20260828 CDTL NRM D59 13 November 1973 59. Bản ghi nhớ cuộc Hội Đàm.
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/d59
Google Translated
Tài liệu 59
Quan hệ Đối ngoại của Hoa Kỳ, 1969–1976, Tập XVIII, Trung Quốc, 1973–1976
59. Bản ghi nhớ cuộc Hội Đàm.
Bắc Kinh, ngày 13 tháng 11 năm 1973, 16:30–19:15.
THÀNH PHẦN THAM DỰ
Thủ tướng Chu Ân Lai
Bộ trưởng Ngoại giao Cơ Bằng Phi
Trợ lý Bộ trưởng Ngoại giao Vương Hải Dung
Lâm Bình, Vụ trưởng thuộc Bộ Ngoại giao
Tiền Đại Dung, Văn phòng Liên lạc CHND Trung Hoa tại Washington
Một quan chức Trung Quốc khác
Đường Vạn Sinh, Phiên dịch viên
Dương Ngọc Dung, Phiên dịch viên
Người ghi chép biên bản (phía Tầu cộng)
Ngoại trưởng Henry A. Kissinger
Đại sứ David Bruce, Trưởng Văn phòng Liên lạc Hoa Kỳ
Đại sứ Robert Ingersoll, Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Tokyo
Winston Lord, Giám đốc phụ trách Hoạch định và Phối hợp, Bộ Ngoại giao
Quyền Trợ lý Ngoại trưởng Arthur Hummel, phụ trách Vụ Đông Á và Thái Bình Dương
(Thủ tướng Chu Ân Lai đã nhắc đến Cố Duy Quân (Wellington Koo), cựu Bộ trưởng Ngoại giao của chính quyền Quốc dân đảng Trung Quốc.)
Đại sứ Bruce: Tôi đã nghe ông ấy phát biểu rất nhiều lần. Ông ấy là một diễn giả xuất sắc.
Thủ tướng Chu: Và ông ấy nói tiếng Anh rất giỏi. Chỉ có giới trẻ mới theo kịp tốc độ nói tiếng Anh của ông ấy; và cũng giống như T. F. Tsiang – người chỉ nói tiếng Anh – ông ấy cũng nói tiếng Trung. Ông ấy cũng xuất thân từ Thượng Hải. [Trang 401] Tối qua tôi đã nhận được bản dự thảo Thông cáo chung và các chỉ đạo của ông về việc soạn thảo văn bản đó. Chúng tôi nhận được tài liệu lúc một giờ sáng, và sau đó phải đưa ra các đề xuất cũng như một số chỉnh sửa. Chúng tôi vẫn muốn giữ lại những điểm hay trong văn bản của ông. Giờ đây, đích thân tôi cũng đã tham gia vào quá trình này.
Bộ trưởng Kissinger: Đó là văn bản của phía ông sao?
Thủ tướng Chu: Bản của chúng tôi thậm chí còn ngắn hơn của ông. Độ dài cũng tương đương thôi. Tôi đã lược bớt một số điểm. Chúng tôi đang cho đánh máy văn bản này. Sau khi đánh máy xong, chúng tôi sẽ cử một người từ mỗi bên...
Bộ trưởng Kissinger: Miễn là đại diện của ông không phải là Thứ trưởng.
Thủ tướng Chu: Tất nhiên, nếu ông đồng ý với quan điểm của chúng tôi thì mọi chuyện sẽ ổn thỏa. Chúng tôi đã cố gắng hết sức để đưa vào các điểm chính của phía ông.
Bộ trưởng Kissinger: Tôi nghĩ sẽ không có vấn đề gì đâu. Có lẽ phía chúng tôi sẽ cử ông Hummel và ông Lord.
Tôi có câu trả lời cho một số vấn đề ông đã nêu hôm qua. Trước hết là về chiếc Oklahoma City. Tôi muốn nói rằng...
Thủ tướng Chu: Con tàu đó hiện đã có mặt tại Hồng Kông rồi.
Bộ trưởng Kissinger: Đúng vậy. Tôi muốn nói rằng, giá mà lần này ông nói sai khi chỉ ra những điều đó cho chúng tôi thì tốt biết mấy; nhưng ông đã nói đúng, và chẳng có lời giải thích nào khác ngoài sự ngu ngốc. Trước khi đến đây, chúng tôi đã cấm máy bay bay đến gần bất kỳ khu vực nào của Trung Quốc, nhưng lại quên không quy định cụ thể đối với tàu thuyền. Vì vậy, tôi chỉ còn biết xin lỗi. Đó là một hành động thiếu suy nghĩ. Nó hợp pháp nhưng lại ngu ngốc.
Thủ tướng Chu: Chính quyền Đài Loan đang tận dụng chuyện này để tuyên truyền rầm rộ.
Bộ trưởng Kissinger (nói với Lord): Chúng ta có thể tìm hiểu xem làm sao họ biết được chuyện đó không?
Thủ tướng Chu: Chúng tôi biết tin này từ chính quyền Đài Loan, bởi vì chỉ khi họ lên tiếng về những sự việc này thì chúng tôi mới hay biết. Chúng tôi nắm được thông tin về hoạt động của tàu thuyền hay máy bay trong không phận Đài Loan là nhờ họ có những hòn đảo nằm khá gần đó. Họ lấy những sự việc này làm ví dụ. Họ thu được lợi ích từ đó vì họ tuyên truyền rầm rộ việc có tàu thuyền đi lại gần khu vực của họ.
Bộ trưởng Kissinger: Tôi chỉ có thể nói đó là sự ngu ngốc. Dường như khả năng làm điều ngu ngốc là vô hạn. Tôi không thể hình dung nổi người ta còn có thể nghĩ ra những hành động ngu ngốc nào mới nữa. [Trang 402]
Thủ tướng Chu: Ông nói đúng. Và những con tàu cố tình đi sát Đài Loan đó cũng là tàu của Liên Xô. Điều đó cho thấy họ cố tình làm vậy.
Bộ trưởng Kissinger: Vâng. Trong trường hợp cụ thể này, chúng tôi hoàn toàn không hay biết gì cả. Với chúng tôi, thật khó tin là lại có người cố tình làm như vậy. Lẽ ra tàu thuyền cũng phải bị cấm giống như máy bay.
Thủ tướng Chu: Nhưng có những trường hợp ông không thể cấm đoán từ trước được. Ông chỉ có thể giải quyết vấn đề sau khi nó đã xảy ra. Vì vậy, trong những trường hợp như thế, vấn đề lòng tin lẫn nhau cũng rất quan trọng. Thưa Tiến sĩ, ông đã có cuộc thảo luận rất sâu sắc với Chủ tịch của chúng tôi. Do đó, tôi tin rằng sự hiểu biết lẫn nhau giữa hai bên trong tương lai sẽ rất sâu sắc.
Bộ trưởng Kissinger: Chúng tôi cũng tin như vậy, và chúng tôi coi cuộc gặp với Chủ tịch là vô cùng quan trọng.
Thủ tướng Chu: Cuộc trao đổi giữa tôi và ông hôm kia—hay nói đúng hơn là cuộc trao đổi của ông với tôi—đã dọn đường cho các cuộc thảo luận của ông với Chủ tịch. Vì chúng ta đã đề cập đến những điểm này rồi, tôi nghĩ không cần thiết phải đi sâu vào các vấn đề đó nữa.
Hôm nay, nhiệm vụ của chúng ta là làm rõ và giải quyết một số vấn đề. Điểm đầu tiên liên quan đến Liên Xô. Ông đã nói rằng vấn đề lớn ở đây là việc ngăn chặn chiến tranh hạt nhân, và ông hy vọng sẽ không có những cuộc tranh luận bất tận về vấn đề này.
Phiên dịch viên: Ông cho rằng việc hoàn tất hiệp ước sẽ tốt hơn là sa đà vào những cuộc tranh luận không hồi kết về vấn đề này.
Bộ trưởng Kissinger: Vâng.
Thủ tướng Chu: Tôi nghĩ ông nói đúng, bởi xét về tổng thể thì việc tránh những cuộc tranh luận bất tận về vấn đề này là điều hợp lý. Tuy nhiên, có một điểm liên quan đến cơ sở pháp lý của vấn đề đó—tôi cho rằng hiệp ước này vẫn chưa được Quốc hội thông qua. Và điểm thứ hai là nếu xuất hiện bất kỳ bằng chứng xác thực nào, thì cần phải có sự tham vấn trước.
Bộ trưởng Kissinger: Giữa phía các ông với chúng tôi, hay giữa chúng tôi với Liên Xô?
Thủ tướng Chu: Ý tôi là giữa Liên Xô và Hoa Kỳ, vì đó là một phần trong thỏa thuận của các ông. Nhưng toàn thế giới cần được làm rõ về các nguyên tắc này, bao gồm cả các đồng minh của các ông. Nếu không, họ sẽ nghĩ rằng hai cường quốc đang thảo luận về những vấn đề khác sau lưng họ. Đó là lý do tại sao dư luận thế giới lại xôn xao. Chính điều đó khiến chúng tôi thấy cần thiết phải đưa ra một đánh giá toàn diện tại Liên Hợp Quốc. Các ông đã liên hệ với chúng tôi từ trước, và tôi tin chắc rằng các ông cũng đã liên hệ với các đồng minh của mình trước đó.
Bộ trưởng Kissinger: Có lẽ Thủ tướng sẽ thấy thú vị khi biết tâm thế của họ: một số đồng minh đã giúp chúng tôi soạn thảo hiệp định và họ đã xem nó trước cả một số người của chính chúng tôi. Một số người đã chỉ trích [Trang 403] chính bản dự thảo của họ. Ông có thể hỏi Thủ tướng Heath khi ông ấy đến thăm ngài.
Thủ tướng Chu: Nhưng ngài vẫn nhớ lập trường của chúng tôi chứ?
Bộ trưởng Kissinger: Lập trường của ngài đã được thấu hiểu.
