Lãnh Thổ Lãnh Hải Việt-Nam

20260827 CDTL NRM D58 12 November 1973 58. Bản ghi nhớ cuộc Hội Đàm.

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/d58

Google Translated

Tài liệu số 58

Quan hệ Đối ngoại của Hoa Kỳ, 1969–1976, Tập XVIII, Trung Quốc, 1973–1976

58. Bản ghi nhớ cuộc Hội Đàm

Bắc Kinh, ngày 12 tháng 11 năm 1973, 17:40–20:25.

THÀNH PHẦN THAM DỰ

Chủ tịch Mao Trạch Đông

Thủ tướng Chu Ân Lai

Bộ trưởng Ngoại giao Cơ Bằng Phi

Trợ lý Bộ trưởng Ngoại giao Vương Hải Dung

Đường Văn Sinh, Phiên dịch viên

Thẩm Nhược Vân, Phiên dịch viên

Henry A. Kissinger, Ngoại trưởng

Đại sứ David Bruce, Trưởng Văn phòng Liên lạc Hoa Kỳ

Winston Lord, Giám đốc phụ trách Kế hoạch và Phối hợp, Bộ Ngoại giao

(Có một cuộc trò chuyện thân mật khi Chủ tịch Mao lần lượt chào hỏi Bí thư, Đại sứ Bruce và ông Lord trong khi các nhiếp ảnh gia chụp ảnh. Chủ tịch nói rằng ông đã lâu không gặp Bí thư và rằng giờ ông ấy đã giữ một chức vụ cao hơn. Bí thư đáp lại rằng Chủ tịch trông rất khỏe mạnh, và Chủ tịch nhận xét rằng ông ấy có nước da sáng. Với Đại sứ Bruce, Chủ tịch nhận xét rằng ông ấy cũng đang tuổi cao giống như ông ấy, nhưng trẻ hơn. Đại sứ Bruce đáp lại rằng ông ấy không trẻ hơn nhiều. Với ông Lord, Chủ tịch nhận xét rằng ông ấy còn rất trẻ.)

Chủ tịch Mao: Các ông đã thảo luận về điều gì?

Thủ tướng Chu Ân Lai: Chủ nghĩa bành trướng.

Bí thư: Đúng vậy.

Chủ tịch Mao: Ai đang bành trướng, ông ta (chỉ vào Bí thư)?

Thủ tướng Chu Ân Lai: Ông ta đã bắt đầu, nhưng những người khác đã bắt kịp.

Ngoại trưởng: Bộ trưởng Ngoại giao thỉnh thoảng chỉ trích chúng tôi vì mục đích cân bằng, nhưng tôi nghĩ ông ấy biết nguồn gốc thực sự.

Chủ tịch Mao: Nhưng chủ nghĩa bành trướng đó thật đáng thương. Các ông không nên sợ họ.

Ngoại trưởng: Chúng tôi không sợ họ, thưa Chủ tịch. Thỉnh thoảng chúng tôi phải thực hiện một số biện pháp mạnh tay, như chúng tôi đã làm cách đây hai tuần.

Chủ tịch Mao: Những biện pháp đó không tồi chút nào. [Trang 381] Vào thời điểm đó, chúng tôi vẫn chưa thể thuyết phục được Phó Tổng thống Ai Cập Shafei. Ông ấy đã đến đây và nói rằng họ không tin tưởng các ông. Ông ấy cho rằng các ông thiên vị Israel. Tôi bảo chưa hẳn là vậy. Tôi nói rằng những người gốc Do Thái không phải là một khối thống nhất; chẳng hạn, chúng tôi đã hợp tác với Engels chứ không phải với các nhà tư bản Do Thái khác.

Ngoại trưởng:Vấn đề ở Trung Đông hiện nay là ngăn chặn việc khu vực này bị Liên Xô chi phối.

Chủ tịch Mao: Họ không thể nào chi phối được Trung Đông đâu, bởi vì dù tham vọng của họ rất lớn nhưng năng lực lại hạn chế. Lấy ví dụ về Cuba chẳng hạn. Các ông đã gây sức ép khiến họ phải rút lui.

Ngoại trưởng: Và kể từ đó, chúng tôi đã làm điều tương tự một lần nữa, mặc dù không công khai chuyện này.

Chủ tịch Mao: Gần đây sao?

Ngoại trưởng: Gần đây thôi. Họ điều động một số tàu ngầm, chúng tôi điều động một số tàu chiến, và thế là họ rút đi.

Chủ tịch Mao: Tôi rất nghi ngờ việc nước này muốn thiết lập quan hệ với chúng tôi. Ban đầu, việc này được thực hiện thông qua các phái đoàn do Castro cử đến. Khi đó, trưởng đoàn là Rodriguez. Ông ta dẫn đầu một phái đoàn gồm sáu người đồng chí Mỹ Latinh đến Trung Quốc để cố gắng giảng hòa với chúng tôi thay mặt cho Liên Xô. Lần thứ hai, họ cố gắng giảng hòa thông qua Ceaucescu của Romania và tìm cách thuyết phục chúng tôi không tiếp tục cuộc đấu tranh trên mặt trận tư tưởng.

Ngoại trưởng: Tôi nhớ là ông ấy đã từng ở đây.

Chủ tịch Mao/Thủ tướng Chu: Chuyện đó đã lâu rồi.

Thủ tướng Chu: Lần đầu tiên ông ấy đến Trung Quốc. (Nói bằng tiếng Anh.)

Chủ tịch Mao: Và lần thứ hai đích thân Kosygin đến, đó là vào năm 1960. Tôi đã tuyên bố với ông ta rằng chúng tôi sẽ tiến hành cuộc đấu tranh chống lại ông ta trong mười nghìn năm (cười).

Phiên dịch: Chủ tịch đang nói về cuộc đấu tranh kéo dài mười nghìn năm.

Chủ tịch Mao: Tôi cũng tuyên bố với ông ta rằng cả hai chúng tôi đều không phải là người theo chủ nghĩa xã hội, và rằng chúng tôi đã bị các ông (Liên Xô) gán cho cái mác là những kẻ giáo điều và bị coi là đi ngược lại chủ nghĩa Mác. Vì vậy, tôi bảo hãy để chúng tôi đặt cho các ông một cái tên, đó là "chủ nghĩa xét lại". (Cười) Và do đó, cả hai chúng tôi đều không phải là người theo chủ nghĩa Mác. Lần này tôi đã nhượng bộ Kosygin. Tôi nói rằng ban đầu tôi bảo cuộc đấu tranh này sẽ kéo dài mười nghìn năm. Nhưng vì ông ấy đã đích thân đến gặp tôi, tôi sẽ bớt đi một nghìn năm (cười). Và các ông phải thấy tôi hào phóng đến mức nào chứ. Một khi tôi đã nhượng bộ là bớt hẳn một nghìn năm đấy. (Chu và Mao trao đổi với nhau.) [Trang 382] Rồi lại có một lần khác, cũng liên quan đến Romania, một ông Bordeoloski cũng đến để nói chuyện thay mặt cho Liên Xô.2 Lần này tôi lại nhượng bộ thêm một nghìn năm nữa (cười). Các ông thấy đấy, thời hạn của tôi đang ngày càng ngắn lại.

Và lần thứ năm, Tổng thống Romania Ceaucescu lại đến—đó là hai năm trước—và ông ấy lại nêu vấn đề này, tôi liền bảo: "Lần này dù ông có nói gì đi nữa, tôi cũng không thể nhượng bộ thêm được nữa đâu" (cười).

Ngoại trưởng: Chúng ta phải áp dụng chiến thuật của Trung Quốc thôi.

Chủ tịch Mao: Giờ đây giữa các ông và chúng tôi đã có sự khác biệt. Tôi không nói chuyện dễ dàng như trước nữa vì tôi đã mất hai cái răng. Và giữa hoạt động của các ông và của chúng tôi cũng có sự khác biệt, đó là chúng tôi chỉ đáp trả lại mọi thứ đến. Và chúng tôi đã nắm bắt được thực tế rằng thỏa thuận đạt được giữa Thủ tướng Đốc Sinh Âm và chúng tôi chưa bao giờ thực sự được thực hiện, tức là thỏa thuận ngày 11 tháng 9 năm 1969 tại sân bay Bắc Kinh.3

Ngoại trưởng: Tôi đã giải thích với Thủ tướng, khi đi xe hoặc ở nơi khác, rằng chiến thuật của chúng tôi phức tạp hơn và có lẽ ít anh hùng hơn, nhưng chiến lược của chúng tôi vẫn như cũ. Chúng tôi không nghi ngờ gì về việc ai là mối đe dọa chính trên thế giới hiện nay.

Chủ tịch Mao: Những gì các ông làm là một kiểu đấu quyền anh bóng của Trung Quốc (cười). Chúng tôi thực hiện một kiểu đấu quyền anh bóng mạnh mẽ hơn.

Thủ tướng Chu Ân Lai: Và trực tiếp trong các đòn đánh.

Ngoại trưởng: Đúng vậy, nhưng khi có một thách thức thực sự, chúng tôi phản ứng như các ông.

Chủ tịch Mao: Tôi tin vào điều đó. Và đó là lý do tại sao chuyến đi gần đây của ông đến thế giới Ả Rập lại tốt đẹp.

Ngoại trưởng: Chủ tịch đang học tiếng Anh.

Chủ tịch Mao: Tại sao ở đất nước của các ông, các ông luôn bị ám ảnh bởi vụ Watergate vô nghĩa đó? (Phía Trung Quốc cười rộ lên khi người phiên dịch cố gắng giải thích rằng cô ấy không thể dịch được từ "vô nghĩa" của Chủ tịch, thực ra [Trang 383] có nghĩa là "xả hơi". Thủ tướng Chu Ân Lai hỏi ông Lãnh chúa liệu ông có biết nghĩa của từ tiếng Trung "tiểu tiện" không. Ông Lãnh chúa nói "không" và Thủ tướng nói rằng ông có thể hỏi vợ mình. Phía Trung Quốc giải thích rằng đó là một tính từ được dùng để mô tả sự việc.) Bản thân sự việc rất nhỏ nhặt, vậy mà giờ lại gây ra nhiều hỗn loạn như vậy vì nó. Dù sao thì, chúng tôi cũng không hài lòng về điều đó.

Ngoại trưởng: Nhưng không phải trong việc thực thi chính sách đối ngoại, thưa Chủ tịch; chính sách này sẽ tiếp tục theo lộ trình hiện tại, cũng như không ảnh hưởng đến năng lực hành động của chúng tôi trong các cuộc khủng hoảng như chúng tôi đã từng chứng minh.

Chủ tịch Mao: Đúng vậy. Và ngay cả về các vấn đề trong nước, tôi không cho rằng đó là vấn đề quá nan giải đối với ông và Tổng thống.

Ngoại trưởng: Không. Đối với cá nhân tôi thì hoàn toàn không có vấn đề gì vì tôi không dính líu gì đến chuyện đó cả. Tổng thống cũng sẽ giải quyết ổn thỏa thôi.

Chủ tịch Mao: Ý tôi nói về các vấn đề trong nước là chuyện lạm phát, giá cả leo thang và thất nghiệp gia tăng; bởi vì dường như số lượng người thất nghiệp đã giảm bớt và đồng đô la Mỹ cũng tương đối ổn định. Vì vậy, có vẻ như không có vấn đề gì quá lớn. Tại sao vụ Watergate lại bùng phát dữ dội đến mức như vậy?

Ngoại trưởng: Có nhiều yếu tố phức tạp, bao gồm cả việc có nhiều chính trị gia theo lối mòn không ưa Tổng thống vì ông ấy theo đuổi những chính sách khác biệt, không đi theo lối cũ. Và cũng có quá nhiều trí thức trở nên bi quan, phủ nhận mọi giá trị và muốn phá hủy tất cả.

Chủ tịch Mao: Chẳng hạn như James Reston và Joseph Alsop, giờ đây họ đều quay sang chống lại Tổng thống Nixon. Tôi không thể hiểu nổi điều đó.

Ngoại trưởng: Tôi có thể hiểu được James Reston vì ông ta hay chạy theo người khác và luôn phản ánh những quan điểm đang thịnh hành. Còn Joseph Alsop—tôi nghĩ—đó chỉ là một sự chệch hướng nhất thời, và ông ấy sẽ sớm quay lại lập trường ban đầu thôi.

Chủ tịch Mao: Ông có nghĩ rằng họ viết bài, chẳng hạn như vậy, là để thăm dò dư luận không?

Ngoại trưởng: Họ đều thích nghĩ rằng mình đang điều hành đất nước. Họ thay phiên nhau đóng vai Tổng thống, cứ cách ngày lại đổi người (cười). Nếu chúng tôi bận tâm đến họ, thưa Chủ tịch, thì tôi đã chẳng bao giờ có mặt ở đây trong chuyến đi đầu tiên của mình (cười). Mọi việc quan trọng đều đã được thực hiện bất chấp sự phản đối của họ.

Chủ tịch Mao: Đúng vậy. Người ta thường nói rằng người Mỹ không thể giữ bí mật.

Ngoại trưởng: Điều đó đúng.

Chủ tịch Mao: Tôi lại nghĩ người Mỹ hoàn toàn có thể giữ bí mật rất tốt.

Ngoại trưởng: Về cơ bản là vậy, thưa Chủ tịch, nhưng Ngài có thể tin chắc rằng chừng nào chúng tôi còn giữ thông tin trong phạm vi Nhà Trắng, thì sẽ không có gì lọt ra ngoài từ các cuộc thảo luận của chúng ta.

Chủ tịch Mao: Hãy lấy ví dụ về sự kiện Cuba. Hay chuyến thăm Trung Quốc của Ngài. Và một trường hợp khác là việc Ngài mới đây đã làm việc với Liên Xô. Trong tất cả các trường hợp đó, bí mật đều được giữ rất tốt.

Ngoại trưởng: Đúng vậy. Những gì có thể giữ kín trong văn phòng của tôi thì chúng tôi đều giữ rất tốt. Nhưng với Liên Xô thì không có bí mật nào cả. Chúng tôi luôn nói cho Ngài biết mọi việc chúng tôi đang làm với Liên Xô. Không có việc gì chúng tôi làm với Liên Xô mà Ngài không biết. Ngài có thể tin tưởng vào điều đó trong tương lai. Liên Xô thích tạo ra ấn tượng rằng họ và chúng tôi có một kế hoạch tổng thể để thống trị thế giới, nhưng đó là cái bẫy dành cho các nước khác. Điều đó không đúng sự thật. Chúng tôi không khờ khạo đến mức đó.

Chủ tịch Mao: Những điều Ngài nói về Liên Xô cũng chính là những điều chúng tôi thường nói. Và quan điểm của Ngài dường như khá tương đồng với chúng tôi, đó là khả năng Liên Xô muốn tấn công Trung Quốc

Ngoại trưởng: Thưa Chủ tịch, trước đây tôi từng coi đó chỉ là một khả năng trên lý thuyết. Giờ đây tôi cho rằng đó là một khả năng thực tế hơn, và tôi đã nói điều này, đặc biệt là với Thủ tướng và Đại sứ của Ngài. Tôi nghĩ trên hết, họ muốn phá hủy năng lực hạt nhân của Ngài.

Chủ tịch Mao: Nhưng năng lực hạt nhân của chúng tôi chẳng lớn hơn con ruồi bé xíu cỡ này là bao (cười).

Ngoại trưởng: Nhưng họ lo ngại về viễn cảnh mười năm nữa nó sẽ phát triển ra sao.

Chủ tịch Mao: Tôi thì cho là phải ba mươi hay năm mươi năm nữa. Và một quốc gia không thể nào vươn lên mạnh mẽ chỉ trong một thời gian ngắn được.

Ngoại trưởng: Thưa Chủ tịch, như tôi đã nhiều lần phát biểu, và như tôi đã nói với Chủ tịch trong lần gặp trước, chúng tôi tin rằng nếu kịch bản này xảy ra, nó sẽ gây ra những hậu quả vô cùng nghiêm trọng cho tất cả các bên. Và chúng tôi kiên quyết phản đối điều đó theo quyết định của riêng mình, hoàn toàn không có sự dàn xếp nào với Trung Quốc.

Chủ tịch Mao: Tham vọng của họ không tương xứng với năng lực thực tế.

Ngoại trưởng: Điều đó có thể đúng.

Chủ tịch Mao: Tính từ khu vực Thái Bình Dương, ta thấy có Hoa Kỳ, Nhật Bản, Trung Quốc, Nam Á; xa hơn về phía tây là Trung Đông và Châu Âu. Trong khi đó, lực lượng Liên Xô triển khai dọc theo tuyến đường xuyên qua Siberia lên tận quần đảo Kuril chỉ chiếm một phần tư tổng quân số của họ.

Thủ tướng Chu: Phía đông dãy Ural.

Ngoại trưởng: Con số đó gần mức một nửa hơn. Có lẽ là hai phần năm.

Chủ tịch Mao: Đó là chưa tính khu vực Trung Đông. Trung Đông sẽ được tính vào phía bên kia.

Ngoại trưởng: Tôi hiểu.

Chủ tịch Mao: Nhưng con số đó bao gồm cả Kazakhstan, Cộng hòa Uzbekistan, Kyrgyzstan và các nước cộng hòa nhỏ khác. Ngoài ra còn có một số đơn vị quân đội thuộc các dân tộc thiểu số đóng quân ở phía Đông.

Ngoại trưởng: Chúng tôi nắm rõ vị trí của từng sư đoàn Liên Xô. Và đôi khi chúng tôi cũng đã thảo luận một phần vấn đề này với các ông. Tuy nhiên, tôi đồng ý với Chủ tịch rằng...

