://www.britannica.com/event/Vietnam-War
http://www.smithsonianmag.com/smart-news/nixon-prolonged-vietnam-war-for-political-gainand-johnson-knew-about-it-newly-unclassified-tapes-suggest-3595441/
http://www.nytimes.com/2016/12/31/opinion/sunday/nixons-vietnam-treachery.html
http://www.nytimes.com/interactive/2016/12/31/opinion/sunday/haldeman-notes.html
http://www.bbc.com/news/magazine-21768668
https://www.nixonlibrary.gov/index.php
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1964-68v07/ch5
http://www.realclearpolitics.com/articles/2015/08/09/dont_blame_nixon_for_scuttled_peace_overture_127667.html
https://www.lovethetruth.com/books/13_bloodlines/bundy.htm
https://www.lovethetruth.com/books/13_bloodlines/toc.htm
Nixon
had a Trip to China from February 21 to 28 1972,
https://www.nixonlibrary.gov/nixons-trip-china
http://www.presidentialtimeline.org/
https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-656-10a.pdf
https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-656-10b.pdf
https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-92-1a.pdf
https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-92-1b.pdf
https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-21-56.pdf
https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-656-10a.mp3
https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-656-10b.mp3
https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-92-1a.mp3
https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-92-1b.mp3
https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-21-56.mp3
https://nsarchive.gwu.edu/briefing-book/nuclear-vault-vietnam/2023-03-24/movement-and-madman
The Vietnam War Johnson
and Nixon Administrations Videos
March 2, 2016 Last
Aired May 5, 2016
Reflections on Richard Nixon
https://www.c-span.org/program/the-presidency/reflections-on-richard-nixon/431130
July 16, 1973 Last
Aired July 22, 2013
Senate Watergate Committee Testimony
https://www.c-span.org/program/vignette/senate-watergate-committee-testimony/316346
April 26, 2016 Last Aired June 5, 2016
Vietnam War Commander in Chief
https://www.c-span.org/program/american-history-tv/vietnam-war-commanders-in-chief/439971
June 12, 2008 Last
Aired July 22, 2013
Alexander Butterfield Oral History Interview, Part 2
https://www.c-span.org/program/american-history-tv/alexander-butterfield-oral-history-interview-part-2/258425
June 12, 2008 Last
Aired July 15, 2013
Alexander Butterfield Oral History Interview, Part 1
https://www.c-span.org/program/american-history-tv/alexander-butterfield-oral-history-interview-part-1/257651
January 27, 2012
Last Aired June 11, 2012
President Nixon's Secret White House Tapes
https://www.c-span.org/program/american-history-tv/president-nixons-secret-white-house-tapes/277123
July 25, 1994 Last
Aired June 20, 2008
Watergate: Corruption of American Politics
https://www.c-span.org/program/public-affairs-event/watergate-corruption-of-american-politics/119480
February 16, 2003
Last Aired December 25, 2003
Presidential Tapes: Taping Systems History
https://www.c-span.org/program/public-affairs-event/presidential-tapes-taping-systems-history/122572
Alexander
Butterfield: The 60 Minutes Watergate Interview (1975)
https://www.youtube.com/watch?v=ss9AkLUmM4g
Watergate Hearing:
Alexander Butterfield Testimony
https://www.c-span.org/clip/congress-investigates/watergate-hearing-alexander-butterfield-testimony/5118203
Alexander
Butterfield Was ‘Worried To Death’ Testifying Against Nixon
https://www.youtube.com/watch?v=c52oIe3Gj6w
How Nixon’s Invasion
of Cambodia Triggered a Check on Presidential Power
Vietnam War Cambodia
and Laos
https://www.history.com/articles/nixon-war-powers-act-vietnam-war-cambodia
Nixon's Vietnam Visit 1965, Rare Film Unearthed
https://www.youtube.com/watch?v=RaTi8OEpINI
Nixon on LBJ and Vietnam: Where Did It All Go Wrong?