Thủ tướng Chu: Chúng tôi buộc phải đưa ra lời chỉ trích vì cho rằng các nước Thế giới thứ ba cần có sự hiểu biết thấu đáo về vấn đề này. Tuy nhiên, ngài đã tán thành hiệp ước do các nước Mỹ Latinh ký kết – Hiệp ước về Khu vực phi hạt nhân. Ngài là người đầu tiên bày tỏ sự tán thành. Thế nhưng, ngài vẫn chưa rút các căn cứ quân sự của mình khỏi Cuba, buộc Cuba phải lên tiếng phản đối để có thể tự do hành động. Để đáp ứng yêu cầu của các nước như Mexico, chúng tôi đã ký hiệp ước đó nhưng đồng thời đưa ra một tuyên bố riêng. Chúng tôi hy vọng Liên Xô sẽ ký hiệp ước này. Hay họ muốn tiếp tục bị cô lập cho đến cùng?
Bộ trưởng Kissinger: Cho đến nay, Liên Xô vẫn chưa ký.
Thủ tướng Chu: Lý do là gì? Có phải vì vấn đề Cuba không?
Bộ trưởng Kissinger: Một phần là do Cuba; hoặc có thể họ có những toan tính khác tại Mỹ Latinh.
Thủ tướng Chu: Có một vấn đề mới nảy sinh tại Mỹ Latinh, đó là vấn đề Chile. Ngài có thể tác động đến Chile được không? Họ không nên tiến hành các cuộc tàn sát như vậy. Thật kinh khủng.
Bộ trưởng Kissinger: Chúng tôi đã gây ảnh hưởng đáng kể, và chúng tôi tin rằng sau giai đoạn đầu khi họ giành chính quyền, hiện không còn diễn ra các vụ hành quyết nào mà chúng tôi biết đến. Tôi sẽ xem xét lại vấn đề này khi trở về và sẽ thông báo cho ngài. Theo trí nhớ của tôi thì khi chúng tôi rời đi, không có vụ hành quyết nào đang diễn ra, nhưng tôi sẽ kiểm tra lại. (Nói với Lord) Hãy bảo Kubisch kiểm tra việc này.
Bộ trưởng Kissinger: Sau tuần đầu tiên—tôi đang nói đến thời điểm tôi rời Washington.
Thủ tướng Chu Ân Lai: Nhưng như ông biết đấy, đặc phái viên của chúng tôi vẫn ở lại.
Bộ trưởng Kissinger: Vâng, và chúng tôi rất biết ơn.
Thủ tướng Chu Ân Lai: Và chính vì đặc phái viên của chúng tôi vẫn còn ở đó, nên chúng tôi mới biết được nhiều sự thật. Ông Lâm Bình [Trang 404] là Đại sứ của chúng tôi tại Chile, bởi vì chính phủ của họ quá phức tạp. Ngay cả khi không có sự hỗ trợ từ CIA, có lẽ họ cũng hoạt động theo cách tương tự (có lẽ là vì lợi ích riêng của họ).
Bộ trưởng Kissinger: Không, tôi ước Thủ tướng nói đúng. Tôi ước CIA có năng lực như Thủ tướng tin tưởng.
Thủ tướng Chu Ân Lai: Nhưng ông sẽ không thể kiểm soát được họ.
Bộ trưởng Kissinger: Không thể kiểm soát được CIA?
Thủ tướng Chu Ân Lai: Ý tôi là họ có nhúng tay vào cuộc đảo chính không?
Bộ trưởng Kissinger: Họ không nhúng tay vào cuộc đảo chính, nhưng đúng là họ không thể kiểm soát tình hình.
Thủ tướng Chu Ân Lai: Họ chỉ có thể kiểm soát một việc. Hãy nhớ khi đặc phái viên của các ông ở Lào trong cuộc đảo chính gần đây đã chạy đến sân bay và báo cho quan chức về cuộc đảo chính.
Bộ trưởng Kissinger: Đúng vậy. Ở Lào, chúng tôi đã cố gắng kiềm chế tình hình. Ở Chile, đó là do sự bất tài của chính phủ Allende. Chúng tôi không hỗ trợ, không làm cho nhiệm vụ của họ dễ dàng hơn, nhưng chúng tôi không liên quan gì đến cuộc đảo chính thực sự.
Thủ tướng Chu Ân Lai: Nhưng chính phủ đó lại quá phức tạp. Chính Allende cũng thừa nhận rằng nếu muốn giành lấy quyền lực chính trị theo đúng nghĩa… nhưng mặt khác, cấp dưới của họ lại làm rùm beng lên. Và những người Cộng sản ở nước đó thân cận với Liên Xô lại muốn Liên Xô cung cấp vũ khí cho họ. Trong khi đó, những người theo tư tưởng Che Guevara ở Cuba, những người đã cầm vũ khí, lại thấy mình xa rời quần chúng bằng cách thực hiện những hoạt động tương tự như những gì họ đã làm trong lực lượng du kích Cuba. Họ nghĩ rằng một khi có vũ khí trong tay, họ có thể giết người và đốt nhà. Nhóm đảo chính của họ hoạt động ở Chile và các nước khác. Ông đã từng đọc nhật ký của Che Guevara chưa?
Bộ trưởng Kissinger: Rồi.
Thủ tướng Chu Ân Lai: Ông ấy có ảnh hưởng rất lớn đến giới trẻ ở Mỹ Latinh. Và ở các nước châu Mỹ nói chung có hai nhà yêu nước. Ông có thể hình dung họ là ai.
Bộ trưởng Kissinger: Guevara?
Thủ tướng Chu Ân Lai: Một người khác nữa.
Bộ trưởng Kissinger: Tôi không biết, nhưng họ khác nhau. Guevara là một người theo chủ nghĩa phiêu lưu. Chủ tịch Mao là một người học trò của Cách mạng.
(Tiếp tục thảo luận về Che Guevara.)
Thủ tướng Chu Ân Lai: Chúng tôi đến Liên Xô để ăn mừng Cách mạng Tháng Mười năm 1964 vì lúc đó, chúng tôi vẫn còn đặt chút hy vọng vào Brezhnev, và ông ấy cũng chia sẻ quan điểm của chúng tôi. Che Guevara cũng nói với tôi rằng ông ấy cũng phản đối quan điểm triệu tập hội nghị để ủng hộ [Trang 405] Liên Xô chống lại Trung Quốc. Ông ấy nói khi tôi trở về, dù sao ông ấy cũng sẽ phản đối. Và sau khi trở về, ông ấy lại đến Trung Quốc cùng năm phái đoàn khác. Ông ấy bày tỏ sự phản đối hội nghị đó nhưng thực tế lại tham gia hội nghị đó. Vì vậy, khi ông ấy đến gặp tôi—chỉ một mình—ông ấy chỉ nói với tôi một điều: Tôi không muốn ở lại Cuba. Và sau khi trở về, ông ấy đến Liên Hợp Quốc để đưa ra tuyên bố. Có lẽ các bạn đã nghe tuyên bố đó. Kết quả là, các bạn biết ông ấy đã đi đâu. Ông ấy đến phía đông Bolivia và ở đó đang diễn ra chiến tranh du kích. Ông ấy đến đó cùng với những người Mỹ Latinh có vũ trang khác.
Bộ trưởng Kissinger: Việc hòa nhập vào dân chúng ở đó không hề dễ dàng đối với họ.
Thủ tướng Chu Ân Lai: Họ đã rất khó khăn. Rồi Che Guevara đến đó và dự định tiến hành chiến tranh du kích. Kết quả là sau khi đến nơi, ông ta đưa cho tôi một bức thư thông qua Đại sứ tại Cuba, yêu cầu chúng tôi giúp ông ta xây dựng một đài phát thanh lớn nhất có thể phát sóng ra toàn thế giới. Tôi tự nhủ, người đàn ông đó có điên không khi nghĩ đến việc xây dựng một đài phát thanh lớn như vậy cho một lực lượng du kích nhỏ bé? Bởi vì ông ta chỉ ký tên là Che trong thư. Hóa ra bức thư đó thực sự do ông ta viết.
(Thủ tướng Chu Ân Lai sau đó mô tả các hoạt động của Che ở Mỹ Latinh và Congo, và hàm ý của Chủ tịch Mao về những hoạt động này.)
Bộ trưởng Kissinger: Ông ta thật ngốc nghếch. Ông ta không có mục tiêu hay hy vọng chính trị nào ở cả hai nơi, Congo hay Bolivia. Không thể chỉ đến đó bằng cách giả vờ là chuyên gia về chiến tranh du kích.
Thủ tướng Chu Ân Lai: Và hơn nữa, thật là nực cười khi nghĩ rằng tất cả nông dân ở Bolivia đều là gián điệp. Ông ta nghi ngờ người này và người kia. Làm sao ông ta có thể sống tiếp được? Vì vậy, có một số bộ phận người dân ở Chile đang làm theo cách của ông ta. Và vào năm 1971, năm trước nữa, ảnh hưởng của ông ta cũng được tìm thấy ở Sri Lanka, nơi có những người theo chủ nghĩa Guevara và Trotsky.
Bộ trưởng Kissinger: Điều này tôi không biết.
Thủ tướng Chu: Điều đó đã rất nổi tiếng. Và ở Chile, người ta có thể thấy cả hai trường hợp này. Liên Xô không chỉ lợi dụng Che Guevara mà còn lợi dụng cả những người theo chủ nghĩa Trotsky.
Bộ trưởng Kissinger: Đó là một bước ngoặt lịch sử đầy kinh ngạc.
Thủ tướng Chu: Đó là một sự trớ trêu.
Bộ trưởng Kissinger: Vâng.
Thủ tướng Chu: Nhưng chúng tôi cho rằng quả thực chính phủ Chile đã tiến hành các vụ thảm sát tại thủ đô Santiago. Hàng trăm thi thể đã bị ném ra khỏi sân vận động.
[Trang 406]
Bộ trưởng Kissinger: Chúng tôi không tin con số lớn đến vậy, nhưng tôi sẽ... Thưa Thủ tướng, tôi sẽ xem xét vấn đề này, cũng như với trường hợp Iraq, và sẽ gửi cho ông đánh giá trung thực của chúng tôi về tình hình khi tôi trở về. Tôi biết đã có các vụ hành quyết. Tôi nghĩ con số thấp hơn mức hàng trăm. Tôi cho rằng hiện nay chúng đã chấm dứt. Tôi sẽ kiểm tra và thông báo cho ông. Chúng tôi sẽ sử dụng ảnh hưởng của mình theo hướng đó.