Chủ tịch Mao: (Trước khi có phần dịch) Họ phải đối phó với quá nhiều đối thủ. Họ phải đối phó với khu vực Thái Bình Dương, với Nhật Bản, với Trung Quốc, và với Nam Á – nơi cũng bao gồm khá nhiều quốc gia. Trong khi đó, họ chỉ có một triệu quân ở khu vực này – số lượng không đủ để tự phòng thủ chứ chưa nói đến việc tổ chức tấn công. Họ không thể tấn công trừ khi các ông để họ tiến vào trước, và trừ khi các ông nhường Trung Đông và Châu Âu cho họ để họ có thể điều động quân đội về phía đông. Mà việc đó sẽ cần tới hơn một triệu quân.

Ngoại trưởng: Điều đó sẽ không xảy ra. Tôi đồng ý với Chủ tịch rằng nếu Châu Âu, Nhật Bản và Hoa Kỳ đoàn kết với nhau – đồng thời chúng tôi thực hiện tại Trung Đông những gì Chủ tịch đã thảo luận với tôi lần trước – thì nguy cơ xảy ra một cuộc tấn công nhắm vào Trung Quốc sẽ rất thấp.

Chủ tịch Mao: Chúng tôi cũng đang kìm chân một phần lực lượng quân sự của họ, điều này có lợi cho các ông ở châu Âu và Trung Đông. Ví dụ, họ đang đóng quân tại Ngoại Mông; chuyện này chưa từng xảy ra vào thời Khrushchev. Khi đó họ vẫn chưa đóng quân ở Ngoại Mông, bởi vì sự kiện đảo Trân Bảo (Chienpao) xảy ra sau thời Khrushchev. Nó xảy ra vào thời Brezhnev.

Ngoại trưởng: Đó là năm 1969. Chính vì vậy, điều quan trọng là Tây Âu, Trung Quốc và Hoa Kỳ cần phối hợp hành động trong giai đoạn này.

Chủ tịch Mao: Đúng vậy.

Ngoại trưởng: Bởi vì khi đó, sẽ không ai bị tấn công cả.

Chủ tịch Mao: Thái độ của Nhật Bản cũng rất tốt.

Ngoại trưởng: Vâng, điều đó rất quan trọng.

Chủ tịch Mao: Và thái độ của các nước lớn ở châu Âu cũng không tệ.

Ngoại trưởng: Thái độ của họ tốt hơn lòng can đảm của họ. (Thủ tướng Chu giải thích điều gì đó bằng tiếng Trung với Chủ tịch Mao.)

Chủ tịch Mao: Vấn đề chính hiện nay là mấy nước nhỏ ở Bắc Âu. (Các phiên dịch viên sau đó đính chính.) Không, chủ yếu là các nước Benelux.

Ngoại trưởng: Các nước Benelux và các nước Scandinavia, ngoài ra còn có chút mơ hồ trong sự thay đổi lập trường của Đức.

Chủ tịch Mao: Theo tôi, Đức vẫn là một phần của phương Tây và sẽ không đi theo Liên Xô, trong khi Na Uy lại khá e sợ Liên Xô. Thụy Điển thì có phần dao động. Phần Lan có xu hướng hơi nghiêng về phía Liên Xô.

Ngoại trưởng: Là do vị trí địa lý, chứ không phải do niềm tin của họ.

Chủ tịch Mao: Đúng vậy. Và họ đã rất dũng cảm trong cuộc chiến đó.

Ngoại trưởng: Rất dũng cảm.

Chủ tịch Mao: Họ là đất nước của "một ngàn cái chân".

Ngoại trưởng: Đúng là như vậy.

Chủ tịch Mao: Liên Xô trước tiên đã tách một phần lãnh thổ của nước đó ra rồi sau đó trả lại, và nước đó không phải là nước dễ bị chọc giận. Bởi vì họ nằm quá sát biên giới Liên Xô - Phần Lan.

Thủ tướng Chu: Tại sao họ lại bị tách ra?

Ngoại trưởng: Họ thực sự đã tham gia. Họ ở khu vực eo đất Karelia.

Chủ tịch Mao: Và ngay cả trong thời gian Hitler chiếm đóng Ba Lan, Stalin vẫn không dám tấn công một số quốc gia từng tồn tại dọc theo Biển Baltic.

Ngoại trưởng: Nhưng ông ấy đã chiếm họ ngay sau đó.

Chủ tịch Mao: Đó là vì Hitler tấn công Ba Lan, và Liên Xô đã chớp thời cơ để hành động như vậy. Họ đã thử một thỏa thuận hợp tác. Liên Xô đã có thể cưỡng lại cơ hội chiếm giữ ba quốc gia này.

Có lẽ ba đại diện này có các đại sứ quán tại nước ông.

Ngoại trưởng: Và họ vẫn còn, thưa Chủ tịch.

Chủ tịch Mao: Và Liên Xô đã không yêu cầu ông phải giải tán các đại sứ quán đó trước khi họ thiết lập quan hệ ngoại giao với ông.

Ngoại trưởng: Đúng vậy.

Chủ tịch Mao: Vào năm 1933.

Ngoại trưởng: Vào năm 1933, các quốc gia đó vẫn tồn tại, và chúng tôi đã thiết lập quan hệ ngoại giao vào năm 1933.

Thủ tướng Chu: Việc họ đến Liên Hợp Quốc không thuận tiện lắm.

Ngoại trưởng: Họ không có mặt tại Liên Hợp Quốc.

Thủ tướng Chu: Có lẽ họ có một số công dân đang cư trú tại nước ông.

Ngoại trưởng: Vâng. Tôi nói thẳng là... họ có các đại sứ và được công nhận chính thức, nhưng tôi không biết họ làm gì. [Trang 387]

Đại sứ Bruce: Họ chẳng làm gì cả. Một trong số họ xuất hiện – tôi nghĩ là Estonia – mỗi năm một lần và tổ chức tiệc chiêu đãi nhân ngày quốc khánh (cười).

Ngoại trưởng: Ông nói rất đúng. Điều đó không ảnh hưởng đến quan hệ ngoại giao của chúng tôi với Liên Xô.

Chủ tịch Mao: Hãy thảo luận về vấn đề Đài Loan. Vấn đề quan hệ giữa Hoa Kỳ và chúng tôi cần được tách biệt khỏi vấn đề quan hệ giữa chúng tôi và Đài Loan.

Ngoại trưởng: Về nguyên tắc...

Chủ tịch Mao: Chỉ cần các ông cắt đứt quan hệ ngoại giao với Đài Loan, thì hai nước chúng ta có thể giải quyết vấn đề quan hệ ngoại giao. Nghĩa là làm giống như cách chúng ta đã làm với Nhật Bản. Còn về vấn đề quan hệ của chúng tôi với Đài Loan, chuyện đó khá phức tạp. Tôi không tin vào một cuộc chuyển giao hòa bình. (Nói với Ngoại trưởng) Ông có tin không?

Ngoại trưởng: Tôi ư? Ông ấy hỏi Ngoại trưởng.

Chủ tịch Mao: Tôi đang hỏi ông ấy (Ngoại trưởng). (Thủ tướng Chu nói điều gì đó không được dịch lại.)

Họ là một lũ phản cách mạng. Làm sao họ có thể hợp tác với chúng ta được? Tôi cho rằng tạm thời chúng ta có thể chưa cần đến Đài Loan, cứ để chuyện đó một trăm năm nữa hãy tính. Đừng giải quyết các vấn đề trên thế giới này quá nhanh chóng. Tại sao lại cần phải vội vã đến thế? Đó chỉ là một hòn đảo với dân số hơn mười triệu người thôi mà.

Thủ tướng Chu: Hiện nay họ có 16 triệu dân.

Chủ tịch Mao: Còn về quan hệ giữa các ông và chúng tôi, tôi nghĩ không cần phải đợi đến một trăm năm đâu.

Ngoại trưởng: Tôi cũng hy vọng như vậy. Tôi nghĩ quan hệ đó nên được thiết lập sớm hơn nhiều.

Chủ tịch Mao: Nhưng điều đó tùy thuộc vào các ông quyết định. Chúng tôi sẽ không hối thúc các ông đâu. Nếu các ông thấy cần thiết, chúng ta có thể thực hiện. Nếu các ông thấy chưa thể làm ngay lúc này, thì chúng ta có thể hoãn lại đến một thời điểm khác.

Ngoại trưởng: Xét từ góc độ của chúng tôi, chúng tôi mong muốn có quan hệ ngoại giao với Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Khó khăn của chúng tôi là không thể cắt đứt ngay quan hệ với Đài Loan vì nhiều lý do khác nhau, tất cả đều liên quan đến tình hình trong nước. Tôi đã nói với Thủ tướng rằng chúng tôi hy vọng sẽ hoàn tất quá trình này vào năm 1976, hoặc trong năm 1976. Vì vậy, vấn đề là liệu chúng ta có thể tìm ra một phương thức nào đó để thiết lập quan hệ ngoại giao hay không; ý nghĩa của việc này sẽ là sự củng cố mang tính biểu tượng cho mối quan hệ của chúng ta, bởi vì xét về mặt kỹ thuật, các Văn phòng Liên lạc đang hoạt động rất hiệu quả.

Chủ tịch Mao: Như vậy cũng được. [Trang 388]

Ngoại trưởng: Như thế nào là được?

Chủ tịch Mao: (Trước khi dịch) Cứ tiếp tục như hiện nay cũng được, bởi vì lúc này các ông vẫn cần đến Đài Loan. Thư ký: Vấn đề không phải là có cần đến nó hay không, mà là khả năng thực hiện trên thực tế.

Chủ tịch Mao: Cũng vậy thôi (cười). Chúng tôi cũng đâu có vội gì chuyện Hồng Kông (cười). Chúng tôi thậm chí còn chẳng đụng đến Ma Cao. Nếu muốn đụng đến Ma Cao thì chỉ cần một cái chạm nhẹ là xong. Bởi vì đó là cứ điểm do Bồ Đào Nha thiết lập từ thời nhà Minh (cười). Khrushchev từng chỉ trích chúng tôi, hỏi tại sao chúng tôi lại không muốn lấy cả Hồng Kông và Ma Cao. Còn với Nhật Bản, tôi đã nói rằng chúng tôi không chỉ đồng ý với yêu sách của họ về bốn hòn đảo phía bắc, mà còn chỉ rõ rằng trong lịch sử, Liên Xô đã cắt mất một triệu rưỡi km vuông lãnh thổ của Trung Quốc.

Ngoại trưởng: Thưa Chủ tịch, theo cách nhìn của tôi về vấn đề quan hệ ngoại giao thì là thế này. Về vấn đề Đài Loan, tôi tin rằng chúng ta đã có sự hiểu biết rất rõ ràng và sẽ kiên định với điều đó. Vì vậy, vấn đề ở đây là... ngoài ra, các Văn phòng Liên lạc hiện đang thực hiện công việc rất hữu ích. Do đó, câu hỏi duy nhất là liệu vào một thời điểm nào đó, một trong hai bên hoặc cả hai bên có thấy cần thiết phải thể hiện một cách mang tính biểu tượng rằng quan hệ giữa chúng ta hiện đã bình thường trên mọi phương diện hay không. Nếu vậy, chúng ta nên tìm một phương thức để thực hiện điều đó, nhưng đó không phải là điều bắt buộc.

Chủ tịch Mao: Chúng tôi đã thiết lập quan hệ ngoại giao với Liên Xô và cả Ấn Độ, nhưng quan hệ đó không thực sự tốt đẹp. Thậm chí còn không tốt bằng quan hệ giữa chúng tôi với các ông; quan hệ với các ông còn tốt hơn nhiều so với quan hệ với họ. Vì vậy, vấn đề này không quan trọng. Vấn đề về tình hình quốc tế tổng thể mới là điều quan trọng.

Ngoại trưởng: Tôi hoàn toàn đồng ý với Chủ tịch và về điểm này chúng ta cần hiểu nhau; tôi tin rằng về cơ bản chúng ta đã hiểu nhau.

Chủ tịch Mao: Trưởng Văn phòng Liên lạc của chúng tôi đã nói chuyện với ông về những nguyên tắc lớn và nhắc đến việc George Washington chống lại nước Anh.

Ngoại trưởng: Vâng, ông ấy đã có một bài phát biểu rất hay với tôi vài tuần trước. Tôi cũng đã từng nghe Thủ tướng nói về điều đó rồi.

Chủ tịch Mao: Những lời lẽ kiểu đó có thể lược bớt đi. Và hiện nay chúng tôi đang đối mặt với một mâu thuẫn. Một mặt, chúng tôi ủng hộ các nước Ả Rập chống lại chủ nghĩa Zion của Israel. Mặt khác, chúng tôi lại hoan nghênh việc Hoa Kỳ gây khó khăn cho Liên Xô, khiến Liên Xô không thể kiểm soát được khu vực Trung Đông. Đại sứ Huang Chen của các ông đã đề cập đến sự ủng hộ này từ thế giới Ả Rập, nhưng ông ấy lại không hiểu được tầm quan trọng của việc Hoa Kỳ chống lại Liên Xô.

Ngoại trưởng: Chà, tôi đã khiến ông ấy bất ngờ, và ông ấy đã nhắc lại lập trường chính thức tại Liên Hợp Quốc (tiếng cười). Và tôi hiểu rằng [Trang 389] trước công chúng, các ông buộc phải giữ những lập trường nhất định, và việc làm như vậy cũng không đi ngược lại lập trường chung của chúng ta. Tuy nhiên, thực tế là chúng ta sẽ thúc đẩy các vấn đề hướng tới một giải pháp tại Trung Đông, nhưng chúng ta cũng muốn chứng minh rằng điều đó không phải do áp lực từ phía Liên Xô mang lại.

Vì vậy, bất cứ khi nào Liên Xô gây sức ép, chúng ta phải chống lại, bất kể bản chất của tranh chấp là gì. Sau khi đã đánh bại họ, chúng ta thậm chí có thể cùng đi theo một hướng. Chúng tôi không phản đối nguyện vọng của người Ả Rập; chúng tôi chỉ phản đối việc các nguyện vọng đó đạt được nhờ áp lực của Liên Xô.

Chủ tịch Mao: Chính xác.

Ngoại trưởng: Và đó chính là chiến lược của chúng tôi vào lúc này.

Chủ tịch Mao: Và bây giờ có một vấn đề then chốt, đó là vấn đề Iraq, tức Baghdad. Chúng tôi không biết liệu các ông có thể tác động gì ở khu vực đó hay không. Về phần chúng tôi, khả năng thực hiện điều đó không lớn lắm.

Thủ tướng Chu: Việc đó tương đối khó khăn. Có thể thiết lập liên lạc với họ, nhưng cần có thời gian để họ thay đổi định hướng. Có khả năng họ sẽ thay đổi định hướng sau khi đã nếm trải hậu quả từ phía đó. Họ đã từng chịu thiệt hại một lần rồi, đó là vụ đảo chính.

Ngoại trưởng: Các ông có thể làm tốt công việc tại Iran, và Iran lại có ảnh hưởng tích cực ở Iraq. Chúng tôi cũng đã khuyến khích Quốc vương Iran (Shah) thiết lập quan hệ tốt đẹp với các ông. Chiến lược của chúng tôi đối với Iraq trước hết là cố gắng tách Syria ra khỏi ảnh hưởng của họ, sau đó giảm bớt ảnh hưởng của họ tại các tiểu vương quốc dọc theo Vịnh Ba Tư. Và khi họ nhận thấy mình chẳng đạt được gì từ việc ngả theo Liên Xô, thì lúc đó chúng tôi mới tiếp cận họ. Nhưng trước hết, họ cần phải hiểu rằng họ chẳng thu được lợi lộc gì từ đường lối hiện tại.

Chủ tịch Mao: Và quốc gia này không có bờ biển giáp Vịnh Ả Rập, tức Vịnh Ba Tư. Gần đây, tàu hải quân của các ông đã đi vào khu vực đó. Tôi cho rằng điều đó rất tốt.

Ngoại trưởng: Chúng vẫn đang ở đó, và chúng tôi sẽ duy trì sự hiện diện của chúng thêm một thời gian nữa.

Chủ tịch Mao: Đó là một tàu sân bay.

Ngoại trưởng: Một tàu sân bay cùng các tàu hộ tống.

Chủ tịch Mao: Và Liên Xô thường xuyên đi qua các eo biển Nhật Bản, chẳng hạn như eo biển Tsugaru, để tiến về phía đông tới vùng lân cận quần đảo Midway. Họ ra vào khu vực quần đảo Nhật Bản. Đôi khi họ cũng thử nghiệm tên lửa trên Thái Bình Dương.

Ngoại trưởng: Vâng.

Chủ tịch Mao: Theo tôi, mục đích của họ là kìm chân một phần lực lượng của các ông tại Thái Bình Dương để ngăn các ông điều động một lượng lớn quân đội sang phía tây.

Ngoại trưởng: Trước hết, chúng tôi không ngại việc họ thử nghiệm tên lửa trên Thái Bình Dương, bởi vì điều đó giúp chúng tôi dễ dàng nắm bắt được các đặc tính của chúng. Còn về hạm đội, khó khăn của chúng tôi khi hoạt động tại Ấn Độ Dương [Trang 390] và Biển Ả Rập là chúng tôi chưa có căn cứ nào ở khu vực đó. Tuy nhiên, hiện nay chúng tôi đã phát triển đảo Diego Garcia thành một căn cứ, đồng thời cũng thảo luận với Pakistan về khả năng xây dựng một cảng biển. Chúng tôi cũng đang thiết lập mối quan hệ rất chặt chẽ với Quốc vương Iran. Và tôi tin rằng quý vị sẽ thấy chúng tôi triển khai thêm tàu thuyền tại Ấn Độ Dương trong thời gian tới.