https://www.youtube.com/watch?v=-n-4o3vOYD4
1969 July 30_Tổng Thống Hoa Kỳ 🇺🇸 Richard M. Nixon Thăm Việt Nam Cộng Hoà.
https://www.youtube.com/watch?v=ZRp4v6M6YJw&t=19s
Ohira, Masayoshi,
Japanese Foreign Minister until July 12, 1974
https://www.britannica.com/biography/Ohira-Masayoshi
https://en.wikipedia.org/wiki/Masayoshi_%C5%8Chira
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/persons
https://simple.wikipedia.org/wiki/Masayoshi_%C5%8Chira
Pompidou,
Georges,
Georges
Jean Raymond Pompidou
President
of France from 1969 until 1974
https://en.wikipedia.org/wiki/Georges_Pompidou
https://www.elysee.fr/en/georges-pompidou
https://www.ebsco.com/research-starters/history/georges-pompidou
https://artsandculture.google.com/entity/georges-pompidou/m01lbpj?hl=en
Scowcroft, Brent,
General, USAF, Military Assistant to the
President until 1973; Deputy Assistant to the President for National Security
Affairs from August 1973 until 1975
https://warontherocks.com/2020/08/brent-scowcroft-and-american-military-intervention/
https://warontherocks.com/2020/08/blame-it-on-the-blob-how-to-evaluate-american-grand-strategy/
https://www.aspeninstitute.org/programs/aspen-strategy-group/about-asg/
https://www.whitehouse.gov/piab/
https://www.publicaffairsbooks.com/titles/bartholomew-sparrow/the-strategist/9781586489632/
http://web1.millercenter.org/poh/transcripts/ohp_1999_1112_scowcroft.pdf
https://www.nytimes.com/2020/08/12/us/politics/brent-scowcroft.html
https://www.thecipherbrief.com/column_article/remembering-brent-scowcrofts-accomplishments-on-arms-control
https://www.foreignaffairs.com/articles/united-states/2020-08-13/scowcroft-model
https://archive.org/stream/towercommission00unit?ref=ol#mode/2up
https://www.penguinrandomhouse.ca/books/253135/the-man-who-ran-washington-by-peter-baker-and-susan-glasser/9780385540551
https://www.twelvebooks.com/titles/philip-zelikow/to-build-a-better-world/9781538764688/
https://toda.org/assets/files/resources/policy-briefs/t-pb-23_susan-koch_presidential-nuclear-initiatives-1991-92.pdf
https://www.penguinrandomhouse.ca/books/617544/margaret-thatcher-volume-3-by-charles-moore/9780241324745
https://yalebooks.yale.edu/book/9780300233827/post-wall-post-square
https://www.amazon.com/When-World-Seemed-New-George-dp-1328511650/dp/1328511650/ref=mt_other?_encoding=UTF8&me=&qid=
https://www.penguinrandomhouse.com/books/22029/a-world-transformed-by-george-hw--bush-and-brent-scowcroft/
https://yalebooks.yale.edu/book/9780300233827/post-wall-post-square
https://www.simonandschuster.com/books/War-in-a-Time-of-Peace/David-Halberstam/9781501141508
https://www.adst.org/OH%20TOCs/Inderfurth,Karl%20F.toc.pdf
https://www.wsj.com/articles/SB1029371773228069195
https://www.nytimes.com/2002/08/25/opinion/the-right-way-to-change-a-regime.html
https://www.penguinrandomhouse.com/books/592622/to-start-a-war-by-robert-draper/
https://pdfs.semanticscholar.org/de9b/be3fa428073b76a05fbb58739bf3279c3664.pdf
https://www.ft.com/content/de843f6e-0be1-4667-8a9f-f397cf840e72
https://www.houseofnames.com/brent-family-crest
https://www.houseofnames.com/dpreview/BRENT/EN/Brent/family-crest-coat-of-arms.png
https://www.houseofnames.com/cdn/webp/i/prod/520x520/surnamecomplete_gold.webp
https://www.aspeninstitute.org/programs/aspen-strategy-group/lt-general-brent-scowcroft/
https://dpaa-mil.sites.crmforce.mil/dpaaProfile?id=a0Jt000000sxxIFEAY
https://www.fordlibrarymuseum.gov/library/document/0204/7505562.pdf
https://news.virginia.edu/content/uvas-miller-center-releases-secret-brent-scowcroft-oral-history
https://www.newstatesman.com/politics/2020/08/the-quiet-mastermind-how-brent-scowcroft-redefined-the-art-of-grand-strategy
Shen, James C. H.,
ROC Ambassador to the United States
https://en.wikipedia.org/wiki/James_Shen
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/d46
https://grokipedia.com/page/james_shen
https://taiwantoday.tw/AMP/Politics/Taiwan-Review/4824/The-anatomy-of-a-traumatic-decade
https://www.econclubny.org/legacyarchive?p_p_id=33&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_p_col_id=column-4&p_p_col_count=1&p_r_p_564233524_tag=james+shen
https://rotaryinchina.org/shen-james-c-h-%E6%B2%88%E5%8A%8D%E8%99%B9%E8%87%BA%E5%8C%97/
Tanaka Kakuei,
Japanese Prime Minister from July 7, 1972, until
December 9, 1974
https://www.britannica.com/biography/Tanaka-Kakuei
https://en.wikipedia.org/wiki/Kakuei_Tanaka
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76ve12/d227
https://grokipedia.com/page/Kakuei_Tanaka
https://www.jimin.jp/english/about-ldp/history/104281.html
https://scholar.lib.vt.edu/VA-news/ROA-Times/issues/1993/rt9312/931217/12170054.htm
https://www.fccj.or.jp/number-1-shimbun-article/day-reckoning-kakuei-tanaka-and-fccj
https://historica.fandom.com/wiki/Kakuei_Tanaka
/https:/tf-cmsv2-smithsonianmag-media.s3.amazonaws.com/filer/f4/cb/f4cb92c9-4131-4e0f-ae4a-307144393214/nixoncampaigns.jpg){kind=link}