Thủ tướng Chu: Nhưng tôi nghĩ rằng các vụ thảm sát sẽ khơi dậy cuộc cách mạng trong lòng người dân. Điều đó là tất yếu, nhưng sẽ kéo dài bao lâu thì chúng ta không biết. Cũng có lý do khiến dư luận thế giới tỏ ra cảm thông với các nước Mỹ Latinh. Điều này cũng tạo cơ hội cho Liên Xô thu hút sự chú ý của công luận về vấn đề đó. Ngoại trưởng của họ đã phát biểu tại Liên Hợp Quốc rằng một quan chức công đoàn ở Chile sắp bị treo cổ, và ông ta muốn Thứ trưởng Ngoại giao lên tiếng về việc này, nhưng vị Thứ trưởng đã từ chối. Tôi nghĩ vụ việc đó đã bị dàn dựng.
Bộ trưởng Kissinger: Đó là trường hợp mà Liên Xô đã đề nghị chúng tôi can thiệp. Chúng tôi đã xem xét và thấy rằng không có cơ sở thực tế nào cả.
Thủ tướng Chu: Sau đó người đàn ông đó đã không bị giết.
Bộ trưởng Kissinger: Vâng.
Thủ tướng Chu: Còn về tình hình kinh tế của họ, chúng tôi thường khuyên họ chuẩn bị cho việc quốc hữu hóa, nhưng họ đã không làm. Kết quả là sản xuất sụt giảm và họ đưa ra quá nhiều lời hứa với người dân mà không thể thực hiện được. Đó là cách mà một số người...
Bộ trưởng Kissinger: Không hề có sự tổ chức hay kỷ luật nào cả. Điều này, cộng với sự kém cỏi toàn diện, đã dẫn đến sự sụp đổ của chính quyền Allende. Các phe phái chia rẽ sâu sắc. Đó là những nguyên nhân cơ bản dẫn đến sự sụp đổ. Thủ tướng đã mô tả chính xác nhiều yếu tố trong số đó. Họ làm mọi việc trong những cơn hứng khởi nhất thời mà không hề có sự chuẩn bị.
Thủ tướng Chu: Nhưng sự kiện ở Chile cũng có điểm tích cực. Trong gần 200 năm qua, ở đó đã hình thành truyền thống kiểu Mỹ là không để xảy ra đảo chính quân sự trong nước. Vì vậy, điều đó cũng tốt thôi.
Bộ trưởng Kissinger: Tốt khi xảy ra đảo chính quân sự sao?
Thủ tướng Chu: Tốt vì nó cho thấy một điều tồi tệ có thể được chuyển hóa thành kết quả tích cực. Đó là cách chúng tôi nhìn nhận vấn đề này. Chúng tôi đã nói với họ về điều đó, nhưng họ không tin. Hiện tượng đó là do chính họ gây ra. Chúng tôi chỉ hỗ trợ có chừng mực cho các cuộc cách mạng ở các nước Mỹ Latinh. Chúng tôi vẫn đang học hỏi.
Bộ trưởng Kissinger: Tôi hy vọng các ông không học quá nhanh.
Thủ tướng Chu: Ông không cần phải lo lắng về điều đó. Cần có thời gian để người dân vùng lên. [Trang 407]
Bộ trưởng Kissinger: Tôi ủng hộ việc những người bạn Trung Quốc của chúng tôi tiến hành các nghiên cứu kỹ lưỡng và lâu dài.
Thủ tướng Chu: Tôi chỉ viết một lá thư gửi Tổng thống Allende, khuyên ông ấy đừng làm quá nhiều việc một cách vội vã. Thư chỉ đề cập đến các vấn đề kinh tế mà họ cần chuẩn bị trước. Họ không nên làm mọi thứ cùng một lúc; họ cần thực hiện từng bước một. Họ không nên hứa hẹn quá nhiều với người dân; nếu không, họ sẽ không thể thực hiện được những lời hứa đó. Bởi vì chúng tôi tin rằng đời sống của người dân chỉ có thể được cải thiện dựa trên cơ sở sản xuất. Mỗi khi nói đến Chủ nghĩa Xã hội, cũng cần nghĩ đến phúc lợi. Lá thư tôi gửi Tổng thống Allende đã được đăng trên báo, nhưng chẳng có tác dụng gì vì lời nói của một người nước ngoài chẳng có giá trị gì cả.
Bộ trưởng Kissinger: Ông ấy cũng không thực sự làm chủ được tình hình ngay tại đất nước mình. Ông ấy không hoàn toàn tự chủ. Ông ấy không thể làm những gì mình muốn.
Thủ tướng Chu: Mỹ Latinh là một khu vực phức tạp và rất khác biệt so với châu Á. Do đó, chính sách của Liên Xô mang khía cạnh bành trướng như Chủ tịch Mao đã đề cập hôm qua. Chuyện đó cũng chẳng có gì quá ghê gớm cả. Mặt khác, cũng chẳng có gì thực sự đáng sợ ở đây, dù là những chiêu trò lừa bịp hay tham vọng bành trướng của họ, bởi vì rốt cuộc chúng cũng sẽ bị phơi bày. Có thể trong một thời gian ngắn, họ sẽ thành công trong việc gây ra rắc rối nào đó, vì họ luôn cố gắng gây rối trong hầu hết mọi việc.
Chúng tôi sẽ vạch trần họ tại Liên Hợp Quốc. Cô Thomas, nữ phóng viên, đã hỏi liệu tôi có đến Liên Hợp Quốc hay không. Có lẽ Thứ trưởng Kiều Quán Hoa sẽ đại diện cho chúng tôi. Bản thân tôi không có ý định đến đó vì tuổi đã cao và giờ cũng chẳng còn giúp ích được gì nhiều nữa.
Bộ trưởng Kissinger: Người khác thì không nghĩ vậy đâu.
Thủ tướng Chu: Người Trung Quốc có câu "Biết mình biết ta". Và tôi phải tự hiểu rõ bản thân mình chứ. Vì sau tiệc chiêu đãi tối nay chúng ta vẫn còn một cuộc thảo luận nữa, nên tôi sẽ để dành phần thảo luận về Liên Xô cho đến lúc đó.
Bộ trưởng Kissinger: Tôi xin nói một điều trước khi chúng ta thảo luận về hiệp ước ngăn chặn chiến tranh hạt nhân, để chúng ta hiểu rõ ý nhau. Thưa Thủ tướng, tôi hiểu sự cần thiết của lập trường chính thức mà phía ông đưa ra, và chúng tôi không phản đối những bình luận thỉnh thoảng được đưa ra như của ông Thứ trưởng. Miễn là cả hai bên đều hiểu rõ mục đích sử dụng hiệp ước này.
Trước hết, chúng tôi nhận định rằng việc sa đà vào một cuộc tranh cãi triền miên, trong đó chúng tôi từ chối thảo luận về việc ngăn chặn chiến tranh hạt nhân, sẽ gây thiệt hại nhiều hơn là lợi ích mang lại. Tuy nhiên, đối với chúng tôi, giá trị cốt lõi của hiệp ước này là nó khiến Liên Xô không thể phát động một cuộc tấn công bằng vũ khí quy ước (phi hạt nhân) nhằm vào các nước khác mà không vi phạm hiệp ước ngăn chặn chiến tranh hạt nhân. Chúng tôi đã gắn kết chặt chẽ việc ngăn chặn tấn công bằng vũ khí quy ước với [Trang 408] việc ngăn chặn tấn công hạt nhân – một điều chưa từng có tiền lệ. Sự liên kết này khiến Liên Xô không thể tiến hành hoạt động quân sự chống lại bất kỳ quốc gia nào nếu không tham vấn trước với chúng tôi, vì làm vậy sẽ vi phạm Điều 4.
Hiện nay, nhiều quốc gia đã phản đối điều khoản tham vấn, nhưng hãy nhìn vào thực tế. Nếu chúng tôi muốn khuyến khích Liên Xô tấn công một nước nào đó, chúng tôi đâu cần đến Điều 4 của hiệp ước để làm việc đó. Họ sẽ rất hăng hái thực hiện điều đó. Nếu chúng ta sử dụng hiệp ước này, mục đích sẽ là để ngăn chặn sự xâm lược của Liên Xô chứ không phải để khuyến khích nó. Đồng thời, nó mang lại cho chúng ta cơ sở pháp lý để tiến hành kháng cự tại những khu vực mà chúng ta vốn không có cơ sở pháp lý nào khác.
Và như Tổng thống đã trình bày với ông, thưa Thủ tướng, chúng tôi cam kết sẽ không bao giờ viện dẫn Điều 4 để chống lại Trung Quốc mà không tham vấn trước với phía Trung Quốc.
Tôi không yêu cầu ông thay đổi lập trường công khai của mình. Tôi chỉ muốn đảm bảo rằng chúng ta hiểu rõ lập trường thực tế. Chúng tôi dự định sử dụng hiệp ước này để hỗ trợ các mục tiêu mà Chủ tịch Mao và tôi đã thảo luận ngày hôm qua.
Thủ tướng Chu: Nhưng vẫn còn một vấn đề. Liệu bất chấp hiệp ước này, ông có nghĩ rằng mình có thể ngăn chặn được các hành động xâm lược cục bộ không? Ý tôi là, ngăn chặn một cuộc chiến tranh cục bộ chẳng hạn.
Bộ trưởng Kissinger: Thẳng thắn mà nói là không. Điều đó còn tùy thuộc vào tình hình thực tế tại địa phương. Tuy nhiên, hiệp ước sẽ giúp chúng ta dễ dàng hơn trong việc kháng cự tại những khu vực mà chúng ta không có hiệp ước chính thức.
Thủ tướng Chu: Đúng vậy.
Bộ trưởng Kissinger: Ví dụ, thưa Thủ tướng, trong đợt báo động vừa qua, chúng tôi đã viện dẫn hiệp ước này. Chúng tôi tuyên bố rằng nếu họ đưa quân tới Ai Cập, hành động đó sẽ vi phạm Điều II của Hiệp định về Ngăn ngừa Chiến tranh Hạt nhân. Chúng tôi đã cho các Thượng nghị sĩ chủ chốt xem nội dung phản hồi của mình và không ai phản đối cả.