Chủ tịch Mao: Tại sao Iran lại ủng hộ hệ thống an ninh tập thể châu Á của Liên Xô?

Ngoại trưởng: Trước hết, trong số các nhà lãnh đạo ở khu vực đó mà tôi biết, người hiểu rõ nhất về mối đe dọa từ Liên Xô chính là Quốc vương Iran. Hiện ông ấy đang mua một lượng lớn khí tài quân sự từ chúng tôi để tự vệ trước Liên Xô cũng như để có khả năng bảo vệ Pakistan. Vì vậy, nếu ông ấy có mặt ở đây, thưa Chủ tịch, ông ấy sẽ hoàn toàn đồng tình với những phân tích của ngài về tình hình. Tuy nhiên, ông ấy gặp một vấn đề về mặt sách lược và muốn bày tỏ quan điểm ủng hộ hòa bình nói chung. Tôi nghĩ ông ấy đã sai lầm, nhưng thực tế ông ấy không ủng hộ hệ thống an ninh châu Á.

Thủ tướng Chu: Ông ấy sẽ đến Trung Quốc trong ba tháng đầu năm sau. (Thủ tướng và Bộ trưởng Ngoại giao thảo luận về thời gian.) Chuyến thăm sẽ bị hoãn lại. Sẽ không diễn ra sớm như vậy đâu.

Ngoại trưởng: Ông ấy rất quan tâm đến việc duy trì quan hệ tốt đẹp với Trung Quốc, và chúng tôi cũng đã đặc biệt khuyến khích điều đó. Ông ấy cũng nhận thấy thái độ của ngài và của chúng tôi đối với vấn đề Pakistan và Afghanistan.

Chủ tịch Mao: Theo tôi thấy, nơi được coi là điểm yếu hơn cả trong tình hình quốc tế hiện nay vẫn là Iraq.

Ngoại trưởng: Iraq hiện là nơi phức tạp nhất tại khu vực đó.

Thủ tướng Chu: (Cười) Gaddafi đã đến Iraq để khuấy động tình hình ở đó.

Chủ tịch Mao: Họ đã làm gì rồi?

Thủ tướng Chu: Ông ta đã đi và quay về rồi. Ông ta đến đó để thuyết phục họ không chấp nhận lệnh ngừng bắn.

Ngoại trưởng: Gaddafi không phải là nhà lãnh đạo có tư duy ổn định nhất hiện nay.

Chủ tịch Mao: Ông ta là người mà tôi không hiểu nổi. Còn một trường hợp nữa, đó là Nam Yemen. Tổng thống Nam Yemen đã tiếp cận tôi. Ông ta nói muốn cắt đứt quan hệ ngoại giao với Liên Xô và hỏi ý kiến tôi. Tôi không bị ông ta đánh lừa và đã khuyên ông ta cần phải thận trọng. Giờ đây, họ lại đang gắn kết rất chặt chẽ với Liên Xô.

Ngoại trưởng: Gắn kết rất chặt chẽ với Liên Xô. Và họ đang gây rối khắp vùng Vịnh.

Chủ tịch Mao: Các ông có quan hệ ngoại giao với họ không? [Trang 391]

Ngoại trưởng: Về mặt kỹ thuật thì chúng tôi có quan hệ ngoại giao với họ nhưng không có ảnh hưởng thực chất nào. Tuy nhiên, chúng tôi vẫn viện trợ cho Muscat và Oman cũng như Bắc Yemen nhằm kiềm chế họ. (Phiên dịch viên và Thủ tướng Chu Ân Lai giải thích cho Chủ tịch về vị trí địa lý của Muscat và Oman.)

Chủ tịch Mao: Hãy bàn một chút về Nhật Bản. Lần này ông sẽ sang Nhật Bản và lưu lại đó thêm vài ngày nữa.

Ngoại trưởng: Chủ tịch luôn quở trách tôi về vấn đề Nhật Bản. Tôi rất coi trọng ý kiến của Chủ tịch, và lần này tôi sẽ ở lại hai ngày rưỡi. Ông ấy nói hoàn toàn đúng. Điều rất quan trọng là Nhật Bản không được cảm thấy bị cô lập hay bị bỏ mặc. Và chúng ta không nên tạo ra quá nhiều cám dỗ khiến họ phải xoay xở tìm hướng đi khác.

Chủ tịch Mao: Đó là để không đẩy họ về phía Liên Xô.

Ngoại trưởng: Và không ép họ phải đứng trước quá nhiều lựa chọn, chẳng hạn như phải chọn giữa chúng ta.

Chủ tịch Mao: Chuyện đó sẽ không xảy ra đâu.

Ngoại trưởng: Từ phía chúng ta cũng sẽ không có chuyện đó (không dịch).

Chủ tịch Mao: Ưu tiên hàng đầu của họ là duy trì quan hệ tốt đẹp với Hoa Kỳ. Chúng ta chỉ đứng hàng thứ hai thôi.

Ngoại trưởng: Chúng tôi không phản đối quan hệ tốt đẹp giữa Nhật Bản và Trung Quốc. Chúng tôi muốn ngăn họ xích lại quá gần với Liên Xô.

Thủ tướng Chu: Và họ không nên để bị lừa gạt.

Ngoại trưởng: Chính vì vậy, nếu họ có động thái gì với Liên Xô, đôi khi chúng tôi cũng tham gia cùng họ, để họ không phải đơn độc đối mặt với Liên Xô.

Chủ tịch Mao: Và chúng tôi cũng khuyến khích họ hợp tác với Hoa Kỳ để tránh bị lừa gạt.

Thủ tướng Chu: Gần đây, ông Tanaka và các quan chức khác đã đến thăm Hoa Kỳ. Chuyến đi đó diễn ra ở Bờ Tây hay tại Hawaii vậy?

Ngoại trưởng: Không, ông ấy đã đến Washington trước khi sang Liên Xô vào mùa hè. Quan hệ của chúng tôi hiện nay đã tốt hơn so với lần trước tôi đến đây. Họ không còn quá lo lắng nữa (cười).

Chủ tịch Mao: Họ sợ các ông và các ông nên cố gắng giảm bớt nỗi sợ hãi đó của họ. Liên Xô đang nỗ lực hết sức để lôi kéo họ, nhưng Nhật Bản lại không mấy tin tưởng phía đó.

Ngoại trưởng: Đúng vậy, họ từng có trải nghiệm lịch sử rất tồi tệ, và đó là điều may mắn cho tất cả chúng ta. Hơn nữa, tính cách của người Nga không thực sự hòa hợp với người Nhật.

Thủ tướng Chu: Trong chuyến thăm Liên Xô của ông Tanaka, phía Nga đã hành xử rất ngớ ngẩn. [Trang 392]

Chủ tịch Mao: Họ không hề thảo luận gì trong hai ngày đầu tiên.

Thủ tướng Chu: Họ chỉ lên lớp dạy đời phía Nhật Bản. Chủ tịch Mao: Họ chỉ đưa ra các đề xuất liên quan đến tài nguyên của Liên Xô.

Ngoại trưởng:: Vâng, họ cũng làm điều tương tự với chúng tôi. Điều đó tạo ra ấn tượng rằng họ đang cố gắng mua chuộc chúng tôi. Nhưng đề xuất của họ là chúng tôi phải đầu tư vào đó trong mười năm, và chỉ sau khi mọi thứ đã được xây dựng xong, họ mới bắt đầu hoàn trả cho chúng tôi (cười). Chúng tôi vẫn chưa đồng ý và cũng không có triển vọng đạt được thỏa thuận sớm về bất kỳ dự án lớn nào của họ.

Chủ tịch Mao: Và điều đó bao gồm cả quy chế tối huệ quốc. Giờ thì vấn đề đó đã bị gác lại. Khi nghe tin này, tôi thấy rất tốt. Tôi nghĩ tốt nhất là cứ gác nó lại trong một thời gian dài hơn nữa.

Ngoại trưởng: Nhưng chúng tôi lại muốn có quy chế tối huệ quốc cho Trung Quốc (cười).

Chủ tịch Mao: Không nhất thiết phải vậy. Chỉ cần Liên Xô không có được nó là đủ rồi (cười).

Ngoại trưởng: Triển vọng của dự luật đó không mấy khả quan.

Chủ tịch Mao/Thủ tướng Chu: Vậy sao?

Ngoại trưởng: Vấn đề này sẽ chưa được xem xét lại cho đến tháng Hai. Đó là tại Hạ viện. Sau đó, nó còn phải được xem xét tại Thượng viện. Tuy nhiên, nhìn chung, có vẻ như dự luật cuối cùng sẽ được thông qua, nếu không phải năm sau thì là năm kế tiếp. Thưa Chủ tịch, vấn đề lớn không nằm ở điều khoản Tối huệ quốc (MFN), bởi vì Liên Xô không có hàng hóa để bán cho chúng ta. Trở ngại đối với thương mại với Liên Xô không phải là thuế quan của chúng ta, mà là chất lượng sản phẩm của họ quá thấp.

Chủ tịch Mao: Nhưng họ có thể cung cấp cho các ông nguồn năng lượng mà các ông đang cần.

Ngoại trưởng: Thưa Chủ tịch, điều đó không hoàn toàn chính xác. Ngay cả khi họ có thể sản xuất được lượng khí đốt tự nhiên như họ tuyên bố – và vấn đề này vẫn còn gây tranh cãi – thì nó cũng chỉ đáp ứng được khoảng 5% nhu cầu của chúng ta. Và phải mất mười năm mới có thể cung cấp được lượng khí đó. Trong khoảng thời gian mười năm này, chúng ta sẽ phát triển được các nguồn thay thế trong nước, bao gồm cả khí đốt tự nhiên ngay tại Mỹ. Điều đó khiến cho việc nhập khẩu khí đốt tự nhiên với số lượng lớn trở nên ít cần thiết hơn nhiều, thậm chí có thể là không cần thiết nữa.

Chủ tịch Mao: Thế thì tốt quá.

Ngoại trưởng: Vấn đề nằm ở các khoản tín dụng chứ không phải quy chế Tối huệ quốc. Và chúng ta đã kiểm soát rất chặt chẽ các khoản tín dụng đó. Chúng ta chưa cấp bất kỳ khoản tín dụng nào cả.

Chủ tịch Mao: Tôi còn hạn chế về kiến thức nên không hiểu rõ vấn đề này. Tôi không hiểu được chuyện này. Có lẽ những gì ông nói là đúng. Hiện tại, Liên Xô dường như đang cần các khoản tín dụng lên tới 8 tỷ đô la.

Ngoại trưởng: Đúng vậy, và cho đến nay chúng ta mới chỉ cấp cho họ 330 triệu đô la. Họ muốn có 8 tỷ đô la chỉ riêng cho dự án khí đốt tự nhiên. [Trang 393]

Chủ tịch Mao: Tôi tin rằng Tổng thống của các ông đã công bố Học thuyết Nixon tại Guam, và chúng tôi nhận thấy các ông đang dần thực hiện chính sách dập tắt ngọn lửa chiến tranh ở Đông Nam Á. Theo cách này, các ông sẽ giành được thế chủ động lớn hơn.

Ngoại trưởng: Đúng là như vậy.

Chủ tịch Mao: Những gì các ông công bố chính là một Hiến chương Đại Tây Dương mới. (Đã có một cuộc thảo luận về cách dịch từ này cũng như sự khác biệt giữa "Hiến chương" và "Hiến pháp".) Nhưng chúng có cùng ý nghĩa. Tôi cho rằng chúng ta sẽ đạt được mục tiêu cơ bản của đề xuất đó ngay trong nửa đầu năm đó. Phần lớn nội dung Hiến chương đã được soạn thảo trong lĩnh vực quân sự; Chúng tôi gần như đã hoàn tất bản dự thảo; về mặt chính trị, công tác soạn thảo đã gần xong. Riêng phần kinh tế thì cần thêm thời gian và công sức.

Chủ tịch Mao: Trong lĩnh vực kinh tế, vẫn còn tồn tại một số mâu thuẫn.

Ngoại trưởng: Vâng. Đúng là như vậy, nhưng chúng ta cũng cần phải giải quyết những mâu thuẫn đó vì nhu cầu cấp thiết, và tôi tin rằng chúng ta có thể tìm ra cách tháo gỡ. Báo chí của chúng tôi thường chỉ tập trung vào những bất đồng. Những nhà ngoại giao hay lên tiếng công khai thường là những người ít đáng tin cậy nhất, vậy mà các báo cáo của họ lại luôn được đăng tải. Tuy nhiên, về cơ bản, chúng ta đang đạt được những tiến triển tốt.

Chủ tịch Mao: Chính vì thế mà tôi tin rằng Liên Xô sẽ gặp vô vàn khó khăn nếu muốn chiếm châu Âu và lôi kéo khu vực này về phía mình. Họ có tham vọng đó, nhưng cũng vấp phải những trở ngại to lớn.

Ngoại trưởng: Tôi cho rằng việc họ dùng vũ lực để chiếm đóng là rất khó khăn; và nếu họ thực sự định làm vậy, chắc chắn họ sẽ phải đối đầu với chúng ta. (Chủ tịch Mao trao đổi với Thủ tướng Chu Ân Lai.)

Mối nguy lớn nhất từ phía Liên Xô là khả năng họ nhanh chóng triển khai lục quân – như từng làm ở Tiệp Khắc – hoặc bất ngờ mở cuộc tấn công đường không vào những khu vực mà họ cho rằng chúng ta sẽ không có động thái đáp trả.

Chủ tịch Mao: Hãy lấy ví dụ về cách hành xử của họ tại Tiệp Khắc. Thật hoàn toàn không thể chấp nhận được. Chẳng hạn, họ đã giở trò âm mưu chống lại Tiệp Khắc; họ điều máy bay dân dụng đến và sử dụng binh lính trà trộn trên những chuyến bay đó.

Ngoại trưởng: Để kiểm soát sân bay Praha.

Chủ tịch Mao: Sau đó họ đã điều quân đến đó. Người ta tưởng rằng chiếc máy bay đó chở hành khách dân sự, nhưng thực ra họ lại chở quân lính. Bằng cách đó, họ đã kiểm soát được sân bay Praha. Họ đưa quân tới và khiến Tiệp Khắc rơi vào trạng thái tê liệt, bất lực.

Ngoại trưởng: Đúng vậy. Mọi chuyện đã diễn ra chính xác là như thế.

Chủ tịch Mao: Và vì vậy, theo tôi, Liên Xô có tham vọng rất lớn—đó là họ muốn thâu tóm hai châu lục Á - Âu, cùng Bắc Phi và các khu vực khác, nhưng họ sẽ gặp khó khăn khi thực hiện điều đó.

Ngoại trưởng: Miễn là các quốc gia bị đe dọa vẫn giữ được sự đoàn kết. (Chủ tịch Mao nâng chén trà mời mọi người.) [Trang 394]

Chủ tịch Mao: Họ đã tận dụng cơ hội khi cả hai chân của các ông đang sa lầy vào vũng bùn Đông Nam Á. Và về chuyện này, Tổng thống của các ông không thể gánh hết trách nhiệm được. Chính quyền Johnson mới là bên chịu trách nhiệm về việc đó.

Ngoại trưởng: Họ đã tận dụng cơ hội đó ở đâu?

Chủ tịch Mao: Đó là việc tiến vào Tiệp Khắc.

Thủ tướng Chu: Và cả Ấn Độ nữa.

Chủ tịch Mao: Còn tôi thì không quá chú trọng đến những chuyện nhỏ nhặt đó. Ý tôi là, họ có cái gọi là hiệp ước không xâm lược với Ai Cập, Iraq và Ấn Độ, chẳng hạn như Hiệp ước Hữu nghị với Ấn Độ. Tôi không tin rằng những hiệp ước đó giải quyết được vấn đề gì. Do đó, chúng tôi sẽ không đồng ý với bất kỳ hiệp ước nào như vậy nếu họ đề nghị với chúng tôi.

Ngoại trưởng: Vâng. Tôi cũng nhận thấy điều đó.

Chủ tịch Mao: Và có một số người ở đây bình luận rằng các ông đã bỏ lỡ cơ hội hành động khi không làm gì cả lúc Ai Cập trục xuất nhân sự quân sự của Liên Xô. Họ cho rằng lẽ ra lúc đó các ông nên hỗ trợ Ai Cập một chút. Khi nghe điều đó, tôi đã suy ngẫm thêm. Tôi nghĩ rằng đó là vì vào thời điểm ấy, cả hai chân của các ông vẫn đang sa lầy ở Đông Nam Á và các ông vẫn chưa thể rút ra được.

Ngoại trưởng: Chủ tịch nói rất đúng. Có hai vấn đề. Chúng tôi phải lo chuyện bầu cử. Và thứ hai, chúng tôi vẫn đang ở Việt Nam, nên không thể giải quyết cả hai việc cùng một lúc.

Chủ tịch Mao: Đúng là như vậy. Bây giờ các ông đã rảnh tay hơn trước rồi.

Ngoại trưởng: Rảnh tay hơn nhiều.

Chủ tịch Mao: Và triết gia của đất nước ông, Hegel, đã nói—tôi không rõ liệu đây có phải là bản dịch tiếng Anh chính xác hay không—rằng "tự do là sự nhận thức về tính tất yếu".

Ngoại trưởng: Vâng.