Thủ tướng Chu: Và điều này, tất nhiên, chứng minh hiệu quả của mối quan hệ giữa Liên Xô và nước ông về vấn đề này. Nó cũng mang lại cho ông cơ hội thuyết phục Quốc hội tăng ngân sách quốc phòng thay vì cắt giảm trong thời gian xảy ra khủng hoảng. Tuy nhiên, ông vẫn có thể làm điều tương tự ngay cả khi không có Hiệp ước. Chuyện đó từng xảy ra dưới thời Tổng thống Kennedy. Tất nhiên, vào thời điểm đó, Tổng thống Kennedy không dũng cảm bằng Tổng thống Nixon và có lẽ ông ấy đã không thể ngủ ngon.
Bộ trưởng Kissinger: Thần kinh của Kennedy không phải lúc nào cũng vững vàng.
Thủ tướng Chu: Và chính vào thời điểm đó, Khrushchev đang đứng trước nguy cơ sụp đổ. Còn Nehru thì tỏ ra rất ngạo mạn. Ông ta muốn dồn chúng tôi vào thế bí, và chúng tôi đã cố gắng kìm hãm sự ngạo mạn đó của ông ta. Khrushchev lại ủng hộ Nehru. Vì vậy, xét về mặt lịch sử, cả hai bên đều đã thất bại. Tất nhiên, tôi nghĩ rằng dù có hay không có hiệp ước thì mọi chuyện cũng sẽ diễn ra y hệt như vậy. Theo một nghĩa nào đó, nó chỉ là một yếu tố mà thôi.
Bộ trưởng Kissinger: Chúng tôi không cần hiệp ước để tăng ngân sách quốc phòng. Chúng tôi tự mình hành động. Ở vùng Caribe, việc hành động đơn phương dễ dàng hơn so với ở những khu vực xa xôi hơn. Hơn nữa, tình hình trong nước năm 1962 cũng đơn giản hơn so với năm 1973.
Thủ tướng Chu: Hãy để tôi nói thế này. Nếu khu vực Ả Rập bị Liên Xô chiếm đóng, toàn bộ cục diện chiến lược sẽ thay đổi sâu sắc, và tôi nghĩ các đồng sự của ông sẽ hiểu điều đó. Các nước Tây Âu đã không ủng hộ ông với lý do ông không tham vấn họ trước. Sau đó, họ lại đổ lỗi cho ông.
Bộ trưởng Kissinger: Chúng tôi không tham vấn các ông trước, nhưng các ông lại không hề trách cứ chúng tôi.
Thủ tướng Chu: Nếu tôi không nói điều này với ông Heath, thì có lẽ Chủ tịch Mao sẽ nói, để khẳng định rằng chúng tôi không hề trách cứ ông. Bộ trưởng Kissinger: Tôi rất cảm kích nếu cả hai ông đều làm như vậy. Đó sẽ là một trải nghiệm rất tốt cho ông ấy.
Thủ tướng Chu: Ông ấy đã làm được nhiều điều tốt đẹp, vì vậy ông cần khen ngợi ông ấy trước khi trách cứ.
Bộ trưởng Kissinger: Heath là nhà lãnh đạo xuất sắc nhất trong số các nhà lãnh đạo châu Âu, nhưng ông ấy không hiểu rõ tầm quan trọng của NATO bằng Ngài, thưa Thủ tướng.
Thủ tướng Chu: [Cười] Người Trung Quốc có câu: Nếu đứng giữa núi, ta sẽ không thể nhìn thấy toàn cảnh; còn nếu nhìn ngọn núi từ xa, ta sẽ thấy nó rõ ràng hơn.
Bộ trưởng Kissinger: Các cuộc thảo luận của ông ấy tại đây sẽ rất hữu ích.
Thủ tướng Chu: Và tôi nghĩ việc trao đổi với tất cả các nhà lãnh đạo đến từ các nước châu Âu là điều cần thiết. Tuy nhiên, ông đừng cho rằng sẽ không nảy sinh các cuộc chiến tranh cục bộ.
Bộ trưởng Kissinger: Tôi nghĩ khả năng xảy ra những cuộc chiến như vậy là rất cao. Tôi không hề ảo tưởng. Tôi không tin rằng các văn bản có thể ngăn chặn được chiến tranh, mặc dù đôi khi tôi có thể nói như vậy.
Thủ tướng Chu: Ông có thể nói điều này trong tình huống khủng hoảng, nhưng lại không thể nói hoàn toàn như vậy trước Quốc hội. Tuy nhiên, hoàn cảnh của chúng ta khác nhau. Chúng tôi thường có xu hướng nói thẳng thắn hơn so với phía các ông.
Bộ trưởng Kissinger: Tôi nghĩ điều quan trọng là chúng ta hiểu nhau. Nhưng tôi cũng cho rằng việc bày tỏ những quan điểm khác biệt là khá hữu ích. Chúng ta cũng nên đề nghị các cộng sự của mình hiểu rằng, nếu lúc nào cũng công khai đồng tình với nhau, cả hai bên sẽ trở nên quá dễ bị tổn thương.
Thủ tướng Chu: Điều đó đúng.
Bây giờ, xin nói về các vấn đề song phương. Có hai điểm. Điểm thứ nhất liên quan đến vấn đề mà ông đã đề cập trước đó. Liệu chúng ta có nên sử dụng cách diễn đạt trong Thông cáo Thượng Hải để thúc đẩy vấn đề tiến thêm một bước không? Tất nhiên, chúng tôi đã [Trang 410] nỗ lực soạn thảo một câu trong văn bản, và ông sẽ xem xét xem liệu nó có hữu ích hay không.
Điểm thứ hai là phía báo chí của ông đã bày tỏ mong muốn cử đại diện thường trú tại đây. Về phía chúng tôi thì không có khó khăn gì cả, vì hiện đã có rất nhiều phóng viên nước ngoài tại đây. Và chắc chắn chúng tôi sẽ hoan nghênh các phóng viên Hoa Kỳ, bởi vì chúng tôi đã tiếp nhận phóng viên từ nhiều quốc gia lớn.
Bộ trưởng Kissinger: Theo chế độ thường trú sao?
Thủ tướng Chu: Đúng vậy.
Bộ trưởng Kissinger: Chúng ta có nên đưa điều đó vào Thông cáo không? Tôi từng hy vọng có thể dàn xếp để phía ông nhận một số nhà báo và... không cấp thị thực xuất cảnh cho họ. [Mọi người cùng cười]
Thủ tướng Chu: Không, không cần đưa vào Thông cáo đâu. Nếu làm theo cách đó, họ sẽ bỏ sang Nhật Bản mất. Nhưng khó khăn nằm ở chỗ, nếu phóng viên của chúng tôi đến Washington, họ sẽ phải đối mặt với những tình huống chạm mặt phóng viên của Tưởng Giới Thạch tại các câu lạc bộ và trong vô số các cuộc họp báo. Chúng tôi đã phải nỗ lực rất nhiều để ngăn các phóng viên của phe Tưởng Giới Thạch tiếp cận Liên Hợp Quốc, và các đại sứ của chúng tôi cũng đã nhiều lần gửi công hàm phản đối tới đại diện của tổ chức này. Giờ đây, vấn đề đó đã được giải quyết một cách khá dứt khoát.
Trong ba năm qua, số lượng phóng viên đến Bắc Kinh là rất lớn—không phải thường trú mà là đến theo diện tạm thời. Trong đó, phóng viên đến từ Nhật Bản chiếm số lượng đông đảo nhất. Vì vậy, tôi nghĩ chúng ta cần tìm cách giải quyết vấn đề này. Về phía chúng tôi thì đơn giản, nhưng việc giải quyết vấn đề với Washington lại tùy thuộc vào các bạn. Việc các phóng viên đến theo diện tạm thời sẽ không thành vấn đề. Giới báo chí thường bàn luận về vấn đề này vì nó có liên quan đến dư luận.
Ông nghĩ sao về vấn đề này?
Bộ trưởng Kissinger: Tôi chưa nghĩ ra cách nào hay để loại các phóng viên Đài Loan khỏi các cuộc họp báo và các nhóm báo chí, vì họ nằm ngoài tầm kiểm soát của chúng tôi. Tất nhiên, chúng tôi sẵn sàng tiếp nhận các phóng viên của phía các ông tại Washington hoặc bất kỳ nơi nào khác mà các ông muốn. Nhưng điều đó không giải quyết được vấn đề của các ông.
Thủ tướng Chu: Nhưng phía Nhật Bản, họ không công nhận tư cách pháp lý của các phóng viên Đài Loan tại Nhật. Đôi khi các phóng viên Đài Loan vẫn có mặt, nhưng trong các dịp chính thức thì họ bị loại ra.
Bộ trưởng Kissinger: Tôi đã suy nghĩ rất nhiều về cuộc trò chuyện của chúng ta cũng như những nhận xét mà Chủ tịch đã đưa ra về vấn đề Đài Loan; và cũng như mọi điều Chủ tịch nói trong kinh nghiệm của tôi, những lời đó chứa đựng nhiều tầng ý nghĩa.
Thủ tướng Chu: Đúng vậy. [Trang 411]
Bộ trưởng Kissinger: Ít nhất đó là cảm nhận của tôi. Đó không phải là một tuyên bố đơn giản. Vì vậy, tôi nghĩ mình nên nghiên cứu kỹ những nhận xét của ông ấy sau khi trở về và trình bày với các ông một số ý tưởng khả thi. Các ý tưởng này sẽ tính đến lập trường của các ông cũng như những điều ông ấy đã nói về sự kiên nhẫn của các ông, v.v. Bởi vì ấn tượng ban đầu của tôi là những nhận xét của Chủ tịch đã mở ra nhiều khả năng mà chúng tôi muốn cùng các ông tìm hiểu thêm. Trong vòng một tháng, chúng tôi sẽ đưa ra một số đề xuất sơ bộ về hướng phát triển của vấn đề này. Và có lẽ ngay tối nay, chúng ta có thể trao đổi một vài suy nghĩ ban đầu về chuyện đó.
Thủ tướng Chu: Tốt.
Bộ trưởng Kissinger: Và chính trong bối cảnh này, vấn đề báo chí có thể được giải quyết dễ dàng hơn.