Chủ tịch Mao: Ông có chú trọng đến một trong những nội dung thuộc triết học của Hegel, đó là sự thống nhất của các mặt đối lập, hay không?

Ngoại trưởng: Có, rất chú trọng. Tư duy triết học của tôi chịu ảnh hưởng sâu sắc từ Hegel.

Chủ tịch Mao: Cả Hegel và Feuerbach – người đến sau ông ấy một chút – đều là những nhà tư tưởng vĩ đại. Chủ nghĩa Mác một phần bắt nguồn từ họ; họ là những người tiền bối của Mác. Nếu không có Hegel và Feuerbach thì đã không có chủ nghĩa Mác.

Ngoại trưởng: Vâng. Mác đã đảo ngược khuynh hướng của Hegel nhưng lại tiếp thu lý thuyết cơ bản của ông ấy.

Chủ tịch Mao: Ông là tiến sĩ ngành gì? Có phải tiến sĩ triết học không? [Trang 395]

Bộ trưởng: Vâng (cười).

Chủ tịch Mao: Vậy thì, sao ông không giảng cho tôi nghe một bài nhỉ?

Ngoại trưởng: Tôi nghĩ Chủ tịch am hiểu triết học hơn tôi nhiều. Ông cũng đã viết những tác phẩm rất sâu sắc về triết học. Thưa Chủ tịch, tôi từng khiến các đồng nghiệp ngạc nhiên khi đưa các bài viết trong tuyển tập tác phẩm của ông vào nội dung giảng dạy tại Harvard trong những năm 1960.

Chủ tịch Mao: Bản thân tôi cũng không hài lòng về chính mình. Vấn đề chính là tôi không biết ngoại ngữ, do đó không thể đọc sách của người Đức, người Anh hay người Mỹ.

Ngoại trưởng: Tôi không thể đọc tiếng Đức nguyên bản. Tôi phải dịch sang tiếng Anh vì nguyên bản quá phức tạp. Điều này hoàn toàn đúng. Một số quan điểm của Hegel – nói một cách nghiêm túc – tôi hiểu rõ hơn khi đọc bản tiếng Anh so với tiếng Đức, mặc dù tiếng Đức là tiếng mẹ đẻ của tôi.

Thủ tướng Chu: Do cấu trúc ngữ pháp tiếng Đức rất phức tạp, đôi khi người ta dễ hiểu sai nếu không nắm vững ngữ pháp. Vì vậy, không dễ để hiểu tiếng Đức, đặc biệt là các lập luận trong các tác phẩm.

Chủ tịch Mao: (Hỏi Thủ tướng Chu) Ông không biết chút tiếng Đức nào sao?

Thủ tướng Chu: Tôi từng học khi còn trẻ, nhưng giờ thì quên hết rồi.

Ngoại trưởng: Câu tiếng Đức thường dài và ngữ pháp thì rắc rối. Do đó, hiểu tiếng Anh dễ hơn tiếng Đức. Một trong những đặc điểm của tiếng Đức là...

Thủ tướng Chu: Hôm qua, vài người biết tiếng Đức đã đùa với nhau rằng câu tiếng Đức dài đến mức có thể kéo dài vài trang giấy; người đọc không thể hiểu trọn vẹn câu đó cho đến khi tìm thấy động từ chính, mà động từ này lại nằm ở tận cuối câu. Tất nhiên, nói vậy là hơi phóng đại. Một câu nói không cần phải dài đến vài trang giấy.

Chủ tịch Mao: Đồng chí có biết Quách Mạt Nhược, người am hiểu tiếng Đức không? Hiện chúng tôi đang bàn về Hegel, và tôi muốn nêu ra một ý kiến với đồng chí.

Ngoại trưởng: Tôi không biết vị mà Chủ tịch vừa nhắc đến.

Chủ tịch Mao: Ông ấy là người sùng bái Khổng Tử, nhưng hiện nay lại là ủy viên Ban Chấp hành Trung ương của chúng ta.

Hãy quay lại chuyện về Hegel. Trong tác phẩm lịch sử triết học của mình, Hegel đã nhắc đến Khổng Tử nhưng lại tỏ thái độ rất thiếu tôn trọng đối với ông. Ông ấy dành sự tôn trọng hơn cho Lão Tử, nhưng lại dành sự tôn trọng cao nhất cho triết học Phật giáo Ấn Độ.

Ngoại trưởng: Tôi không hoàn toàn đồng ý với ông ấy (Chủ tịch) về điểm cuối cùng đó. Đó là một triết lý rất thụ động.

Chủ tịch Mao: Và tôi cũng cho rằng cách nói đó không chính xác. Điều này không chỉ đúng với trường hợp của Hegel. [Trang 396]

Ngoại trưởng: Có một mối quan hệ đầy cảm tính giữa giới trí thức phương Tây và Ấn Độ, bắt nguồn từ sự hiểu sai hoàn toàn về triết lý sống của Ấn Độ. Triết lý Ấn Độ chưa bao giờ nhằm mục đích ứng dụng vào thực tiễn.

Chủ tịch Mao: Đó chỉ là những lời sáo rỗng.

Ngoại trưởng: Đối với Gandhi, bất bạo động không phải là một nguyên tắc triết học; ông chọn nó vì cho rằng người Anh quá coi trọng đạo đức và hay đa sầu đa cảm, nên không thể dùng bạo lực để đối phó với họ. Họ là những người không thiên về cảm tính. Với Gandhi, đó là một sách lược cách mạng chứ không phải là một nguyên tắc đạo đức.

Chủ tịch Mao: Và bản thân ông ta thì tự mình kéo sợi len và uống sữa dê.

Ngoại trưởng: Nhưng về cơ bản, đó là một thủ thuật sách lược đối với ông ấy.

Chủ tịch Mao: Và ảnh hưởng từ học thuyết của Gandhi đối với người dân Ấn Độ là khiến họ rơi vào trạng thái không kháng cự.

Ngoại trưởng: Một phần là vậy, nhưng xét đến tính cách và sự đa dạng của người Anh, thì đó chỉ là một phương thức để tiến hành cuộc đấu tranh chống lại họ. Vì vậy, tôi nghĩ Gandhi xứng đáng được ghi nhận công lao giành độc lập từ tay người Anh.

Chủ tịch Mao: Ấn Độ đâu có giành được độc lập thực sự. Nếu không gắn mình với Anh thì họ lại gắn mình với Liên Xô. Và hơn một nửa nền kinh tế của họ phụ thuộc vào các ông. Chẳng phải trong các bản báo cáo, ông đã nói rằng Ấn Độ nợ Mỹ mười tỷ đô la hay sao, hay đó là tổng số nợ?

Ngoại trưởng: Đó là tổng tất cả các khoản nợ. Con số không phải là 10 tỷ đô la mà gần mức 6 tỷ đô la hơn. Tôi sẽ phải kiểm tra lại. Tôi từng nghĩ tổng nợ với tất cả các bên là 10 tỷ đô la, trong đó Ấn Độ nợ 60 phần trăm. Nhưng có thể ông nói đúng. Tôi cần kiểm tra lại. (Nói với Lord: anh kiểm tra giúp nhé, Win?)6

Thủ tướng Chu: Con số đó bao gồm cả khoản nợ bằng đồng rupee.

Ngoại trưởng: Bao gồm cả nợ bằng đồng rupee, đúng vậy. Và cũng có thể kể đến khoản nợ bằng đô la nữa. Chủ tịch Mao: Tôi nhớ Tổng thống của ông từng nói với chúng tôi rằng tổng các khoản nợ tại Ngân hàng Thế giới là 10 tỷ đô la.

Ngoại trưởng: Vâng. Nếu tính cả các khoản nợ đơn phương, nợ bằng đồng rupee và nợ song phương, thì con số là 10 tỷ đô la, thậm chí có thể còn nhiều hơn một chút.

Chủ tịch Mao: Đó cũng là điều ông đã chia sẻ với tôi. Trước đây, tôi không hề biết chuyện đó. Và nếu ông lại đến Trung Quốc, ngoài việc bàn chuyện chính trị, hãy cùng tôi đàm đạo đôi chút về triết học.

Ngoại trưởng: Tôi rất mong được làm điều đó, thưa Chủ tịch. Triết học chính là niềm đam mê thuở ban đầu của tôi.

Chủ tịch Mao: Có lẽ giờ đây việc đó khó thực hiện hơn khi ông đang giữ cương vị Ngoại trưởng.

Ngoại trưởng: Vâng.

Chủ tịch Mao: Người ta ví ông như một con tuấn mã phi nước đại, vó ngựa chẳng lúc nào ngơi nghỉ (cười).

Ngoại trưởng: Ông ấy (Thủ tướng Chu) gọi tôi là một "cơn lốc" (cười).

Chủ tịch Mao: Đang có một cơn lốc bao trùm khắp thế giới.

Ngoại trưởng: Thưa Chủ tịch, Thứ trưởng Ngoại giao của ông đã trình bày với tôi quan điểm của ông về thế giới Ả Rập khi ông ấy trao đổi với tôi vào tháng Mười, và tôi đã đặc biệt lưu tâm đến những quan điểm đó.

Chủ tịch Mao: Đó là nội dung cuộc trao đổi giữa tôi và Phó Tổng thống Ai Cập mà ông Kiều (Chiao) đã nắm được thông tin (cười).

Ngoại trưởng: Ông ấy không nói với tôi là đã trao đổi với ai.

Chủ tịch Mao: Đó là Shafei. Ông có gặp ông ấy không?

Ngoại trưởng: Tôi đã gặp Sadat và hai hoặc ba người khác.

Chủ tịch Mao: Khi đó, tôi đã cố gắng thuyết phục ông ấy xích lại gần phía các ông, bởi tôi nhận thấy rằng ngay sau khi nhậm chức Ngoại trưởng được vài ngày, ông đã gặp các Bộ trưởng Ngoại giao Ả Rập và sau đó mời họ dùng bữa trưa. Chỉ có Bộ trưởng Ngoại giao của Iraq, Syria, Libya và Nam Yemen là từ chối. Tôi nghĩ ngay cả Ai Cập cũng đã nhận lời.

Ngoại trưởng: Đúng là như vậy.

Chủ tịch Mao: Đó là lý do tại sao tôi đã dõi theo bước đi của ông (cười). Tôi rất vui khi thấy ông tiếp đón các Bộ trưởng Ngoại giao Ả Rập đó.

Ngoại trưởng: Vâng. Đó là hoạt động chính thức đầu tiên của tôi.

Chủ tịch Mao: Và người tiền nhiệm của ông, vị Ngoại trưởng trước đó, tôi nghĩ đã không làm như vậy.

Ngoại trưởng: Ông ấy cũng quan tâm, nhưng tôi không nghĩ là ông ấy từng tiếp họ với tư cách là một nhóm.

Chủ tịch Mao: Và các nước Ả Rập này, trải dài từ Đại Tây Dương đến Vịnh Ba Tư, có tổng dân số hơn một trăm triệu người.

Thủ tướng Chu: Dân số hiện nay là một trăm năm mươi triệu người.

Chủ tịch Mao: Và họ bao gồm 19 quốc gia.

Ngoại trưởng: Chúng tôi đang nỗ lực rất lớn để cải thiện quan hệ với họ và coi trọng vấn đề này.

Chủ tịch Mao: Và những khó khăn cũng rất lớn vì các nước này vừa đoàn kết lại vừa có những tranh chấp nội bộ. Không dễ để giải quyết vấn đề này đâu.

Ngoại trưởng: Libya hay gây gổ với tất cả các nước láng giềng của mình. (Thủ tướng Chu rời phòng.)

Chủ tịch Mao: Có lẽ ông ta là kiểu gà chọi thích gây chiến. Đó cũng là cách Khrushchev từng chửi chúng tôi. Ông ta nói chúng tôi là con gà chọi thích gây chiến. Ông Bí thư: Chuyến thăm của ông ấy tới đây vào năm 1959 không được thành công cho lắm.

Chủ tịch Mao: Chúng tôi đã bất hòa vào năm 1959. Mâu thuẫn bắt đầu nảy sinh từ năm 1958, khi họ muốn kiểm soát vùng duyên hải cũng như các cảng hải quân của Trung Quốc. Trong các cuộc thảo luận với họ—cụ thể là với vị đại sứ của họ—tôi suýt nữa thì đập bàn và đã mắng cho ông ta một trận tơi bời (cười). Ông ta báo cáo chuyện đó về Moscow, và rồi Khrushchev đích thân sang đây. Khi đó, ông ta đề xuất ý tưởng về một hạm đội chung, nghĩa là Liên Xô và Trung Quốc sẽ cùng thành lập một hạm đội hải quân chung. Đó là đề xuất mà ông ta đưa ra. Lúc bấy giờ, ông ta tỏ ra khá ngạo mạn vì vừa gặp Tướng Eisenhower—khi ấy đang là Tổng thống—và đạt được cái gọi là "tinh thần Trại David". Ông ta khoe với tôi ở Bắc Kinh rằng mình đã làm quen được với Tổng thống, và dùng hai từ tiếng Anh để nói về Eisenhower: "bạn tôi" (my friend). (Hỏi Đại sứ Bruce: Ông có biết chuyện đó không?)

Đại sứ Bruce: Không, tôi chưa bao giờ biết chuyện đó.

Chủ tịch Mao: Và còn một tin nữa. Kể từ đó, ông ta không bao giờ quay lại nữa. Nhưng ông ta đã từng đến Vladivostok, và ông ta đi đến đó từ Trung Quốc.

Thủ tướng Chu: Tại đó, ông ta đã có bài phát biểu chống Trung Quốc.

Chủ tịch Mao: Chưa có nhà lãnh đạo nào hiện nay của Liên Xô đi xa về phía đông đến tận Vladivostok. Bản thân Kosygin cũng nói rằng ông ta không nắm rõ lắm về tình hình ở Siberia. (Phía Trung Quốc xem giờ.)

Thủ tướng Chu: Đã hai tiếng rưỡi trôi qua rồi.

Chủ tịch Mao: Và còn một vấn đề nữa tôi muốn thảo luận với ông. Có vẻ như hôm nay chúng ta đã nói chuyện quá lâu. Hơn hai tiếng rưỡi rồi. Chúng ta đã chiếm mất khoảng thời gian vốn dành cho các hoạt động khác. (Lưu ý: Ý ông là buổi tiếp Đại sứ Bruce.) Vấn đề tôi muốn thảo luận là tôi khá nghi ngại rằng nếu Đảng Dân chủ lên nắm quyền, họ sẽ áp dụng chính sách biệt lập.

Ngoại trưởng: Đó là một vấn đề rất nghiêm trọng, thưa Chủ tịch. Tôi nghĩ hiện nay có thể đang xuất hiện những khuynh hướng thiên về chủ nghĩa biệt lập trong giới trí thức và một số thành viên Đảng Dân chủ. Mặt khác, thực tế khách quan sẽ buộc họ phải hiểu rằng không có giải pháp thay thế nào cho chính sách hiện tại của chúng ta. Còn việc sẽ gây ra những thiệt hại gì cho đến khi họ nhận ra điều này, và liệu họ có tiếp tục duy trì sự phức tạp về mặt chiến thuật như hiện nay hay không, thì tôi không biết. Nhưng tôi nghĩ họ sẽ tiếp tục đi theo lộ trình hiện tại. (Câu cuối không được dịch.)

Chủ tịch Mao: Vậy thì có vẻ như ông cũng giống tôi. Cả hai chúng ta dường như đều ít nhiều có sự nghi ngại. [Trang 399]

Ngoại trưởng: Tôi có sự nghi ngại và cũng có những thắc mắc về một số nhà lãnh đạo. Nhưng tôi tin rằng tính cấp bách của tình hình sẽ buộc chúng ta phải quay lại với chính sách mà chúng ta đang theo đuổi hiện nay.

Nhưng thưa Chủ tịch, chính vì lý do đó mà tôi tin rằng chúng ta nên tận dụng giai đoạn này—khi tất cả chúng ta vẫn đang tại nhiệm và thấu hiểu tình hình—để củng cố chính sách đó một cách vững chắc đến mức không còn giải pháp thay thế nào khác khả thi nữa.

Chủ tịch Mao: Và điều này thể hiện rõ nhất ở một điểm—đó là chủ trương rút quân khỏi châu Âu.

Ngoại trưởng: Vâng.

Chủ tịch Mao: Điều này sẽ là sự hỗ trợ to lớn cho Liên Xô. Bộ trưởng: Chúng tôi sẽ không thực hiện điều đó dưới thời chính quyền của mình. Điều này thể hiện qua hai khía cạnh: việc rút quân khỏi châu Âu và có lẽ là sự thiếu sẵn sàng trong việc hành động cực kỳ tàn khốc và chớp nhoáng khi đối mặt với thách thức.

Chủ tịch Mao: Ý ông nói "sự tàn khốc" ở đây có lẽ là việc tiến hành chiến tranh.

Ngoại trưởng: Nếu cần thiết, nhưng…

Chủ tịch Mao: Tôi không hài lòng khi ông lại tỏ ra ngoại giao với tôi.

Ngoại trưởng: Nếu cần thiết, nhưng kinh nghiệm của chúng tôi cho thấy, nếu họ biết chúng ta sắp gây chiến, họ sẽ rút lui. Cho đến nay, họ luôn sợ chúng ta.

Chủ tịch Mao: Bởi vì tôi cũng nghĩ rằng tốt hơn hết là không nên gây chiến. Tôi cũng không ủng hộ điều đó, mặc dù tôi nổi tiếng là người hiếu chiến (cười). Nếu ông và Liên Xô gây chiến, tôi cũng nghĩ rằng điều đó sẽ không tốt. Nếu các ông định gây chiến, tốt hơn hết là nên sử dụng vũ khí thông thường, và để vũ khí hạt nhân trong kho dự trữ, đừng đụng đến chúng.

Ngoại trưởng: Dù sao thì chúng tôi cũng sẽ không gây chiến.

Chủ tịch Mao: Tốt lắm. Tôi nghe nói trước đó ông đã đưa ra ý kiến rằng ông muốn câu giờ.

Ngoại trưởng: Chúng tôi muốn câu giờ, nhưng chúng tôi cũng muốn ở vị thế mà, nếu Liên Xô tấn công bất kỳ khu vực trọng điểm nào chúng ta đã thảo luận, chúng tôi có thể chống trả. Và chính trong những hoàn cảnh đó, chúng ta phải chuẩn bị sẵn sàng.

Chủ tịch Mao: Hoàn toàn đúng. Còn về Liên Xô, họ bắt nạt kẻ yếu và sợ kẻ mạnh. (Cười khi ông chỉ vào cô Vương và cô Đường.) Và các anh không nên cố gắng bắt nạt cô Vương hay cô Đường vì họ tương đối mềm yếu.

Ngoại trưởng: Thưa Chủ tịch, theo kinh nghiệm của tôi thì họ không mềm yếu lắm. Họ cũng không làm theo lời khuyên của Chủ tịch (cười).

Chủ tịch Mao: Cô ấy (Đường) là người Mỹ, còn cô ấy (Vương) là gián điệp Liên Xô (cười). [Trang 400]

(Sau đó, Chủ tịch tự mình đứng dậy và dẫn các vị đại biểu Mỹ ra sảnh ngoài. Ông lần lượt chào tạm biệt Bộ trưởng Ngoại giao, Đại sứ Bruce và ông Lord, rồi yêu cầu các nhiếp ảnh gia chụp ảnh. Khi bắt tay với Bộ trưởng Ngoại giao, ông nói “và xin hãy gửi lời chào cá nhân của tôi tới Tổng thống Richard Nixon”. Bộ trưởng Ngoại giao nói rằng ông sẽ làm điều đó. Đại sứ Bruce và ông Lord cho biết rất vinh dự được gặp Chủ tịch Mao. Chủ tịch Mao nói với ông Lord rằng ông đã từng gặp ông ấy trước đây, và ông Lord xác nhận điều đó.)

1. Nguồn: Cơ quan Lưu trữ Quốc gia, Tài liệu Tổng thống Nixon, Hồ sơ NSC, Hồ sơ Văn phòng Kissinger, Hộp 100, Hồ sơ Quốc gia, Viễn Đông, Các cuộc hội đàm của Bộ trưởng Kissinger tại Bắc Kinh, tháng 11 năm 1973. Tuyệt mật; Nhạy cảm; Chỉ dành cho người có thẩm quyền trực tiếp xem (Exclusively Eyes Only). Cuộc gặp diễn ra tại nơi ở của Chủ tịch Mao.↩

2. Không có thông tin định danh thêm.↩

3. Hai bên nhất trí giải quyết tranh chấp biên giới Trung-Xô thông qua đàm phán hòa bình và duy trì nguyên trạng biên giới cho đến khi tranh chấp được giải quyết.↩

4. Khi Scowcroft gửi cho Tổng thống bản tóm tắt về cuộc gặp giữa Kissinger và Mao, Tổng thống đã đánh dấu câu: “Ông ấy [Mao] chỉ trích gay gắt sự phản đối nhắm vào ông vì vụ Watergate; ông coi đó là một sự việc nhỏ nhặt, vô lý nhưng lại bị thổi phồng quá mức.” Bên cạnh phần được đánh dấu, Nixon để lại lời nhắn cho Haig: “Al, lưu ý nhé!” (Bản ghi nhớ từ Scowcroft gửi Nixon, ngày 12 tháng 11; Cơ quan Lưu trữ Quốc gia, Tài liệu Tổng thống Nixon, Hồ sơ NSC, Hồ sơ Văn phòng Kissinger, Hộp 96, Hồ sơ Quốc gia, Viễn Đông, Các trao đổi với Trung Quốc, ngày 1 tháng 11 năm 1973 – ngày 31 tháng 3 năm 1974)↩

5. Xem Tài liệu 57.↩

6. Không tìm thấy thông tin về việc Lord có động thái tiếp theo liên quan đến vấn đề nợ nước ngoài của Ấn Độ.↩

Sources

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/sources

Abbreviations and Terms

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/terms

Persons

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/persons

China, 1973–1976

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/comp1

Political Turmoil in the United States, June 1973–September 1974 (Documents 35–87)

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/ch2

1. Document 58

Foreign Relations of the United States, 1969–1976, Volume XVIII, China, 1973–1976

58. Memorandum of Conversation1

Beijing, November 12, 1973, 5:40–8:25 p.m.

PARTICIPANTS

Chairman Mao Tse-tung
Prime Minister Chou En-lai
Foreign Minister Chi Peng-fei
Assistant Minister of Foreign Affairs Wang Hai-jung
Tang Wang-shen, Interpreter
Shen Jo-yen, Interpreter
Henry A. Kissinger, Secretary of State
Ambassador David Bruce, Chief U.S. Liaison Office
Winston Lord, Director of Planning and Coordination, Department of State

(There was informal conversation as Chairman Mao greeted the Secretary, Ambassador Bruce, and Mr. Lord in turn while the photographers took pictures. The Chairman said that he had not seen the Secretary in a long time and that he now had a higher position. The Secretary responded that the Chairman looked well, and the Chairman commented that he was fair. To Ambassador Bruce, the Chairman commented that he was advancing in age like him, but younger. Ambassador Bruce responded that he was not much younger. To Mr. Lord, the Chairman noted that he was very young.)

Chairman Mao: What did you discuss?

Prime Minister Chou: Expansionism.

The Secretary: That’s correct.

Chairman Mao: Who’s doing the expanding, him (indicating the Secretary)?

Prime Minister Chou: He started it, but others have caught up.

The Secretary: The Foreign Minister criticizes us from time to time for the sake of equilibrium, but I think he knows the real source.

Chairman Mao: But that expansionism is a pitiful one. You should not be afraid of them.

The Secretary: We are not afraid of them, Mr. Chairman. Every once in a while we have to take some strong measures as we did two weeks ago.

Chairman Mao: Those were not bad, those measures.

[Page 381]

At that time, we were not yet able to persuade Egyptian Vice President Shafei. He came here and said that they had no confidence in you. He said you were partial to Israel. I said not necessarily. I said that those of Jewish descent are not a monolithic bloc; for example, we cooperated with Engels and not with other Jewish capitalists.

The Secretary: The problem in the Middle East is to prevent it now from being dominated by the Soviet Union.

Chairman Mao: They can’t possibly dominate the Middle East, because, although their ambition is great, their capacities are meager. Take, for instance, Cuba. You intimidated them, and they left.

The Secretary: And since then we’ve done that a second time, although we did not announce it.

Chairman Mao: Recently?

The Secretary: Recently. They moved several submarines, and we moved several ships, and they left.

Chairman Mao: I’m very suspicious that this country wants to have some relations with us. At the beginning it was done through delegations sent by Castro. At that time, the head of the Delegation was Rodriguez. He led a delegation of six Latin American compatriots to China to try to make peace with us on behalf of the Soviet Union. The second time they tried to make peace through Ceaucescu of Romania, and they tried to persuade us not to continue the struggle in the ideological field.

The Secretary: I remember he was here.

Chairman Mao/Prime Minister Chou: That was long ago.

Prime Minister Chou: The first time he came to China. (Said in English.)

Chairman Mao: And the second time Kosygin came himself, and that was in 1960. I declared to him that we were going to wage a struggle against him for ten thousand years (laughter).

Interpreter: The Chairman was saying ten thousand years of struggle.

Chairman Mao: I also declared to him that neither of us two were socialists, and that we had been labeled by you (Soviet Union) as being dogmatists and that this is anti-Marxist. So I said let us also give you a title, and that is “revisionism.” (Laughter) And, therefore, neither of us is Marxist. And this time I made a concession to Kosygin. I said that I originally said this struggle was going to go on for ten thousand years. On the merit of his coming to see me in person, I will cut it down by one thousand years (laughter). And you must see how generous I am. Once I make a concession, it is for one thousand years. (Chou and Mao confer.)

[Page 382]

And then there was another time, also Romania, and a Mr. Bordeoloski came also to speak on behalf of the Soviet Union.2 This time I again made a concession of a thousand years (laughter). You see, my time limit is becoming shorter and shorter.

And the fifth time the Romanian President Ceaucescu came again—that was two years ago—and he again raised the issue, and I said “this time no matter what you say, I can make no more concessions” (laughter).

The Secretary: We must adopt Chinese tactics.

Chairman Mao: There is now some difference between you and us. I do not speak with such ease now because I’ve lost two teeth. And there is a difference between your and our activities, that is, we just hit back at everything that comes. And we seized upon the fact that the agreement reached between Prime Minister Kosygin and us has never really been implemented, that is, the September 11, 1969, agreement at the Peking Airport.3

The Secretary: I explained to the Prime Minister, going in the car or elsewhere, that our tactics are more complex and maybe less heroic, but our strategy is the same. We have no doubt who is the principal threat in the world today.

Chairman Mao: What you do is a Chinese kind of shadow boxing (laughter). We do a kind of shadow boxing which is more energetic.

Prime Minister Chou: And direct in its blows.

The Secretary: That is true, but where there is a real challenge, we react as you do.

Chairman Mao: I believe in that. And that is why your recent trip to the Arab world was a good one.

The Secretary: The Chairman is learning English.

Chairman Mao: Why is it in your country, you are always so obsessed with that nonsensical Watergate issue?4 (There is much laughter on the Chinese side as the interpreter tries to explain that she couldn’t really translate the Chairman’s wording for “nonsensical” which really [Page 383] meant “to let out air.” Prime Minister Chou asks Mr. Lord if he knew the meaning of the Chinese word, “pee.” Mr. Lord said “no” and the Prime Minister said that he could ask his wife. The Chinese side explained that it was an adjective used to qualify the incident.)

The incident itself is very meager, yet now such chaos is being kicked up because of it. Anyway, we are not happy about it.

The Secretary: But not in the conduct of foreign policy, Mr. Chairman, which will continue on its present course, or in our capacity to take actions in crises as we’ve shown.

Chairman Mao: Yes. And even in the domestic aspects, I don’t think there’s such an overwhelming issue for you and the President.

The Secretary: No. For me there is no issue at all because I am not connected with it at all. The President, too, will master it.

Chairman Mao: What I mean by domestic aspects is your inflation, rising of prices, increase in unemployment, because it seems that the number of unemployed has been cut down by an amount and the U.S. dollar is relatively stable. So there doesn’t seem to be any major issue. Why should the Watergate affair become all exploded in such a manner?

The Secretary: There are many complex factors, including the fact that there are many old style politicians who dislike the President because he pursues unorthodox policy. And too many intellectuals have become nihilistic and want to destroy everything.

Chairman Mao: For instance, James Reston and Joseph Alsop are all now triggered against President Nixon. I can’t understand that.

The Secretary: I can understand James Reston because he follows others, and he is always a reflection of the fashionable view. Joseph Alsop—I think—that was a brief aberration, and he will return to his original position very soon.

Chairman Mao: Do you think they are writing articles, for instance, in trying to taste public opinion?

The Secretary: They all like to think that they are running the country. And they play President alternately every other day and take turns at it (laughter). If we had paid attention to them, Mr. Chairman, I’d never have been here on my first trip (laughter). Everything important has been done against their opposition.

Chairman Mao: Yes. People say that Americans can keep no secrets.

The Secretary: That’s true.

Chairman Mao: I think Americans can very well keep secrets.

The Secretary: That’s basically true, Mr. Chairman, but you may be sure that as long as we keep the information in the White House, you can be sure that nothing has ever come out of our discussions.

[Page 384]

Chairman Mao: Take the Cuban incident, for instance. Take, for instance, your visit to China. And another situation would be your recent dealing with the Soviet Union. In all these cases, secrets were kept quite well.

The Secretary: That’s true. Things we can keep in my office, we can keep quite well. But there are no secrets with the Soviet Union. We always tell you everything we are doing with the Soviet Union. There is nothing we are doing with the Soviet Union that you don’t know. You can count on that for the future.

The Soviet Union likes to create the impression that they and we have a master plan to run the world, but that is to trap other countries. It’s not true. We are not that foolish.

Chairman Mao: You are always saying with respect to the Soviet Union something we are ourselves are also saying. And your views seem approximately the same as ours, that is, there is the possibility that the Soviet Union wants to attack China.

The Secretary: Well, Mr. Chairman, I used to think of it as a theoretical possibility. Now I think it is more a realistic possibility, and I’ve said it, especially to your Prime Minister and also your Ambassador. I think they above all want to destroy your nuclear capability.

Chairman Mao: But our nuclear capability is no bigger than a fly of this size (laughter).

The Secretary: But they are worried about what it will be ten years from now.

Chairman Mao: I’d say thirty years hence or fifty years hence. And it is impossible for a country to rise up in a short period.

The Secretary: Well, as I have said on many occasions, and as I said to the Chairman last time, we believe that if this eventuality were to happen, it would have very serious consequences for everybody. And we are determined to oppose it as our own decision without any arrangement with China.

Chairman Mao: Their ambitions are contradictory with their capacity.

The Secretary: That may be true.

Chairman Mao: Beginning from their Pacific Ocean, there is the United States, there is Japan, there is China, there is South Asia, and westward there is the Middle East, and there is Europe, and the Soviet forces that are deployed along the lines through Siberia way up to the Kurile Islands only account for one-fourth of their forces.

Prime Minister Chou: East of the Urals.

The Secretary: A little closer to one-half. Two-fifths maybe.

Chairman Mao: Excluding the Middle East, that is. The Middle East would be counted on the other side.

[Page 385]

The Secretary: I see.

Chairman Mao: But that includes Kazakistan, the Uzbek Republic, Urquiz and other small republics. Also, some other minority nationality troops stationed in the East.

The Secretary: We know where every Soviet division is. And we have occasionally discussed some of this with you. But I agree with the Chairman …

Chairman Mao: (Before translation) They have to deal with so many adversaries. They have to deal with the Pacific. They have to deal with Japan. They have to deal with China. They have to deal with South Asia which also consists of quite a number of countries. And they only have a million troops here—not enough even for the defense of themselves and still less for attack forces. But they can’t attack unless you let them in first, and you first give them the Middle East and Europe so they are able to deploy troops eastward. And that would take over a million troops.

The Secretary: That will not happen. I agree with the Chairman that if Europe and Japan and the U.S. hold together—and we are doing in the Middle East what the Chairman discussed with me last time—then the danger of an attack on China will be very low.

Chairman Mao: We are also holding down a portion of their troops which is favorable to you in Europe and the Middle East. For instance, they have troops stationed in Outer Mongolia, and that had not happened as late as Khrushchev’s time. At that time they had still not stationed troops in Outer Mongolia, because the Chienpao Island incident occurred after Khrushchev. It occurred in Brezhnev’s time.

The Secretary: It was 1969. That is why it is important that Western Europe and China and the U.S. pursue a coordinated course in this period.

Chairman Mao: Yes.

The Secretary: Because in that case, nobody will be attacked.

Chairman Mao: Japan’s attitudes is also good.

The Secretary: That’s very important, yes.

Chairman Mao: And the attitudes of major European countries are not bad either.

The Secretary: Their attitude is better than their courage. (Prime Minister Chou explains something in Chinese to Chairman Mao.)

Chairman Mao: The main trouble now is those small Nordic countries. (The interpreters then corrected.) No, mainly the Benelux countries.

The Secretary: The Benelux countries and the Scandinavian countries, and there’s some ambiguity in the evolution of the German position.

[Page 386]

Chairman Mao: In my opinion, Germany is still a part of the West and will not follow the Soviet Union, while Norway is quite fearful of the Soviet Union. Sweden is a bit wavering. Finland is slightly tended to be closer to the Soviet Union.

The Secretary: Because of its geographic position, not because of its conviction.

Chairman Mao: That’s correct. And they were very courageous during that war.

The Secretary: Very.

Chairman Mao: They are the country of one thousand legs.

The Secretary: That’s true.

Chairman Mao: The Soviet Union first carved out a part of their country and then gave it back, and that country is not one to be easily offended. Because they are hemmed in too close to the Soviet/Finnish border.

Prime Minister Chou: Why were they cut off?

The Secretary: They did take part. They were in the Karelian Isthmus.

Chairman Mao: And even during the time of Hitler’s occupation of Poland, Stalin still did not dare attack some of the countries that used to exist along the Baltic Sea.

The Secretary: But he took them shortly afterwards.

Chairman Mao: That was because Hitler attacked Poland, and the Soviet Union seized the opportunity to act in such a manner. They tried an agreement of cooperation. The Soviet Union was able to resist that opportunity to seize these three countries.

Perhaps these three representatives have embassies in your country.

The Secretary: And they still do, Mr. Chairman.

Chairman Mao: And the Soviet Union did not ask you first to abolish those embassies before they established diplomatic relations with you.

The Secretary: That is correct.

Chairman Mao: In 1933.

The Secretary: In 1933, those countries still existed, and we established diplomatic relations in 1933.

Prime Minister Chou: It’s not so convenient for them to go to the United Nations.

The Secretary: They are not in the United Nations.

Prime Minister Chou: They probably have some nationals residing in your country.