Thủ tướng Chu: Vấn đề thứ hai là về thương mại. Về vấn đề tài sản, ý tưởng giải quyết vấn đề này từ góc độ chính trị là xuất phát từ thiện chí của phía các ông, và đó cũng là quan điểm của Tổng thống các ông. Các ông đã trao cho chúng tôi tài liệu đó vào tháng Ba, sau chuyến thăm của các ông tới đây vào tháng Hai. Còn tài liệu thứ hai được chuyển cho chúng tôi qua kênh Paris lại có phần khác biệt so với tài liệu đầu tiên, dù chỉ là khác biệt nhỏ.
Bộ trưởng Kissinger: Có quá nhiều luật sư tham gia vào việc đó mà. [Cười]
Thủ tướng Chu: Và hôm qua ông đã nói rằng trong số ba vấn đề, không cần thiết phải thảo luận về hai vấn đề trong đó. Chỉ còn lại một vấn đề cần thảo luận thôi.
Bộ trưởng Kissinger: Đó là cảm nhận của tôi. Ý tôi là, tôi nghĩ hai vấn đề kia có thể giải quyết được. Tôi không hề xem nhẹ khả năng làm mọi việc trở nên phức tạp của ông Hummel. [Tiếng cười]
Thủ tướng Chu: Và ông đã nói rằng mình không thể công nhận danh xưng của chúng tôi; nó sẽ không thể được sử dụng trong bản ghi nhớ.
Ông Hummel: Việc sử dụng thuật ngữ "công dân được chỉ định".
Bộ trưởng Kissinger: Đó là vấn đề khác so với vấn đề tôi đã thảo luận với Thủ tướng. Tôi đã nêu với ông vấn đề về các tài khoản tại nước thứ ba.
Thủ tướng Chu: Hai vấn đề còn lại có thể giải quyết được.
Bộ trưởng Kissinger: Tôi tin chắc là như vậy.
Thủ tướng Chu Ân Lai: Ý tôi là, vì không cần thiết phải thảo luận vấn đề này, ông nên chấp nhận thuật ngữ “công dân Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa”.
Ông Hummel: [Giải thích] Các chuyên gia pháp lý có quan điểm rất mạnh mẽ. Có lẽ chúng ta có thể thuyết phục họ thay đổi ý kiến.
Bộ trưởng Kissinger: Tôi đang bổ nhiệm một chuyên gia pháp lý mới vào Bộ Ngoại giao. Thành thật mà nói, tôi không có ý kiến gì về vấn đề này. Đây hoàn toàn là vấn đề pháp lý. Chúng ta không thể thảo luận riêng trong các thư riêng sao? Ngoài khuôn khổ này? [Trang 412]
Thủ tướng Chu Ân Lai: Nhưng vấn đề ở đây là chúng tôi có thuật ngữ riêng để mô tả và ông có thuật ngữ riêng của ông. Và thuật ngữ của ông được thông qua trong thời kỳ ông thù địch với đất nước chúng tôi, và nếu chúng tôi chấp nhận nó, điều đó có nghĩa là chúng tôi nghĩ rằng ông đúng khi làm như vậy. Và ông đã nhiều lần nói rằng kể từ đó ông không công nhận Trung Quốc. Đó là lý do tại sao ông phong tỏa tài sản của chúng tôi. Đây cũng là vấn đề pháp lý. Tại sao ông không chấp nhận thuật ngữ của chúng tôi?
Bộ trưởng Kissinger: Tôi phải thành thật với ông. Tôi chưa từng nghe về vấn đề này cho đến hai ngày trước. Dường như đây là một trong những vấn đề nhỏ nhặt trong đàm phán được giải quyết bằng chính trị.
Thủ tướng Chu Ân Lai: Với một vấn đề khiến ông quan tâm.
Bộ trưởng Kissinger: Cá nhân tôi không đủ am hiểu để đưa ra quyết định ở đây. Khi trở về, tôi sẽ nói chuyện với các luật sư của chúng tôi.
Thủ tướng Chu Ân Lai: Cố gắng đừng để quá nhiều chuyên gia kỹ thuật tham gia.
Bộ trưởng Kissinger: Và tôi sẽ nói chuyện với ông Hummel, và tôi sẽ xem liệu tôi có thể đưa ra giải pháp nào đáp ứng được yêu cầu của ngài hay không.
Thủ tướng Chu Ân Lai: Tôi đồng ý. Và điểm thứ hai là chúng ta sẽ làm gì với khoản nợ trái phiếu được phát hành trong thời gian chúng ta chưa thiết lập quan hệ ngoại giao. Ngay cả khi chúng ta đã thiết lập quan hệ ngoại giao với các ông… Các ông định giải quyết vấn đề nợ trái phiếu như thế nào?
Bộ trưởng Kissinger: Chính phủ Hoa Kỳ sẽ không hỗ trợ pháp lý cho bất kỳ yêu cầu bồi thường nào liên quan đến các trái phiếu đó.
[Bộ trưởng Kissinger nói với ông Hummel: Phía Trung Quốc không cần phải đưa ra lập trường.] Và chúng tôi có thể gửi cho ông một bức thư thể hiện thông lệ trong vấn đề này và ý định của chúng tôi.
Thủ tướng Chu Ân Lai: Ông biết đấy, phía ông nói rằng một mặt Chính phủ Hoa Kỳ không thể ủng hộ bất kỳ yêu sách nào về các trái phiếu này, nhưng ông lại nói rằng một người thuộc ngành tư pháp có quyền yêu cầu những yêu sách đó.
Ông Hummel: Chúng tôi không có quyền ngăn chặn các yêu cầu đòi bồi thường của họ. Có thể sẽ có những động thái thông qua Hiệp hội Bảo vệ Quyền lợi Chủ sở hữu Trái phiếu (Bondsmen Protective Association). Chúng tôi hy vọng phía CHND Trung Hoa sẽ thấy thỏa đáng nếu chính phủ chúng tôi không phê chuẩn hay cho phép các yêu cầu này, nhưng chúng tôi không thể ngăn cản công dân mình đệ đơn kiện lên tòa án vì mục đích đó.
Thủ tướng Chu: Để thực hiện các giao dịch đó, họ sẽ tìm đến ai: vì các trái phiếu này do các chính quyền trước đây phát hành – chính quyền Tưởng Giới Thạch hay chính quyền nhà Thanh vốn đã không còn tồn tại?
Bộ trưởng Kissinger: Theo nhận định của chúng tôi, tòa án nước ta sẽ không ủng hộ các yêu cầu đòi bồi thường của tư nhân vì những lý do mà Thủ tướng vừa nêu.
Thủ tướng Chu: Nếu họ có thể tiếp cận và đưa ra yêu sách với các chính quyền Trung Quốc trước đây đó, thì họ sẽ tìm đến ai? [Trang 413]
Bộ trưởng Kissinger: Đây là một câu hỏi quan trọng. Vì chúng ta không công nhận Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, nên việc họ kiện Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa như thế nào là điều không rõ ràng. Do đó, họ sẽ phải kiện Đài Loan với tư cách là chính quyền kế nhiệm.
Thủ tướng Chu: Vấn đề đó cũng cần được xem xét. Nếu quý vị đã đưa tiền cho Tưởng Giới Thạch thì không sao. Nhưng nếu quý vị đã cho vay, thì liệu chúng tôi có phải hoàn trả số tiền đó không? Đó mới là vấn đề.
Bộ trưởng Kissinger: Hiện nay chúng tôi không viện trợ quân sự cho Đài Loan. Chúng tôi có cấp các khoản vay từ Ngân hàng Xuất nhập khẩu, nhưng đó là các khoản vay phục vụ mục đích thương mại.
Thủ tướng Chu: Vậy quý vị định giải quyết vấn đề thứ hai này như thế nào? Quý vị có định tham vấn các đồng sự khi trở về không?
Bộ trưởng Kissinger: Tất nhiên, quý vị có thể đồng tình với quan điểm của ông Hummel. Đang có vấn đề nghiêm trọng về tinh thần ở phía bên này bàn đàm phán. Tôi nghĩ cả hai nhà đàm phán của chúng tôi đều đang cố gắng chứng tỏ sự cứng rắn của mình.
Tôi không nghĩ vấn đề này sẽ trở nên dễ dàng hơn. Nếu quý vị muốn, và nếu chúng ta không thể giải quyết ngay tại đây, tôi sẽ nghiên cứu vấn đề này ngay khi trở về. Tôi sẽ đưa ra một đề xuất mà theo nhận định của tôi là mức tối đa trung thực về những gì chúng tôi có thể thực hiện. Ý nghĩa của thỏa thuận này không nằm ở số tiền – vốn là một con số nực cười. Chúng ta cần chứng minh rằng mình có thể giải quyết vấn đề này để có thể tiếp tục với những việc quan trọng hơn. Vì vậy, việc này nên được thực hiện với tinh thần rộng rãi để một năm nữa chúng ta thậm chí sẽ không còn nhớ đến nó nữa.
Trong vòng hai tuần sau khi tôi trở về, chúng tôi sẽ thông báo cho ông biết—dựa trên đánh giá tốt nhất của mình—liệu chúng tôi có thể điều chỉnh lập trường hay không và ở mức độ nào.
Thủ tướng Chu: Điểm thứ ba liên quan đến khoản tiền trị giá 17 triệu đô la.
Bộ trưởng Kissinger: Vâng.
Thủ tướng Chu: Vấn đề này liên quan đến 15 ngân hàng. Đó là các ngân hàng của Bỉ, Anh, Thụy Sĩ, Tây Đức, Hà Lan, Canada. Tổng cộng là sáu nước.
Bắt đầu từ năm 1954, sau khi thiết lập quan hệ ngoại giao với các nước này, chúng tôi đã ban hành các chỉ thị đặc biệt về việc thu hồi số tiền bị phía Mỹ phong tỏa. Ngay từ những năm 1950, một số ngân hàng đã bắt đầu hoàn trả tiền cho chúng tôi. Tất nhiên, phần lớn số tiền đã được hoàn trả trong năm 1972. Ngân hàng Bỉ (Banque Belge) đã hoàn trả khoản tiền 10 triệu đô la. Đây là phần chủ yếu. Sự việc diễn ra như vậy là do đâu? Trong những năm đầu sau ngày Giải phóng, thông lệ và thói quen của chúng tôi là gửi đô la Mỹ tại các ngân hàng; trong một số trường hợp, chúng tôi gửi tiền tại các ngân hàng Pháp hoạt động ở Trung Quốc. Ngân hàng mà tôi vừa nhắc đến là một ví dụ điển hình. Ngân hàng Charter của Anh cũng có chi nhánh tại Thượng Hải.
Thời đó, chúng tôi không chỉ gửi tiền tại các ngân hàng nước ngoài ở Trung Quốc mà còn gửi tại các ngân hàng nước ngoài ở nước ngoài, bởi vì chúng tôi sử dụng đô la Mỹ [Trang 414] trong các giao dịch của mình. Ngoài ra, theo thông lệ trong quan hệ quốc tế, các ngân hàng này phải đăng ký số tiền được gửi tại ngân hàng của họ với các chi nhánh hoặc đối tác tại New York. Sau đó, khi Chiến tranh Triều Tiên bùng nổ và chúng tôi cử Chí nguyện quân Trung Quốc sang tham chiến, phía Mỹ đã phong tỏa các khoản tiền gửi tại chính các ngân hàng của mình. (Thảo luận thêm về các sự kiện này.) Có lẽ các ông chỉ gửi thông báo cho các ngân hàng Pháp về việc phong tỏa các khoản tiền gửi của Trung Quốc bằng đồng đô la mà thôi. Nếu chúng tôi gửi tiền bằng đồng franc thì đã không có vấn đề gì xảy ra. Chúng tôi đã hành động một cách thiếu khéo léo.
Bộ trưởng Kissinger: Vấn đề này lẽ ra đã không nảy sinh. Chúng tôi cho rằng mình cần một khoản tiền đủ lớn để biện minh cho lập trường của mình trước Quốc hội.
Thủ tướng Chu: Tôi chỉ muốn trình bày với ông về nguồn gốc của vấn đề. Bởi vì vào thời điểm đó, chúng tôi còn thiếu kinh nghiệm. Sau này, chúng tôi đã thay đổi cách thức thực hiện. Chúng tôi bắt đầu gửi tiền theo các điều khoản khác. (Thảo luận thêm.)
Bộ trưởng Kissinger: Vậy tôi nghĩ rằng lập trường pháp lý của chúng tôi...
Thủ tướng Chu: Số tiền liên quan rất nhỏ.
Bộ trưởng Kissinger: 17 triệu đô la.
Thủ tướng Chu: Hiện nay chúng tôi đã thu hồi được phần lớn số tiền này. Chúng tôi đã bắt đầu thu hồi tiền từ những năm 1950. Chúng tôi đã nghiên cứu vấn đề này. (Thảo luận thêm.) Tôi nghĩ có hai cách để thực hiện việc này. Chúng tôi sẽ hoàn trả số tiền cho phía các ông hoặc cho các ngân hàng đó. Sau khi trở về, các ông hãy nghiên cứu các khía cạnh pháp lý của vấn đề này, vì chúng tôi không muốn những chuyện này bị đem ra thảo luận tại Quốc hội của các ông. Sẽ ổn thôi nếu chuyển cho...
Bộ trưởng Kissinger: Xin cho tôi xác nhận lại, thưa Thủ tướng. Ông sẵn sàng chuyển số tiền đó cho chúng tôi thông qua các ngân hàng hoặc trực tiếp?
Thủ tướng Chu: Tôi khá e ngại việc hoàn trả tiền thông qua các ngân hàng. Họ đã có thiện chí hoàn trả số tiền đó cho chúng tôi, và sẽ không phải phép nếu yêu cầu họ chuyển nó cho các ông.
Bộ trưởng Kissinger: Ông sẽ chuyển trực tiếp cho chúng tôi. Chúng tôi sẽ phải tìm cách thực hiện việc này. Nếu có sẵn khoản tiền để thanh toán các yêu cầu bồi thường của tư nhân, và ông tránh được việc phải hoàn trả thông qua các ngân hàng tư nhân, thì vấn đề này sẽ không trở thành chuyện gây tranh cãi tại Quốc hội. Các điều khoản dàn xếp sẽ phải được trình lên Quốc hội, nhưng chúng tôi không cần phải thảo luận riêng rẽ về khoản tiền 17 triệu đô la đó. Giá trị của khoản 17 triệu đô la này nằm ở chỗ nó nâng tổng mức bồi thường lên 40%. Mức này được Quốc hội chấp nhận, còn mức 20% thì không. Chúng tôi không cần phải thảo luận chi tiết về cách tính ra con số 40% đó.
Thủ tướng Chu: Vấn đề Quy chế Tối huệ quốc (MFN) là như thế này. Nếu các ông buộc phải đề cập đến vấn đề này, xin đừng thảo luận nó tại Quốc hội cùng lúc với việc thảo luận về MFN với Liên Xô. Chúng tôi không vội. Chúng tôi không muốn hai vấn đề này được thảo luận cùng nhau. Bộ trưởng Kissinger: Chúng tôi sẽ giải quyết vấn đề này một cách riêng biệt. Chúng tôi sẽ không gộp nó chung với việc xem xét quy chế Tối huệ quốc (MFN) cho Liên Xô. Điều chúng tôi [Trang 415]đang đề nghị là quyền được yêu cầu áp dụng quy chế Tối huệ quốc cho tất cả các nước, chứ không phải chỉ riêng từng quốc gia cụ thể. Và việc này sẽ không giúp Liên Xô đạt được quy chế Tối huệ quốc. Lợi ích của thỏa thuận này là nó giúp mọi việc trở nên dễ dàng hơn và cải thiện bầu không khí chung. Chúng tôi thảo luận về quy chế Tối huệ quốc với CHND Trung Hoa một cách riêng biệt và trong bối cảnh khác so với trường hợp của Liên Xô.
Chúng tôi sẽ trình vấn đề này lên Quốc hội dựa trên những giá trị tự thân của nó, không gắn liền với quy chế Tối huệ quốc. Sau đó, chúng ta có thể thảo luận về thời điểm áp dụng quy chế Tối huệ quốc vào một dịp khác.
Thủ tướng Chu: Dù sao đi nữa, chúng tôi không muốn vấn đề này bị đặt chung với vấn đề của Liên Xô. Chúng tôi muốn vấn đề này được giải quyết một cách thong thả, không cần vội vã.
Bộ trưởng Kissinger: Thưa Thủ tướng, chúng tôi sẽ không thảo luận với Quốc hội về việc cấp quy chế Tối huệ quốc cho phía các ông cho đến khi chính ông cho chúng tôi biết rằng ông muốn chúng tôi thực hiện điều đó.
Thủ tướng Chu: Ông cần phải có văn bản trình lên Quốc hội trước đã.
Bộ trưởng Kissinger: Có hai cách. Nếu tuân theo quy trình hiện tại, chúng tôi phải trình một dự luật riêng cho từng quốc gia. Nếu tuân theo quy trình mà Quốc hội đang thảo luận, Chính quyền sẽ có thẩm quyền chung để cấp quy chế Tối huệ quốc (MFN) cho bất kỳ quốc gia nào mà họ cho là đủ điều kiện theo dự luật đó. Chúng tôi không đưa ra yêu cầu cụ thể nào cho Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa. Lý do duy nhất khiến vấn đề Liên Xô được đề cập đến là do có quá nhiều điều khoản sửa đổi được bổ sung. Một khi thẩm quyền đó được thông qua, việc cấp quy chế MFN sẽ tùy thuộc vào quyết định của chúng tôi. Nếu thẩm quyền đó không được thông qua, chúng tôi sẽ phải trình các dự luật riêng cho từng quốc gia. Khả năng đó vẫn còn tồn tại.
Thủ tướng Chu: Khi ông nhắc đến việc hoãn lại vấn đề dự luật này, ý ông là dự luật về Liên Xô hay là...
Bộ trưởng Kissinger: Là dự luật nói chung.
Thủ tướng Chu: Và dự luật chung đó sẽ được thông qua trước?
Bộ trưởng Kissinger: Cũng có khả năng dự luật đó sẽ không bao giờ được thông qua. Trong trường hợp đó, chúng tôi vẫn có quyền đề nghị cấp quy chế MFN cho từng quốc gia riêng lẻ. Cũng có khả năng dự luật sẽ được thông qua kèm theo một số hạn chế nhất định. Khi đó, các hạn chế này sẽ áp dụng cho phía các ông mặc dù chúng vốn nhắm vào Liên Xô. Ví dụ như các quy định kiểm soát việc di cư. Do đó, chúng tôi không thể... dù trong bất kỳ trường hợp nào, chúng tôi cũng không cần phải đưa ra lập luận cụ thể về Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa để thúc đẩy tiến trình thông qua dự luật chung đó.
Thủ tướng Chu: Nếu dự luật chung được thông qua, thì không cần thiết phải thông qua một dự luật riêng về quy chế MFN cho chúng tôi nữa phải không?
Bộ trưởng Kissinger: Đúng vậy.
Thủ tướng Chu: Vậy nếu dự luật chung không được thông qua, thì sẽ phải thông qua một dự luật riêng?
Bộ trưởng Kissinger: Vâng, đúng là như vậy. [Trang 416]
Thủ tướng Chu: Và hãy quay lại vấn đề tiền bạc. Chúng tôi cho rằng chỉ thích hợp nếu chúng tôi hoàn trả số tiền đó cho các ông, nhưng sẽ rất khó cho lập trường của chúng tôi nếu hoàn trả tiền thông qua các ngân hàng, vì các ngân hàng đã chuyển trả số tiền đó cho chúng tôi rồi. Nếu làm theo cách đó, đồng nghĩa với việc chúng tôi công nhận hành động phong tỏa các khoản tiền này, và chúng tôi không muốn giải quyết vấn đề theo cách đó. Chúng ta có thể thảo luận về việc này sau.
Bộ trưởng Kissinger: Tôi cũng tin chắc rằng các ông có thể hoàn trả số tiền đó trực tiếp cho chúng tôi. Tôi nghĩ thật vô lý nếu để ông hoàn trả số tài sản đó thông qua các ngân hàng, vì làm vậy có thể dẫn đến việc họ kiện ông hoặc kiện lẫn nhau.
Thủ tướng Chu: Đúng vậy. Bởi vì chúng tôi muốn giải quyết vấn đề này trên bình diện chính trị.