The Secretary: Yes. I frankly … they have ambassadors and are accredited, but I don’t know what they do.

[Page 387]

Ambassador Bruce: They don’t do anything. One of them appears. I think it is Estonia, once a year, and gives an annual day reception (laughter).

The Secretary: You’re quite right. It has not affected our diplomatic relations with the Soviet Union.

Chairman Mao: Let’s discuss the issue of Taiwan. The question of the U.S. relations with us should be separate from that of our relations with Taiwan.

The Secretary: In principle …

Chairman Mao: So long as you sever the diplomatic relations with Taiwan, then it is possible for our two countries to solve the issue of diplomatic relations. That is to say like we did with Japan. As for the question of our relations with Taiwan, that is quite complex. I do not believe in a peaceful transition. (To the Foreign Minister) Do you believe in it?

The Secretary: Do I? He asked the Foreign Minister.

Chairman Mao: I’m asking him (the Foreign Minister). (Prime Minister Chou said something that was not translated.)

They are a bunch of counterrevolutionaries. How could they cooperate with us? I say that we can do without Taiwan for the time being, and let it come after one hundred years. Do not take matters on this world so rapidly. Why is there need to be in such great haste? It is only such an island with a population of a dozen or more million.

Prime Minister Chou: They now have 16 million.

Chairman Mao: As for your relations with us, I think they need not take a hundred years.

The Secretary: I would count on that. I think they should come much faster.

Chairman Mao: But that is to be decided by you. We will not rush you. If you feel the need, we can do it. If you feel it cannot be done now, then we can postpone it to a later date.

The Secretary: From our point of view we want diplomatic relations with the Peoples Republic. Our difficulty is that we cannot immediately sever relations with Taiwan, for various reasons, all of them having to do with our domestic situation. I told the Prime Minister that we hope that by 1976, during 1976, to complete the process.5 So the question is whether we can find some formula that enables us to have diplomatic relations, and the utility of it would be symbolic strengthening of our ties, because, on a technical level, the Liaison Offices perform very usefully.

Chairman Mao: That can do.

[Page 388]

The Secretary: What can do?

Chairman Mao: (Before translation) It can do to continue as now, because now you still need Taiwan.

The Secretary: It isn’t a question of needing it; it is a question of practical possibilities.

Chairman Mao: That’s the same (laughter). We are in no hurry about Hong Kong either (laughter). We don’t even touch Macao. If we wanted to touch Macao, it would only take a slight touch. Because that was a stronghold established by Portugal back during the Ming Dynasty (laughter). Khrushchev has cursed us, saying why is it you don’t want even Hong Kong and Macao. And I’ve said to Japan that we not only agree to your demand for the four northern islands, but also in history the Soviet Union has carved out one and a half million square kilometers from China.

The Secretary: As I see the problem of diplomatic relations, Mr. Chairman, it’s this. On the question of Taiwan, I believe we have a very clear understanding to which we will stick. So the problem we have is … also, the Liaison Offices are doing useful work at this time. So the only question is whether at some point either or both of us thinks it is useful to demonstrate symbolically that our relationship is now normal in every respect. In that case, we should find a formula to make it possible, but it is not a necessity.

Chairman Mao: We have established diplomatic relations with the Soviet Union and also with India, but they are not so very good. And they are not even as good as our relations with you, which are better than our relations with them. So this issue is not an important one. The issue of the overall international situation is an important one.

The Secretary: I agree with the Chairman completely and on that we must understand each other, and I believe we substantially understand each other.

Chairman Mao: Our Chief of our Liaison Office was talking to you about grand principles and referred to George Washington’s opposing Britain.

The Secretary: Yes, he made a great speech to me a few weeks ago. I’d heard it before from the Prime Minister.

Chairman Mao: That set of language can be cut down. And we are now facing a contradiction. On the one hand, we have supported various Arab countries against Israeli Zionism. On the other hand, we have to welcome the U.S. putting the Soviet Union on the spot, and making it so that the Soviet Union cannot control the Middle East. Our Ambassador Huang Chen mentioned this support of the Arab world, but he didn’t understand the importance of U.S. resistance to the Soviet Union.

The Secretary: Well, I took him by surprise, and he repeated the formal position from the United Nations (laughter). And I understand [Page 389] that publicly you have to take certain positions, and it is not against our common position that you do so. But the reality is that we will move matters toward a settlement in the Middle East, but we also want to demonstrate that it was not done by Soviet pressures.

So, whenever the Soviets press we must resist apart from the merits of the dispute. Then when we have defeated them, we may even move in the same direction. We are not against Arab aspirations; we are against their being achieved with Soviet pressure.

Chairman Mao: Exactly.

The Secretary: And that is our strategy right now.

Chairman Mao: And now there is a crucial issue, that is the question of Iraq, Baghdad. We don’t know if it is possible for you to do some work in that area. As for us, the possibilities are not so very great.

Prime Minister Chou: It is relatively difficult to do that. It is possible to have contacts with them, but it takes a period of time for them to change their orientation. It is possible they would change their orientation after they have suffered from them. They’ve already suffered once, that is with regard to the coup.

The Secretary: You can do good work in Iran, and Iran is active in Iraq. And we have encouraged the Shah to establish good relations with you. Our strategy with Iraq is first to try to win Syria away from it, and then to reduce its influence in sheikdoms along the Persian Gulf. And then when it sees it can achieve nothing by leaning to the Soviet Union, then we will move toward them. But first they have to learn that they gain nothing from their present course.

Chairman Mao: And this country it contains no banks or coasts of the Arab gulf, that is the Persian Gulf. Recently, your naval ships have gone in that part of the world. I said that was good.

The Secretary: They are still there, and we will keep them there a little longer.

Chairman Mao: That is one carrier.

The Secretary: A carrier and escort ships.

Chairman Mao: And the Soviet Union often passes through the Japanese straits, for example, the Tsrumi Straits eastward to the vicinity of the Midway Islands. And they go in and out of the Japanese Islands. Sometimes they test their missiles in the Pacific Ocean, too.

The Secretary: Yes.

Chairman Mao: In my opinion, their aim is to tie down a portion of your strength in the Pacific Ocean to avoid your sending a large number of troops westwards.

The Secretary: First, we don’t mind their testing missiles in the Pacific, because this makes it very easy to find out what their characteristics are. As for the fleet, our difficulty about operating in the Indian [Page 390] Ocean and the Arab Sea has been that we have not had a base in that area. But we have now developed an island called Diego Garcia as a base, and we have also discussed with Pakistan the possibility of building a port. And we are establishing very close relationships with the Shah of Iran. And I believe you will see we will be stationing more ships in the Indian Ocean from now on.

Chairman Mao: Why is it that Iran is favoring the Soviet Union’s Asian collective security system?

The Secretary: First, of the leaders in that area that I know, the one who understands the Soviet danger best is the Shah of Iran. And he’s buying very large numbers now of military equipment from us in order to defend himself against the Soviet Union and also to be able to protect Pakistan. So if we sat here, Mr. Chairman, he would agree completely with your analysis of the situation. But he has a tactical problem, and he wanted to say that he was for peace in general. I think he made a mistake, but he is not really for an Asian security system.

Prime Minister Chou: He will be arriving in China during the first three months of next year. (The Prime Minister and the Foreign Minister discuss the date.) It’s going to be postponed. It is not going to be so early.

The Secretary: He is very much interested in good relations with China, and we have recommended it very strongly. And he sees your attitude and our attitude about Pakistan and Afganistan.

Chairman Mao: It seems to me that the comparatively weaker place in the contemporary international situation would still be Iraq.

The Secretary: Iraq right now is the most difficult place in that area.

Prime Minister Chou: (Laughing) Quadaffi went to Iraq to stir up something there.

Chairman Mao: What have they done now?

Prime Minister Chou: He has gone and returned. He went there to persuade them not to accept a ceasefire.

The Secretary: Quadaffi is not the most stable intellect that leads countries right now.

Chairman Mao: He is a man I do not understand. There’s another, that is South Yemen. The President of South Yemen approached me. He said he wanted to sever diplomatic relations with the Soviet Union. He asked me my opinion. I was not taken in by him and said he must be prudent. Now they are tying themselves very closely to the Soviet Union.

The Secretary: Very closely tied to the Soviet Union. And they are stirring things up all over the Gulf.

Chairman Mao: Do you have diplomatic relations with them?

[Page 391]

The Secretary: We have technically diplomatic relations with them but no useful influence. But we give assistance to Muscat and Oman and North Yemen in order to contain them. (The interpreter and Prime Minister Chou explain the location of Muscat and Oman to the Chairman.)

Chairman Mao: Let’s discuss something about Japan. This time you are going to Japan to stay a few more days there.

The Secretary: The Chairman always scolds me about Japan. I’m taking the Chairman very seriously, and this time I’m staying two and a half days. And he’s quite right. It is very important that Japan does not feel isolated and left alone. And we should not give them too many temptations to maneuver.

Chairman Mao: That is not to force them over to the Soviet side.

The Secretary: And not force them into too many choices, for example, between us.

Chairman Mao: That would not come about.

The Secretary: Not from our side either (not translated).

Chairman Mao: Their first priority is to have good relations with the United States. We only come second.

The Secretary: We have no objection to good relations between Japan and China. We want to prevent them from moving too close to the Soviet Union.

Prime Minister Chou: And they should not be taken in.

The Secretary: That’s why if they do something in the Soviet Union, we sometimes join them, so they are not all alone in facing the Soviet Union.

Chairman Mao: And we also encourage them to do things together with the United States to avoid their being taken in.

Prime Minister Chou: Recently, Tanaka and others paid a visit to the United States. Was that on the West Coast or in Hawaii?

The Secretary: No, he went to Washington before they went to the Soviet Union during the summer. Our relations now are better than they were when I was here last time. They are no longer so nervous (laughter).

Chairman Mao: They are afraid of you and you should try to lessen their fear. The Soviet Union is doing its utmost to go all out to win them over, but Japan is not so trustful of them.

The Secretary: No, they had a very bad historical experience, and that is very fortunate for all of us. And the Russian temperament doesn’t harmonize very well with the Japanese.

Prime Minister Chou: During Tanaka’s visit to the Soviet Union, the Russians acted very stupidly.

[Page 392]

Chairman Mao: They didn’t have any discussions the first two days.

Prime Minister Chou: They lectured them.

Chairman Mao: They only made proposals about the resources of the Soviet Union.

The Secretary: Yes, they did that to us, too. It creates the impression they are trying to buy us. But the proposal is that we have to invest there for ten years, and only after everything is built, then they’ll start paying us back (laughter). We have not yet agreed and there is no prospect of an early agreement to any of their big projects.

Chairman Mao: And that includes most favored nation treatment. Now it is put on the shelf. I thought it was good upon hearing that news. I think it is best to put it on the shelf for a longer period of time.

The Secretary: But we would like to have MFN for China (laughter).

Chairman Mao: Not necessarily. So long as the Soviet Union doesn’t get it, that would be enough (laughter).

The Secretary: The prospects of that legislation are not very promising.

Chairman Mao/Prime Minister Chou: Is that so?

The Secretary: It won’t be taken up again until February. That’s in the House. And then it must be taken up in the Senate. But all in all, it seems it will be finally passed if not next year, the year after. The big problem, Mr. Chairman, is not the MFN clause, because the Soviet Union doesn’t have goods to sell us. The obstacle to Soviet trade is not our duties, but the low quality of Soviet products.

Chairman Mao: But they can give you energy which you need.

The Secretary: Mr. Chairman, that is not exactly accurate. Even if they were able to produce the natural gas they have claimed, and there is still some dispute about that, it would only amount to about five percent of our needs. And it would take ten years to deliver. And within that ten-year period, we will have developed domestic alternatives, including natural gas in America. That makes it much less necessary, in fact probably unnecessary, to import natural gas in quantities.

Chairman Mao: That would be good.

The Secretary: The problem is credits more than MFN. And those we have controlled very rigidly. We haven’t given any credits.

Chairman Mao: I’m lacking in knowledge and cannot understand this problem. I cannot understand this. Probably what you said is correct. At present, the Soviet Union seems in need of such great amounts as $8 billion in credits.

The Secretary: Yes, and we’ve given them up to now $330 million. They want $8 billion dollars just for natural gas.

[Page 393]

Chairman Mao: Your President issued the Nixon Doctrine at Guam, I believe, and we see that you are gradually resisting his policy in putting out the flames of war in Southeast Asia. In this manner, you will be able to achieve a greater initiative.

The Secretary: That is correct.

Chairman Mao: What you issued was a new Atlantic Charter. (There was some discussion of the translation of this word and the difference between “Charter” and “Constitution.”) But they mean the same thing. I would think we will realize the basic objective of that proposal within the first half of that year. Most of the Charter is already drafted in the military sphere; we’ve almost completed a draft, and in the political sphere, we’ve almost completed drafting it. The economic one requires more work.

Chairman Mao: In the economic field, there are some contradictions.

The Secretary: Yes. That’s true, but they have to be overcome too, because of the great need, and I think we can work them out. Our press always concentrates on disagreements. Those diplomats who are willing to talk publicly are usually least reliable, and their reports are always published. But basically, we are making good progress.

Chairman Mao: That is why I believe it will be greatly difficult for the Soviet Union to seize Europe and put it on its side. They have such ambition but great difficulty.

The Secretary: I think it is very difficult for them to seize militarily, and if they attempt it, they will certainly have to fight us. (Chairman Mao talks to Prime Minister Chou.)

The greatest danger with the Soviet Union is where they either move land armies quickly, as in Czechoslovakia, or make a sudden air attack in areas where they think we will not do anything.

Chairman Mao: Take, for instance, the manner of their actions in Czechoslovakia. It is completely unseemly. For instance, they engaged in intriguing against Czechoslovakia; they sent civilian aircraft and used troops in the civilian aircraft.

The Secretary: To control the Prague Airport.

Chairman Mao: Later they sent troops there. Others thought they carried civilian passengers in that aircraft, but they sent troops. In that manner, they were able to control the Prague Airport. They sent troops there and reduced Czechoslovakia to inertia.

The Secretary: That’s true. That’s exactly how it happened.

Chairman Mao: And, therefore, in my opinion, with regard to the Soviet Union, it has a great ambition—and that is, it wishes to seize in its hands the two continents of Europe and Asia, and North Africa and elsewhere, but they will have trouble doing that.

[Page 394]

The Secretary: As long as countries that are threatened stay united. (Chairman Mao toasts everyone with his tea.)

Chairman Mao: They made use of the opportunities when both of your feet were stuck in the quagmire of Southeast Asia. And in this, your President can’t take all the blame for that. The Johnson Administration was responsible for that.

The Secretary: Where did they take advantage of their opportunity?

Chairman Mao: That is to enter Czechoslovakia.

Prime Minister Chou: And also India.

Chairman Mao: And I don’t pay so much attention to these minor things. That is, they have so-called nonaggression pacts with Egypt, Iraq and India, like the Treaty of Friendship with India. I don’t believe that settles things. Therefore, we would not agree to any such treaties when they propose them to us.

The Secretary: Yes. I have noticed that.

Chairman Mao: And there are some people here who are commenting that you had lost an opportunity to take action when you did not do so when Egypt chased out Soviet military personnel. The commentary goes that at that time you should have assisted Egypt a bit. Upon hearing that I thought further. I thought that because at that time both your feet were in the whole of Southeast Asia, and you had not yet climbed out.

The Secretary: You are quite right, Mr. Chairman. There were two problems. We had our election. And, secondly, we were still in Vietnam, and we couldn’t tackle both at once.

Chairman Mao: That is so. You are now freer than before.

The Secretary: Much more.

Chairman Mao: And the philosopher of your motherland, Hegel, has said—I don’t know whether it is the correct English translation—” freedom means the knowledge of necessity.”

The Secretary: Yes.

Chairman Mao: Do you pay attention or not to one of the subjects of Hegel’s philosophy, that is, the unity of opposites?

The Secretary: Very much. I was much influenced by Hegel in my philosophic thinking.

Chairman Mao: Both Hegel and Feuerbach, who came a little later after him. They were both great thinkers. And Marxism came partially from them. They were predecessors of Marx. If it were not for Hegel and Feuerbach, there would not be Marxism.

The Secretary: Yes. Marx reversed the tendency of Hegel, but he adopted the basic theory.

Chairman Mao: What kind of doctor are you? Are you a doctor of philosophy?

[Page 395]

The Secretary: Yes (laughter).

Chairman Mao: Yes, well, then won’t you give me a lecture?

The Secretary: I think the Chairman knows much more philosophy than I. And he has written profoundly about philosophy. I used to shock my colleagues, Mr. Chairman, by assigning essays from your collected works, in my courses in the 1960s at Harvard.

Chairman Mao: I, myself, am not satisfied with myself. The main thing is that I don’t understand foreign languages and, therefore, I am unable to read books of Germans or Englishmen or Americans.

The Secretary: I can’t read German in its original form. I must translate into English, because it is too complicated in its original form. This is quite true. Some of the points of Hegel—quite seriously—I understand better in English than German, even though German is my mother language.

Prime Minister Chou: Because of the intricate structure of the German grammar, it sometimes gets misinterpreted if one doesn’t understand the grammar correctly. Therefore, it’s not easy to understand the German language and especially the reasoning of various works.

Chairman Mao: (To Prime Minister Chou) Don’t you know some German?

Prime Minister Chou: I learned in my youth; now I’ve forgotten it.

The Secretary: German sentences are long, and the grammar is involved. Therefore, it’s easier to understand English than German. One of the characteristics of the German language…

Prime Minister Chou: Yesterday, a few of those who know German were joking together that German sentences are so long in length that they are quite a few pages, and one does not understand the sentences until you find the final verb, and the verb is at the very end. That, of course, is exaggerated. One sentence does not take several pages.