Bộ trưởng Kissinger: Tôi hiểu, thưa Thủ tướng, và chúng tôi chắc chắn có thể đáp ứng yêu cầu đó. Chúng tôi sẽ về tham vấn lại với các chuyên gia pháp lý của mình. Việc kéo dài vấn đề này chẳng mang lại lợi ích gì cả. Chúng tôi sẽ đưa ra một đề xuất duy nhất, và đó cũng là mức tối đa mà chúng tôi có thể thực hiện. Tôi sẽ tiến hành việc này trong vòng hai tuần tới.
Thủ tướng Chu: Về phía chúng tôi, chúng tôi không vội. Cán cân thương mại của chúng tôi đang ở thế bất lợi lớn. Chúng tôi muốn tăng cường xuất khẩu sang nước ông.
Bộ trưởng Kissinger: Mục đích chính của thỏaิทuận này là để thể hiện bước tiến lớn trong quan hệ giữa hai nước. Nó không xuất phát từ nhu cầu kinh tế.
Thủ tướng Chu: Vâng, vấn đề này sẽ bao hàm nhiều yếu tố chính trị.
Bộ trưởng Kissinger: Tôi còn hai, ba vấn đề nhỏ nữa, nhưng chúng ta có thể bàn sau.
Thủ tướng Chu: Xin mời ông.
Bộ trưởng Kissinger: Ông đã hỏi về loại máy bay F-5. Các ông nắm thông tin rất chính xác về tầm hoạt động của nó, nhưng đó là khi không mang đầy tải bom. Tầm hoạt động thực tế chỉ khoảng 100 hải lý.
Thủ tướng Chu: Ý ông "đầy tải bom" là thế nào?
Bộ trưởng Kissinger: Nghĩa là mang tối đa lượng bom có thể. Khi làm nhiệm vụ yểm trợ mặt đất, nó chỉ mang khoảng một phần ba lượng bom thông thường. Nó có thể bay xa 600 dặm, nhưng khi đó chỉ mang được hai quả bom. Nó không thể vừa mang thùng nhiên liệu phụ vừa mang đầy tải bom. Vì vậy, về cơ bản, nó không phải là vũ khí tấn công.
Thủ tướng Chu: Còn về Cầu Bosphorus thì sao? Nó đâu phải do Hoa Kỳ xây dựng.
Bộ trưởng Kissinger: Tôi có một vấn đề nhân đạo không liên quan trực tiếp đến CHND Trung Hoa. Có một số nhà báo Mỹ đã mất tích tại Campuchia.
Thủ tướng Chu: Số lượng là bao nhiêu?
Bộ trưởng Kissinger: Tôi có tổng số liệu ở đây. Tôi nắm đầy đủ chi tiết. Trong đó có cả một số nhà báo Nhật Bản. Tổng cộng là mười tám nhà báo. Tôi mạn phép mang theo tài liệu này. Tất cả thông tin chúng tôi có đều do một ủy ban các nhà báo Mỹ cung cấp; họ nhờ tôi chuyển thông tin này cho Hoàng thân Sihanouk—dựa trên cơ sở thuần túy nhân đạo hoặc bất kỳ cơ sở nào khác—và chúng tôi sẽ rất biết ơn nếu việc đó được thực hiện. Đây không phải là yêu cầu chính thức cấp chính phủ. Đây là yêu cầu cá nhân.
Tương tự như vậy, chúng tôi liên tục bị chất vấn về vấn đề quân nhân mất tích (MIA) tại Trung Quốc. Chúng tôi tin tưởng các ông, tin rằng các ông đã cung cấp báo cáo đầy đủ—nhưng các gia đình vẫn hỏi liệu chúng tôi đã đặt câu hỏi này với các ông hay chưa. Nếu vào một lúc nào đó các ông có thể đưa ra một tuyên bố, chúng tôi sẽ có thể trả lời rằng chúng tôi đã hỏi các ông rồi. Điều này hoàn toàn không có nghĩa là chúng tôi nghi ngờ câu trả lời của các ông. Thực ra, nếu tại cuộc họp báo, chúng tôi có thể nói rằng chúng tôi đã hỏi phía các ông và được các ông khẳng định là không có trường hợp nào mất tích trong khi làm nhiệm vụ (MIA), thì như vậy là đủ rồi.
Thủ tướng Chu: Chúng tôi vẫn đang tiến hành điều tra về các trường hợp MIA, và cho đến nay, chúng tôi chưa tìm thấy gì tại khu vực được đề cập—không có thi hài nào bị bỏ lại cũng như không có thông tin nào. Có ba khu vực liên quan: một khu vực dọc theo bờ biển, một khu vực khá gần đất liền và một khu vực khác nằm xa ngoài khơi. Các ông đã đề cập đến khu vực mà các ông muốn chúng tôi tìm kiếm. Cho đến nay, chúng tôi chưa tìm thấy thi hài hay thông tin nào. Cuộc điều tra vẫn đang tiếp diễn. Nếu có thêm thông tin, chúng tôi sẽ thông báo cho các ông. Đó là nội dung dành cho cuộc họp báo của các ông.
Bộ trưởng Kissinger: Liệu chúng tôi có thể nói rằng các ông đã tiến hành tìm kiếm tại những khu vực mà chúng tôi cung cấp, rằng các ông không tìm thấy thi hài hay thông tin nào, nhưng cuộc điều tra vẫn đang tiếp tục và nếu có thông tin mới, các ông sẽ thông báo cho chúng tôi không?
Thủ tướng Chu: Các khu vực mà các ông xác định không lớn lắm. Chúng tôi đã yêu cầu mở rộng phạm vi tìm kiếm.
Bộ trưởng Kissinger: Chúng tôi rất trân trọng điều này và sẽ trả lời tại cuộc họp báo đúng như những gì Ngài đã nêu.
Tôi xin đề nghị rằng thời điểm thích hợp nhất để xử lý bản thông cáo chung là sau bữa tối. Hay là họ nên họp trong khi chúng ta đang họp?
Thủ tướng Chu: Hãy làm thế này. Sau bữa tối, chúng ta sẽ cử đại diện hai bên thảo luận vấn đề này trong khi chúng ta bàn về các vấn đề khác; sau khi họ thảo luận xong thì chúng ta sẽ tiếp tục.
Bộ trưởng Kissinger: Chúng tôi có thể xin một bản văn bản tiếng Anh được không? [Mọi người cùng cười.]
À, còn vấn đề về lực lượng Thủy quân Lục chiến nữa.
Thủ tướng Chu: Hay là chúng ta thảo luận vấn đề Thủy quân Lục chiến sau bữa tối?
Bộ trưởng Kissinger: Ý kiến hay đấy.
1. Nguồn: Cơ quan Lưu trữ Quốc gia, Tài liệu Tổng thống Nixon, Hồ sơ Hội đồng An ninh Quốc gia (NSC), Hồ sơ Văn phòng Kissinger, Hộp 100, Hồ sơ Quốc gia, Viễn Đông, Các cuộc hội đàm của Bộ trưởng Kissinger tại Bắc Kinh, tháng 11 năm 1973. Tuyệt mật; Nhạy cảm; Chỉ dành cho người có thẩm quyền xem trực tiếp (Exclusively Eyes Only). Cuộc họp diễn ra tại Biệt thự Khách số 3. Tất cả các phần nằm trong ngoặc vuông đều có trong văn bản gốc.↩
2. Xem chú thích 7, Tài liệu 60.↩
3. Vào ngày 12 tháng 11, Chu Ân Lai nhận xét rằng tàu USS Oklahoma City đã đi vào eo biển Đài Loan trong chuyến thăm của Kissinger. Xem Tài liệu 57 và chú thích 7 của tài liệu đó.↩
4. Jack Kubisch là Trợ lý Ngoại trưởng phụ trách Các vấn đề Liên Mỹ. Lord đã soạn thảo một bản ghi nhớ đề ngày 20 tháng 11 gửi Kissinger về số lượng các vụ hành quyết tại Chile. (Cơ quan Lưu trữ Quốc gia, Tài liệu Tổng thống Nixon, Hồ sơ NSC, Hồ sơ Văn phòng Kissinger, Hộp 96, Hồ sơ Quốc gia, Viễn Đông, Các cuộc trao đổi với Trung Quốc, 1/11/1973–31/3/1974) Kissinger viết rằng thông tin này "cần được giảm nhẹ mức độ nghiêm trọng", nhưng chấp nhận khuyến nghị của Lord về việc chia sẻ thông tin đó bằng lời với Hàn Tự (Han Xu). (Sđd.)↩
5. Xem Tài liệu 57.↩
6. Xem chú thích 6, Tài liệu 57.↩
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/sources
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/terms
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/persons
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/comp1
Political Turmoil in the United States, June 1973–September 1974 (Documents 35–87)
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/ch2
1. Document 59
Foreign Relations of the United States, 1969–1976, Volume XVIII, China, 1973–1976
59. Memorandum of Conversation1
Beijing, November 13, 1973, 4:30–7:15 p.m.
PARTICIPANTS
- Prime Minister Chou En-lai
- Foreign Minister Chi Peng-fei
- Assistant Minister of Foreign Affairs Wang Hai-jung
- Lin Ping, Director, Foreign Ministry
- Tsien Ta-yung, PRC Liaison Office, Washington
- One other Chinese official
- Tang Wang-shen, Interpreter
- Yang Yu-yung, Interpreter
- Chinese notetaker
- Secretary of State Henry A. Kissinger
- Ambassador David Bruce, Chief, U.S. Liaison Office
- Ambassador Robert Ingersoll, U.S. Embassy Tokyo
- Winston Lord, Director of Planning and Coordination, Department of State
- Acting Assistant Secretary Arthur Hummel, East Asian and Pacific Affairs
(Prime Minister Chou En-lai mentioned previous Chinese Nationalist Foreign Minister Wellington Koo.)
Ambassador Bruce: I heard him make a great number of speeches. He is a brilliant speaker.
Prime Minister Chou: And he speaks very good English. Only the young people are able to catch up with him speaking English and like T. F. Tsiang who only speaks English, he speaks Chinese. He is also from Shanghai.
I received your text of the Communiqué last night and your guidance on working out that text.2 So we received it at one o’clock in early morning, and then we have to make suggestions and some changes. We still want to preserve and keep your good points. Now, I have also gotten myself involved.
Secretary Kissinger: Is that the text of yours?