Chairman Mao: Did you meet Kuo Mo-juo who understands German? Now we are discussing Hegel, and I give you an opinion.

The Secretary: I don’t know the gentleman that the Chairman was mentioning.

Chairman Mao: He is a man who worships Confucius, but he is now a member of our Central Committee.

Let’s go back to Hegel. In Hegel’s history of philosophy, he mentioned Confucius who he showed great disrespect. He showed more respect for Laotze, but he showed the greatest respect for the philosophy of Indian Buddhism.

The Secretary: I don’t quite agree with him (the Chairman) on that last point. That’s a very passive philosophy.

Chairman Mao: And I also believe that that was not a correct way of saying. And this is not only true of Hegel.

[Page 396]

The Secretary: There is a sentimental love affair between Western intellectuals and India based on a complete misreading of the Indian philosophy of life. Indian philosophy was never meant to have a practical application.

Chairman Mao: It’s just a bunch of empty words.

The Secretary: For Gandhi, nonviolence wasn’t a philosophic principle, but because he thought the British were too moralistic and sentimental to use violence against. They are nonsentimental people. For Gandhi it was a revolutionary tactic, not an ethical principle.

Chairman Mao: And he himself would spin his own wool and drink goat’s milk.

The Secretary: But it was essentially a tactical device for him.

Chairman Mao: And the influence of Gandhi’s doctrine on the Indian people was to induce them into nonresistance.

The Secretary: Partly, but also given the character and diversity of the English people, it was only a way to conduct the struggle against the British. So I think Gandhi deserves credit of having won independence against the British.

Chairman Mao: India did not win independence. If it did not attach itself to Britain, it attaches itself to the Soviet Union. And more than one-half of their economy depends on you. Did you not mention during your briefings that India owes ten billion dollars in debt to the U.S., or was that all debts?

The Secretary: That was all debts together. It’s not $10 billion but closer to $6 billion. I will have to check. I thought it was $10 billion to everybody, of which India owed 60 percent. But you may be right. I have to check. (To Lord: can you check, Win?)6

Prime Minister Chou: That includes the rupees debt.

The Secretary: Including the rupee debt, that is correct. Yes. And one can mention the dollar debt, too.

Chairman Mao: I recall your President told us the various debts at the World Bank were $10 billion.

The Secretary: Yes. When one includes the unilateral debts and the rupee debts and the bilateral debts, then it is $10 billion and probably a little more even.

Chairman Mao: That is also something you’ve imparted to me. In the past, I had not known that. And if you come to China again, besides talking politics, talk a bit of philosophy to me.

The Secretary: I would like that very much, Mr. Chairman. That was my first love, the study of philosophy.

[Page 397]

Chairman Mao: Perhaps it is more difficult to do now as Secretary of State.

The Secretary: Yes.

Chairman Mao: And they say you are a galloping horse whose hooves never stop (laughter).

The Secretary: He (Prime Minister Chou) called me a “cyclone” (laughter).

Chairman Mao: There is a cyclone around the world.

The Secretary: Your Vice Foreign Minister told me your views, Mr. Chairman, about the Arab world when he talked to me in October, and I paid great attention to them.

Chairman Mao: That is the matter of my discussions with the Vice President of Egypt which was somehow gotten hold of by Lord Chiao (laughter).

The Secretary: He didn’t tell me who he had talked to.

Chairman Mao: It was Shafei. Did you see him?

The Secretary: I saw Sadat and two or three others.

Chairman Mao: At that time I was trying to persuade him to get closer to you, because I noted that after you announced your position as Secretary of State and you’d only been that a few days, you met the Arab Foreign Ministers and later on invited them to lunch. Only the Foreign Ministers of Iraq Syria, Libya, and South Yemen declined. I think even Egypt accepted.

The Secretary: That is correct.

Chairman Mao: That is why I was following behind you (laughter). I was very happy that you entertained those Arab Foreign Ministers.

The Secretary: Yes. It was my first official function.

Chairman Mao: And your predecessor, the previous Secretary, I think did not do so.

The Secretary: He was interested, but I don’t think he ever had them as a group.

Chairman Mao: And these Arab countries, which spread up from the Atlantic to the Persian Gulf, account for more than a hundred million people.

Prime Minister Chou: The population is now one hundred and fifty million.

Chairman Mao: And they are composed of 19 countries.

The Secretary: And we are making a major effort to improve our relations with them and take this very seriously.

Chairman Mao: And the difficulties are also great because these countries are both united and engaged in internal struggles. It is not so easy to deal with.

[Page 398]

The Secretary: Libya quarrels with all its neighbors. (Prime Minister Chou leaves the room.)

Chairman Mao: Perhaps he’s that kind of cock that loves fighting. That’s the way Khrushchev cursed us. He said we were a cock that liked fighting.

The Secretary: He did not have a very successful visit here in 1959.

Chairman Mao: We fell out by 1959. We began to fall out in 1958 when they wanted to control China’s seacoast and also China’s naval ports. And during my discussions with them, with their Ambassador, I almost slammed the table, and I gave him hell (laughter). And he reported that to Moscow and Khrushchev came. At that time, he put forth the notion of a joint fleet, that is, for the Soviet Union and China to form a joint naval fleet. That was the suggestion he raised. And at that time, he was quite arrogant because he had seen General Eisenhower who was then President, and he attained the so-called “spirit of Camp David.” And he boasted to me in Peking that he got to know the President and the two English words concerning President Eisenhower were that he was “my friend.” (To Ambassador Bruce: You knew that?)

Ambassador Bruce: No, I never knew that.

Chairman Mao: And also a piece of news. Since then, he never came again. But he had been to Vladivostok and he went there from China.

Prime Minister Chou: There he made an anti-China speech.

Chairman Mao: None of the present leaders of the Soviet Union have been as far eastward as Vladivostok. Kosygin himself has said he is not quite clear about matters in Siberia. (The Chinese check the time.)

Prime Minister Chou: It’s been two and one-half hours.

Chairman Mao: And there’s another issue I would like to discuss with you. It seems today we have talked too long. Over two and one-half hours. We have taken up time originally set aside for other activities. (Note: He meant Ambassador Bruce’s reception.) The question I would like to discuss is that I am quite suspicious that if the Democratic Party comes into office, they will adopt the policy of isolationism.

The Secretary: That is a very serious question, Mr. Chairman. I think there may be trends now among the intellectuals and some Democrats in the direction of isolationism. On the other hand, objective realities would force them to understand that there is no alternative to our present policy. Now, what damage would be done until they learned this, and whether they would continue with the same tactical complexity, this I don’t know. But I think they would pursue the present course. (The last sentence is not translated.)

Chairman Mao: Then you seem to be in the same category as myself. We seem to be both more or less suspicious.

[Page 399]

The Secretary: I’m suspicious, and I have some questions about some leaders. But I believe the overwhelming necessity of the situation will force us to return to the policy we are now pursuing.

But this, Mr. Chairman, is why I believe we should use this period, when all of us are still in office and understand the situation, to so solidify it that no alternative will be possible anymore.

Chairman Mao: And this is mainly manifested in that one point—that is the advocacy of troop withdrawals from Europe.

The Secretary: Yes.

Chairman Mao: This will be a great assistance to the Soviet Union.

The Secretary: We will not carry it out in our Administration. It occurs in two things, the troop withdrawals from Europe and maybe less of a willingness to be very brutal very quickly in case there is a challenge.

Chairman Mao: What you mean by “brutality” is probably going to war.

The Secretary: If necessary, but…

Chairman Mao: I am not happy you are putting up a diplomatic front to me.

The Secretary: If necessary, but our experience has been that, if they know we are going to war, they draw back. Up to now, they’ve always been afraid of us.

Chairman Mao: Because I also think it would be better not to go to war. I’m not in favor of that either, though I’m well known as a warmonger (laughter). If you and the Soviet Union fight a war, I would also think that would not be very good. If you are going to fight, it would be better to use conventional weapons, and leave nuclear weapons in the stockpile, and not touch them.

The Secretary: We will not start a war in any event.

Chairman Mao: That’s good. I heard you put forward the opinion before that you want to gain time.

The Secretary: We want to gain time, but we also want to be in a position that, if the Soviet Union attacks any major areas we discussed, we can resist. And it’s in those circumstances we have to be prepared.

Chairman Mao: That’s entirely correct. As for the Soviet Union, they bully the weak, and are afraid of the tough. (Laughter as he points to Miss Wang and Miss Tang.) And you shouldn’t try to bully either Miss Wang or Miss Tang because they are comparatively soft.

The Secretary: Mr. Chairman, in my experience they are not very soft. They also don’t carry out the Chairman’s advice (laughter).

Chairman Mao: She (Miss Tang) is American, while she (Miss Wang) is a Soviet spy (laughter).

[Page 400]

(The Chairman then got up unassisted and escorted the Americans to the outer lobby. He said goodbye to the Secretary, Ambassador Bruce, and Mr. Lord in turn, and asked photographers to take pictures. As he shook hands with the Secretary, he said “and please send my personal greetings to President Richard Nixon.” The Secretary said he would do that. Ambassador Bruce and Mr. Lord indicated that it was a great honor to see Chairman Mao. The Chairman mentioned to Mr. Lord that he had met him before, and Mr. Lord acknowledged this.)

1. Source: National Archives, Nixon Presidential Materials, NSC Files, Kissinger Office Files, Box 100, Country Files, Far East, Secretary Kissinger’s Conversations in Peking, November 1973. Top Secret; Sensitive; Exclusively Eyes Only. The meeting took place at Chairman Mao’s residence.↩

2. Not further identified.↩

3. The two sides agreed to settle the Sino-Soviet border dispute through peaceful negotiations and to maintain the status quo of the border until the dispute was settled.↩

4. When Scowcroft sent the President a summary report of Kissinger’s meeting with Mao, the President highlighted the sentence, “He [Mao] was scathing of opposition to you because of Watergate which he considered to be a meager, nonsensical incident blown out of proportion.” Next to the highlight, Nixon left a note for Haig: “Al note!” (Memorandum from Scowcroft to Nixon, November 12; National Archives, Nixon Presidential Materials, NSC Files, Kissinger Office Files, Box 96, Country Files, Far East, China Exchanges, November 1, 1973—March 31, 1974)↩

5. See Document 57.↩

6. No follow up by Lord on India’s external debt was found.↩

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/d58

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_381

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_382

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_383

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_384

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_385

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_386

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_387

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_388

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_389

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_390

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_391

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_392

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_393

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_394

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_395

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_396

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_397

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_398

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_399

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_400

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/d57

Thân thế (các) nhân vật

Brezhnev Leonid,

General Secretary of the Communist Party of the Soviet Union

https://en.wikipedia.org/wiki/Leonid_Brezhnev

https://www.britannica.com/biography/Leonid-Ilich-Brezhnev

https://en.wikipedia.org/wiki/General_Secretary_of_the_Communist_Party_of_the_Soviet_Union

https://www.britannica.com/place/Soviet-Union/The-Brezhnev-era

Bruce, David K.E.,

Head of the U.S. Delegation to the (plenary) Paris Peace Talks from July 1970 until July 1971

https://en.wikipedia.org/wiki/David_K._E._Bruce

https://www.trumanlibrary.gov/library/oral-histories/bruce

https://www.nytimes.com/1970/07/02/archives/nixon-appoints-bruce-as-leader-at-peace-talks-says-on-tv-he-has-no.html

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v07/d41

https://www.encyclopedia.com/humanities/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/bruce-david-kirkpatrick-este

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v42/persons

https://www.britishpathe.com/asset/235113/

https://digitalcommons.chapman.edu/upi_vietnam/95/

https://www.researchgate.net/profile/Priscilla-Roberts-2/publication/314258867_%27I_Begin_to_Think_of_Myself_as_a_Marco_Polo%27_David_Bruce_in_China_1973-1974_Occasional_paper_No_1_Keele_David_Bruce_Centre_for_American_Studies_Keele_University_1999/links/58f39faea6fdcc11e569f1b0/I-Begin-to-Think-of-Myself-as-a-Marco-Polo-David-Bruce-in-China-1973-1974-Occasional-paper-No-1-Keele-David-Bruce-Centre-for-American-Studies-Keele-University-1999.pdf

Ji Pengfei (Chi P’eng-fei),

Vice Minister of Foreign Affairs, People’s Republic of China, until April 1971; Acting Foreign Minister until February 1972; Foreign Minister from February 1972

PRC Vice Minister of Foreign Affairs until April 1971; Acting Foreign Minister until February 1972; Foreign Minister from February 1972 to November 1974

https://www.fmprc.gov.cn/eng/zy/wjrw/3606_665551/202405/t20240531_11367614.html

https://repository.lib.cuhk.edu.hk/en/item/cuhk-3011805

https://en.wikipedia.org/wiki/Ji_Pengfei

https://baike.baidu.com/item/%E8%AE%B8%E5%AF%92%E5%86%B0/5638890?lemmaFrom=lemma_relation_starMap&fromModule=lemma_relation-starMap&lemmaIdFrom =1485566

https://baike.baidu.com/item/%E5%A7%AC%E8%83%9C%E5%BE%B7/12677588?lemmaFrom=lemma_relation_starMap&fromModule=lemma_relation-starMap&lemmaIdFrom=1485566

Chou En-lai, (Zhou Enlai)

Premier of the People’s Republic of China; member, Standing Committee of the Chinese Communist Party’s Political Bureau

https://en.wikipedia.org/wiki/Zhou_Enlai

https://en.wikipedia.org/wiki/Premier_of_the_People%27s_Republic_of_China

https://en.wikipedia.org/wiki/Minister_of_Foreign_Affairs_of_the_People%27s_Republic_of_China

https://en.wikipedia.org/wiki/Vice_Chairman_of_the_Chinese_Communist_Party

https://en.wikipedia.org/wiki/Chairman_of_the_Chinese_People%27s_Political_Consultative_Conference

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v17/d139

https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/memorandum-conversation-between-mao-zedong-zhou-enlai-and-henry-kissinger

https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/zhou-enlai-talking-ho-chi-minh

https://digitalarchive.wilsoncenter.org/search?f[0]=topics:86538&fo[0]=86538

https://digitalarchive.wilsoncenter.org/search?search_api_fulltext=&items_per_page=100&sort_bef_combine=created_DESC&f%5B0%5D=topics%3A86538&fo%5B0%5D=86538

https://digitalarchive.wilsoncenter.org/search?search_api_fulltext=&items_per_page=100&sort_bef_combine=created_DESC&f%5B0%5D=topics%3A86538&fo%5B0%5D=86538&page=1

https://digitalarchive.wilsoncenter.org/search?search_api_fulltext=&items_per_page=100&sort_bef_combine=created_DESC&f%5B0%5D=topics%3A86538&fo%5B0%5D=86538&page=2

Tài liệu Chu Ân Lai yêu cầu Hoa Kỳ loại bỏ Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu và dùng Dương Văn Minh để lật đổ hai nền Đệ I và Đệ II VNCH.

https://digitalarchive.wilsoncenter.org/search?search_api_fulltext=&items_per_page=100&sort_bef_combine=created_DESC&f%5B0%5D=people%3A84942&fo%5B0%5D=84942

https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/discussion-between-zhou-enlai-and-le-duc-tho

https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/89367/download

Gandhi, Indira,

Indian Prime Minister

https://en.wikipedia.org/wiki/Indira_Gandhi

https://www.britannica.com/biography/Indira-Gandhi

https://www.pmindia.gov.in/en/former_pm/smt-indira-gandhi/

https://www.history.com/this-day-in-history/january-19/indira-gandhi-becomes-indian-prime-minister

https://www.biography.com/political-figures/indira-gandhi

Haig Alexander Meigs, Jr.,

Major General, USA, Deputy Assistant to the President for National Security Affairs until January 1973; Army Vice Chief of Staff from January until August 1973; Assistant to the President and White House Chief of Staff from August 1973 until August 1974

https://en.wikipedia.org/wiki/Alexander_Haig

https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Secretary_of_State

https://en.wikipedia.org/wiki/Supreme_Allied_Commander_Europe

https://en.wikipedia.org/wiki/White_House_Chief_of_Staff

https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/cf/United_States_Army_Staff_Identification_Badge.png/426px-United_States_Army_Staff_Identification_Badge.png

https://en.wikipedia.org/wiki/Deputy_National_Security_Advisor_(United_States)

https://history.state.gov/departmenthistory/people/haig-alexander-meigs

https://history.state.gov/departmenthistory/people/principalofficers/secretary

https://www.u-s-history.com/pages/h1971.html

http://rs5.loc.gov/service/mss/eadxmlmss/eadpdfmss/uploaded_pdf/ead_pdf_batch_16_june_2011/ms011082.pdf

Huang Zhen (Huang Chen),

PRC Ambassador to France until March 1973; Chief of the PRC Liaison Office in the United States from March 1973

https://en.wikipedia.org/wiki/Huang_Zhen

https://en.wikisource.org/wiki/Author:Huang_Zhen

https://2001-2009.state.gov/documents/organization/72591.pdf

https://mediaclip.ina.fr/en/i24024268-huang-chen-the-traditional-friendship-of-the-french-and-chinese-peoples.html

https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB79/BEBB23.pdf

https://www.facebook.com/NixonPresidentialLibrary/posts/otd-5301973-president-nixon-met-to-discuss-us-china-relations-with-dr-henry-kiss/1102544875230224/

https://www.fordlibrarymuseum.gov/sites/default/files/2024-06/1552743.pdf

https://www.britishpathe.com/asset/236303/

https://cutt.ly/3tezOe3t

https://mediaclip.ina.fr/en/caf97507056-credentials-huang-chen-at-the-elysee.html

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76ve13/d12

Henry A Kissinger

Assistant to the President for National Security Affairs until November 3, 1975; also Secretary of State from September 21, 1973

https://www.theguardian.com/world/2023/may/20/bilderberg-meeting-group-lisbon-kissinger

https://www.theguardian.com/world/bilderberg

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76ve13/summary

https://china.usc.edu/getting-beijing-henry-kissingers-secret-1971-trip

https://china.usc.edu/sites/default/files/styles/article_node_featured/public/article/featured-image/kissinger-zhou-sm_0.jpg?itok=qDjPx2_m

https://china.usc.edu/catalog/documents/us-china

http://www.archives.gov/press/press-releases/2001/nr01-47.html

https://china.usc.edu/talking-points-july-22-august-3-2011

https://china.usc.edu/getting-beijing-henry-kissingers-secret-1971-trip#meetings

https://china.usc.edu/getting-beijing-henry-kissingers-secret-1971-trip#nixon-announcement

https://china.usc.edu/getting-beijing-henry-kissingers-secret-1971-trip#chinese-accept

https://china.usc.edu/getting-beijing-henry-kissingers-secret-1971-trip#signals

https://china.usc.edu/getting-beijing-henry-kissingers-secret-1971-trip#the_aim

http://www.foreignaffairs.com/articles/23927/richard-m-nixon/asia-after-viet-nam

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v17/d4

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v17/d12

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v17/d13

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v17/d141

https://2001-2009.state.gov/documents/organization/100324.pdf

https://en.wikipedia.org/wiki/Henry_Kissinger_and_the_Vietnam_War

Lesson in Vietnam from Kissinger to Nixon: “when we made it “our war” we would not let the South Vietnamese fight it; when it again became “their war”, we would not help them fight it.”

(We also had trouble with excesses here: when we made it “our war” we would not let the South Vietnamese fight it; when it again became “their war,” we would not help them fight it. Ironically, we prepared the South Vietnamese for main force warfare after 1954 (anticipating another Korean-type attack), and they faced a political war; they had prepared themselves for political warfare after 1973 only to be faced with a main force invasion 20 years after it had been expected.)

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v10/d280

Lesson of Vietnam May 12 1975 by Henry A. Kissinger

https://www.fordlibrarymuseum.gov/library/exhibits/vietnam/032400091-002.pdf

https://thebattleofkontum.com/extras/kissinger.html

“Richard M. Nixon and Kissinger on 3 August 1972,” Conversation 760-006, Presidential Recordings Digital Edition [Fatal Politics, ed. Ken Huges] (Charlottesville: University of Virginia Press, 2014-). URL:https://prde.upress.virginia.edu/conversations/4006748

https://player.vimeo.com/video/889937807?h=e44572c8f3&color=e57200&title=0&byline=0&portrait=0

https://millercenter.org/the-presidency/educational-resources/nixon-kissinger-and-the-decent-interval

https://player.vimeo.com/video/889937807?h=e44572c8f3&color=e57200&title=0&byline=0&portrait=0

Discover the Truth at:

http://www.theblackvault.com

https://www.theblackvault.com/documentarchive/the-cias-vietnam-document-cd-rom/

The secret life of Henry Kissinger minutes of a 1975 meeting with Lawrence Eagleburger

https://etan.org/news/kissinger/secret.htm

Henry Kissinger and the Truth About Negotiations In Vietnam

https://www.youtube.com/watch?v=Z5fxxKVfX5g

Henry Kissinger - Secrets of a superpower | DW Documentary

https://www.youtube.com/watch?v=bWVMTKeAwlA

The Untold Truth of Henry Kissinger

https://www.youtube.com/watch?v=0iheZdvWdbI&t=1s

Was Henry Kissinger a War Criminal?

https://www.youtube.com/watch?v=COqq7862wcU&t=25s

Kosygin, Alexei N.,

Chairman, Council of Ministers of the Soviet Union

https://en.wikipedia.org/wiki/Alexei_Kosygin

https://www.britannica.com/biography/Aleksey-Nikolayevich-Kosygin

https://www.imdb.com/name/nm0467576/bio/

https://historylearning.com/modern-world-history/coldwar/alexei-kosygin/

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1964-68v14/d14

https://en.namu.wiki/w/%EC%95%8C%EB%A0%89%EC%84%B8%EC%9D%B4%20%EC%BD%94%EC%8B%9C%EA%B8%B4

https://www.archontology.org/nations/rus/rus_govt1/kosygin.php

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1964-68v19/d157

Lord, Winston,

member, National Security Council staff until 1973; Director of the Policy Planning Staff, Department of State from October 1973 until January 1977

https://en.wikipedia.org/wiki/Winston_Lord

https://en.wikipedia.org/wiki/Assistant_Secretary_of_State_for_East_Asian_and_Pacific_Affairs

https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_ambassadors_of_the_United_States_to_China

https://en.wikipedia.org/wiki/Council_on_Foreign_Relations

https://en.wikipedia.org/wiki/Director_of_Policy_Planning

https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2016/07/19981208.pdf

https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2016/07/19991104.pdf

https://nsarchive.gwu.edu/document/22669-document-04-winston-lord-director-policy

https://www.ncafp.org/about-us/faps-board-of-advisors/ambassador-winston-lord/

Mao Tse-tung (Mao Zedong),

Chairman of the Central Committee of the People’s Republic of China

https://en.wikipedia.org/wiki/Mao_Zedong

https://en.wikipedia.org/wiki/Chairman_of_the_Communist_Party_of_China

https://en.wikipedia.org/wiki/Chairman_of_the_People%27s_Republic_of_China

https://en.wikipedia.org/wiki/Chairman_of_the_Central_Military_Commission_(China)

https://en.wikipedia.org/wiki/Central_People%27s_Government_of_the_People%27s_Republic_of_China_(1949%E2%80%931954)

https://www.biography.com/political-figures/mao-tse-tung

https://www.newworldencyclopedia.org/entry/Mao_Zedong

https://en.wikipedia.org/wiki/Red_Guards

Nixon Richard M.,

Vice President of the United States

https://www.history.com/topics/us-presidents/richard-m-nixon

https://www.britannica.com/event/Watergate-Scandal

https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva/14-nov-68-lbj-and-nixon

https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Nixon

https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva/sets/14-november-1968-president-lyndon-johnson-and-president-elect-richard-nixon

https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva

https://www.britannica.com/event/Vietnam-War

https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Nixon

https://www.smithsonianmag.com/smart-news/notes-indicate-nixon-interfered-1968-peace-talks-180961627/

https://th-thumbnailer.cdn-si-edu.com/26l17xNsW8a8pOyGibbKE-32dgE=/1000x750/filters:no_upscale()/https://tf-cmsv2-smithsonianmag-media.s3.amazonaws.com/filer/f4/cb/f4cb92c9-4131-4e0f-ae4a-307144393214/nixoncampaigns.jpg

http://www.pbs.org/wgbh/amex/honor/peopleevents/e_paris.html

https://www.britannica.com/event/Vietnam-War

http://www.smithsonianmag.com/smart-news/nixon-prolonged-vietnam-war-for-political-gainand-johnson-knew-about-it-newly-unclassified-tapes-suggest-3595441/

http://www.nytimes.com/2016/12/31/opinion/sunday/nixons-vietnam-treachery.html

http://www.nytimes.com/interactive/2016/12/31/opinion/sunday/haldeman-notes.html

http://www.bbc.com/news/magazine-21768668

https://www.nixonlibrary.gov/index.php

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1964-68v07/ch5

http://www.realclearpolitics.com/articles/2015/08/09/dont_blame_nixon_for_scuttled_peace_overture_127667.html

https://www.lovethetruth.com/books/13_bloodlines/bundy.htm

https://www.lovethetruth.com/books/13_bloodlines/toc.htm

Nixon, Richard M.,

President of the United States

https://2001-2009.state.gov/documents/organization/100324.pdf

https://www.history.com/topics/us-presidents/richard-m-nixon

https://www.britannica.com/event/Watergate-Scandal

https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva/14-nov-68-lbj-and-nixon

https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Nixon

https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva/sets/14-november-1968-president-lyndon-johnson-and-president-elect-richard-nixon

https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva

https://www.britannica.com/event/Vietnam-War

https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Nixon

https://www.smithsonianmag.com/smart-news/notes-indicate-nixon-interfered-1968-peace-talks-180961627/

http://www.pbs.org/wgbh/amex/honor/peopleevents/e_paris.html

https://www.britannica.com/event/Vietnam-War

http://www.smithsonianmag.com/smart-news/nixon-prolonged-vietnam-war-for-political-gainand-johnson-knew-about-it-newly-unclassified-tapes-suggest-3595441/

http://www.nytimes.com/2016/12/31/opinion/sunday/nixons-vietnam-treachery.html

http://www.nytimes.com/interactive/2016/12/31/opinion/sunday/haldeman-notes.html

http://www.bbc.com/news/magazine-21768668

https://www.nixonlibrary.gov/index.php

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1964-68v07/ch5

http://www.realclearpolitics.com/articles/2015/08/09/dont_blame_nixon_for_scuttled_peace_overture_127667.html

https://www.lovethetruth.com/books/13_bloodlines/bundy.htm

https://www.lovethetruth.com/books/13_bloodlines/toc.htm

Nixon had a Trip to China from February 21 to 28 1972,

https://www.nixonlibrary.gov/nixons-trip-china

http://www.presidentialtimeline.org/

https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-656-10a.pdf

https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-656-10b.pdf

https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-92-1a.pdf

https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-92-1b.pdf

https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-21-56.pdf

https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-656-10a.mp3

https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-656-10b.mp3

https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-92-1a.mp3

https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-92-1b.mp3

https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-21-56.mp3

https://nsarchive.gwu.edu/briefing-book/nuclear-vault-vietnam/2023-03-24/movement-and-madman

The Vietnam War Johnson and Nixon Administrations Videos

March 2, 2016 Last Aired May 5, 2016

Reflections on Richard Nixon

https://www.c-span.org/program/the-presidency/reflections-on-richard-nixon/431130

July 16, 1973 Last Aired July 22, 2013

Senate Watergate Committee Testimony

https://www.c-span.org/program/vignette/senate-watergate-committee-testimony/316346

April 26, 2016 Last Aired June 5, 2016

Vietnam War Commander in Chief

https://www.c-span.org/program/american-history-tv/vietnam-war-commanders-in-chief/439971

June 12, 2008 Last Aired July 22, 2013

Alexander Butterfield Oral History Interview, Part 2

https://www.c-span.org/program/american-history-tv/alexander-butterfield-oral-history-interview-part-2/258425

June 12, 2008 Last Aired July 15, 2013

Alexander Butterfield Oral History Interview, Part 1

https://www.c-span.org/program/american-history-tv/alexander-butterfield-oral-history-interview-part-1/257651

January 27, 2012 Last Aired June 11, 2012

President Nixon's Secret White House Tapes

https://www.c-span.org/program/american-history-tv/president-nixons-secret-white-house-tapes/277123

July 25, 1994 Last Aired June 20, 2008

Watergate: Corruption of American Politics

https://www.c-span.org/program/public-affairs-event/watergate-corruption-of-american-politics/119480

February 16, 2003 Last Aired December 25, 2003

Presidential Tapes: Taping Systems History

https://www.c-span.org/program/public-affairs-event/presidential-tapes-taping-systems-history/122572

Alexander Butterfield: The 60 Minutes Watergate Interview (1975)

https://www.youtube.com/watch?v=ss9AkLUmM4g

Watergate Hearing: Alexander Butterfield Testimony

https://www.c-span.org/clip/congress-investigates/watergate-hearing-alexander-butterfield-testimony/5118203

Alexander Butterfield Was ‘Worried To Death’ Testifying Against Nixon

https://www.youtube.com/watch?v=c52oIe3Gj6w

How Nixon’s Invasion of Cambodia Triggered a Check on Presidential Power

Vietnam War Cambodia and Laos

https://www.history.com/articles/nixon-war-powers-act-vietnam-war-cambodia

Nixon's Vietnam Visit 1965, Rare Film Unearthed

https://www.youtube.com/watch?v=RaTi8OEpINI

Nixon on LBJ and Vietnam: Where Did It All Go Wrong?

https://www.youtube.com/watch?v=-n-4o3vOYD4

1969 July 30_Tổng Thống Hoa Kỳ 🇺🇸 Richard M. Nixon Thăm Việt Nam Cộng Hoà.

https://www.youtube.com/watch?v=ZRp4v6M6YJw&t=19s

Sadat, Anwar,

President of Egypt

https://en.wikipedia.org/wiki/Anwar_Sadat

https://www.britannica.com/biography/Anwar-Sadat

https://www.ebsco.com/research-starters/history/sadat-becomes-president-egypt

https://sadat.umd.edu/about-us/anwar-sadat

https://www.nobelprize.org/prizes/peace/1978/al-sadat/facts/

https://en.wikipedia.org/wiki/Assassination_of_Anwar_Sadat

https://www.biography.com/political-figures/anwar-el-sadat

Scowcroft, Brent,

General, USAF, Military Assistant to the President until 1973; Deputy Assistant to the President for National Security Affairs from August 1973 until 1975

https://warontherocks.com/2020/08/brent-scowcroft-and-american-military-intervention/

https://warontherocks.com/2020/08/blame-it-on-the-blob-how-to-evaluate-american-grand-strategy/

https://www.aspeninstitute.org/programs/aspen-strategy-group/about-asg/

https://www.whitehouse.gov/piab/

https://www.publicaffairsbooks.com/titles/bartholomew-sparrow/the-strategist/9781586489632/

http://web1.millercenter.org/poh/transcripts/ohp_1999_1112_scowcroft.pdf

https://www.nytimes.com/2020/08/12/us/politics/brent-scowcroft.html

https://www.thecipherbrief.com/column_article/remembering-brent-scowcrofts-accomplishments-on-arms-control

https://www.foreignaffairs.com/articles/united-states/2020-08-13/scowcroft-model

https://archive.org/stream/towercommission00unit?ref=ol#mode/2up

https://www.penguinrandomhouse.ca/books/253135/the-man-who-ran-washington-by-peter-baker-and-susan-glasser/9780385540551

https://www.twelvebooks.com/titles/philip-zelikow/to-build-a-better-world/9781538764688/

https://toda.org/assets/files/resources/policy-briefs/t-pb-23_susan-koch_presidential-nuclear-initiatives-1991-92.pdf

https://www.penguinrandomhouse.ca/books/617544/margaret-thatcher-volume-3-by-charles-moore/9780241324745

https://yalebooks.yale.edu/book/9780300233827/post-wall-post-square

https://www.amazon.com/When-World-Seemed-New-George-dp-1328511650/dp/1328511650/ref=mt_other?_encoding=UTF8&me=&qid=

https://www.penguinrandomhouse.com/books/22029/a-world-transformed-by-george-hw--bush-and-brent-scowcroft/

https://yalebooks.yale.edu/book/9780300233827/post-wall-post-square

https://www.simonandschuster.com/books/War-in-a-Time-of-Peace/David-Halberstam/9781501141508

https://www.adst.org/OH%20TOCs/Inderfurth,Karl%20F.toc.pdf

https://www.wsj.com/articles/SB1029371773228069195

https://www.nytimes.com/2002/08/25/opinion/the-right-way-to-change-a-regime.html

https://www.penguinrandomhouse.com/books/592622/to-start-a-war-by-robert-draper/

https://pdfs.semanticscholar.org/de9b/be3fa428073b76a05fbb58739bf3279c3664.pdf

https://www.ft.com/content/de843f6e-0be1-4667-8a9f-f397cf840e72

https://www.houseofnames.com/brent-family-crest

https://www.houseofnames.com/dpreview/BRENT/EN/Brent/family-crest-coat-of-arms.png

https://www.houseofnames.com/cdn/webp/i/prod/520x520/surnamecomplete_gold.webp

https://www.aspeninstitute.org/programs/aspen-strategy-group/lt-general-brent-scowcroft/

https://dpaa-mil.sites.crmforce.mil/dpaaProfile?id=a0Jt000000sxxIFEAY

https://www.fordlibrarymuseum.gov/library/document/0204/7505562.pdf

https://news.virginia.edu/content/uvas-miller-center-releases-secret-brent-scowcroft-oral-history

https://www.newstatesman.com/politics/2020/08/the-quiet-mastermind-how-brent-scowcroft-redefined-the-art-of-grand-strategy

Sisco, Joseph J.,

Assistant Secretary of State for Near Eastern and South Asian Affairs until February 18, 1974; Under Secretary of State for Political Affairs from February 19, 1974

https://en.wikipedia.org/wiki/Joseph_J._Sisco

https://history.state.gov/departmenthistory/people/sisco-joseph-john

https://www.state.gov/biographies-list/

https://www.state.gov/resources-bureau-of-global-talent-management/#ambassadors

https://history.state.gov/departmenthistory/people/principalofficers/assistant-secretary-international-organization-affairs

https://history.state.gov/departmenthistory/people/principalofficers/assistant-secretary-for-near-eastern-affairs

https://history.state.gov/departmenthistory/people/principalofficers/under-secretary-for-political-affairs

Tanaka Kakuei,

Japanese Prime Minister from July 7, 1972, until December 9, 1974

https://www.britannica.com/biography/Tanaka-Kakuei

https://en.wikipedia.org/wiki/Kakuei_Tanaka

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76ve12/d227