Prime Minister Chou: Ours is even shorter than yours. About the same length. I have kept back points. We are having it typed. After we have finished typing it, we will have one person from each side…
Secretary Kissinger: As long as your representative isn’t the Vice Minister.
Prime Minister Chou: Obviously if you agree to our views, it will be all right. We have tried our best to take in your main points.
Secretary Kissinger: I think we will have no difficulty. Maybe on our side it should be Mr. Hummel and Mr. Lord.
I have some answers to some of the questions you asked yesterday. First, about the Oklahoma City.3 I would like to be able to say…
Prime Minister Chou: The City is already in Hong Kong.
Secretary Kissinger: That’s right. I wanted to say that for once I wish you were wrong in pointing these things out to us, but you were right and there is no answer except stupidity. Before coming here we had prohibited airplanes coming anywhere close to China, but we forgot to specify ships. So I can only apologize. It was bad taste. It was legal but stupid.
Prime Minister Chou: The Taiwan authorities are getting great publicity about it.
Secretary Kissinger (to Lord): Can we find out how they knew about it?
Prime Minister Chou: We learned about this news from the Taiwan authorities because only when they talked about these facts did we know about it. We learn about activities of vessels or planes in Taiwan space because they have islands that are quite close. They use these as instances. They derive merits from it because they make publicity of the fact that ships have come close to them.
Secretary Kissinger: I can only say it was stupidity. The capacity for stupidity seems to be infinite. I can’t think of what new stupidity people are thinking up.
Prime Minister Chou: You are right. And so the vessels that deliberately sailed close to Taiwan were also Soviet ships. That shows they did it deliberately.
Secretary Kissinger: Yes. In this particular case, we knew nothing about it. It seems inconceivable to us that anyone would do it deliberately. Ships would also be prohibited when planes were.
Prime Minister Chou: But for some occasions you cannot prohibit it beforehand. You can only settle after it comes up. So there is also a matter of mutual trust in such a case. Now, Doctor, you have had a very deep discussion with our Chairman. So in the future I believe our mutual understanding will be deep.
Secretary Kissinger: We do too, and we consider the meeting with the Chairman to be extremely important.
Prime Minister Chou: And my discussion with you the day before yesterday—that is, your discussion with me prepared the way for your talks with the Chairman. Since we have touched these points, I don’t think it is necessary to dwell upon these issues.
Now, today, what we have to do is make clarification on some issues and settle some issues. The first point is concerning the Soviet Union. You said that a big question concerning that is about the prevention of nuclear war, and you hoped there would be no endless debate about it.
Interpreter: You thought it better to complete the treaty than have endless debate on the issue.
Secretary Kissinger: Yes.
Prime Minister Chou: I think you are right in saying so because on the whole it is right not to have an endless debate on this issue. But there is one point on the legal basis of that issue—I think that treaty was not yet agreed by the Congress. And the second point is that if any strong evidence should come up there should be some prior consultation.
Secretary Kissinger: Between you and us or between us and the Soviet Union?
Prime Minister Chou: I was referring to between the Soviet Union and the U.S. because it was part of your agreement. But the whole world should be made clear about the principles including your allies. Otherwise, they will think the two big powers will discuss other subjects behind their back. That’s why there is a wave in the world. That’s what made it necessary for us to make a comprehensive assessment at the United Nations. You had contacts with us beforehand, and I am sure you also contacted your allies before.
Secretary Kissinger: It may amuse the Prime Minister to give you their state of mind, that some of our allies helped us draft the agreement and they saw it before some of our own people. Some were critical [Page 403] of their own draft. You can ask Prime Minister Heath when he visits you.
Prime Minister Chou: But you can still remember our position?
Secretary Kissinger: Your position was understood.
Prime Minister Chou: So we had to make criticism because we think it is necessary for Third World countries to have such an understanding on this issue. But you had given your consent to the treaty signed by Latin American countries, the Treaty on a Nuclear Free Zone. You were the first to show your consent. But still you haven’t withdrawn your military bases there in Cuba so Cuba had to file a protest in order to free their hands. In order to satisfy the demands of countries like Mexico, we signed that Treaty but we made a separate statement. We hope that the Soviet Union would sign the treaty. Or would they prefer to stay isolated to the end?
Secretary Kissinger: So far the Soviet Union has not.
Prime Minister Chou: What is the reason? Is it because of Cuba?
Secretary Kissinger: Partly because of Cuba; or maybe they have other expectations in Latin America.
Prime Minister Chou: There is a new issue cropping up in Latin America, that is concerning Chile. Could you exercise some influence on Chile? They shouldn’t go in for slaughtering that way. It was terrible.
Secretary Kissinger: We have exercised considerable influence, and we believe after the first phase when they seized power there have been no executions with which we are familiar going on now. I will look into the matter again when we return and I will inform you. To the best of my recollection when we left there were no executions taking place, but I will check on it.
(To Lord) Get Kubisch to check on this.4
Secretary Kissinger: After the first week—I am talking now up to the time I had left Washington.
Prime Minister Chou: But as you know, our emissary has been staying on.
Secretary Kissinger: Yes, and we appreciate it.
Prime Minister Chou: And just because our emissary is still there, that’s how we have been able to learn about many facts. Mr. Lin Ping [Page 404] is our Ambassador in Chile, because their government is much too complicated. Even without the support on the part of the CIA, they perhaps work on the same (perhaps their own virtue).
Secretary Kissinger: No, I wish the Prime Minister were right. I wish the CIA was as competent as the Prime Minister believes.
Prime Minister Chou: But you wouldn’t be able to control it.
Secretary Kissinger: Not be able to control the CIA?
Prime Minister Chou: What I meant is did they have a hand in the coup?
Secretary Kissinger: They would not have a hand in the coup, but it is true they could not control the situation.
Prime Minister Chou: They could only control one thing. Remember when your chargé d’affaires in Laos during the recent coup ran to the airport and told the official of the coup.
Secretary Kissinger: That’s true. In Laos, we attempted to restrain the situation. In Chile, it was the incompetence of the Allende government. We would not give assistance, would not make their task easier, but we did not have anything to do with the actual coup.
Prime Minister Chou: But that government itself was much too complicated. Allende himself admitted that if one wanted to seize political power in the true sense of the word… but on the other hand their subordinates made great publicity. And those Communists in that country who were close to the Soviet Union wanted the Soviet Union to supply them with weapons. Whereas those Che Guevarists in Cuba that took up arms found themselves divorced from the masses by doing quite similarly those activities which they carried out in their Cuban guerrilla forces. They thought that once they had weapons in hand, they could kill some people and burn down some houses. Their putschist group was active in Chile and other countries. Have you ever read the diary written by Che Guevara?
Secretary Kissinger: Yes.
Prime Minister Chou: He had very great influence among the young people in Latin America. And in the American countries on the whole there are two patriots. You can imagine what they are.
Secretary Kissinger: Guevara?
Prime Minister Chou: Another one.
Secretary Kissinger: I don’t know, but they are different. Guevara was an adventurist. Chairman Mao is a student of the Revolution.
(There is further discussion of Che Guevara.)
Prime Minister Chou: We went to the Soviet Union to celebrate October Revolution in 1964 because, at that time, we still placed some hope in Brezhnev, and he also shared our view. Che Guevara also told me he was also opposed to that view of calling a conference to support [Page 405] the Soviet Union against China. He said when I got back he would anyway oppose it. And after he got back, he came again with the other five delegations to China. He expressed opposition to that conference but he actually took part in that conference. So when he came and met with me—just by himself—he only spoke one thing to me: I don’t like to stay on in Cuba. And after he got back, he went to the United Nations to make a statement. Perhaps you have heard that statement. As a result, you know where he went. He went to the eastern part of Bolivia and there was guerrilla warfare going on there. He went there together with other armed Latin Americans.
Secretary Kissinger: It was not easy for them to meld into the population there.
Prime Minister Chou: It was very difficult for them. And then Che Guevara went there and he intended to carry out guerrilla warfare. The result was that after he got there, he gave me a letter by the Ambassador in Cuba, and he asked us to help him in building the largest kind of broadcasting station which should be able to broadcast to the whole world. I said to myself, was that man mad to think of having large broadcasting station to go along with such a small guerrilla force? Because he signed his letter only with the notation Che. It turned out the letter was really written by him.
(Prime Minister Chou then described Che’s activities in Latin America and the Congo, and Chairman Mao’s connotations on these activities.)
Secretary Kissinger: He was silly. He had no objective or political hope in either place, either in the Congo or in Bolivia. You cannot arrive merely posing as a specialist in guerrilla warfare.
Prime Minister Chou: And besides it was really absurd to think the peasants in Bolivia were all spies. He suspected this person and that person. How could he expect to live on? So there are some sections of people in Chile that are doing things his way. And in 1971, the year before last, his influence was also found in Sri Lanka, where there were Guevarists and Trotskyites.
Secretary Kissinger: This I didn’t know.
Prime Minister Chou: It was reknowned. And in Chile you can find both. And the Soviet Union was not only making use of Che Guevara, they were also making use of Trotskyites.
Secretary Kissinger: It is an amazing turn of history.
Prime Minister Chou: It is a kind of irony.
Secretary Kissinger: Yes.
Prime Minister Chou: But we think it was indeed true that in Chile the government did engage in massacres in the capital, Santiago. Hundreds of bodies were thrown out of the stadium.
Secretary Kissinger: We don’t believe it was this many, but what I will do… Mr. Prime Minister, I will look into it, as in Iraq, and I will send you our own honest assessment of the situation when I return. I know there were executions. I think there were less than 100s. I think they have now stopped. I will check and let you know. We will use our influence in that direction.
Prime Minister Chou: But I should think that massacres will give rise to revolution on the part of the people. It is also inevitable that it will be so but how long it will last, we don’t know. There is also reason why the public opinion in the world has shown sympathy for the Latin American countries. It has also enabled the Soviet Union to gain publicity about it. Their Foreign Minister was saying at the United Nations that a trade union official in Chile was about to be hanged, and he wanted the Vice Foreign Minister to say something about it, and he refused. I think that was instigated.
Secretary Kissinger: That was a case where the Soviet Union appealed to us. We looked into it and there was nothing to it.
Prime Minister Chou: Later that man was not killed.
Secretary Kissinger: Yes.
Prime Minister Chou: And as for their economic performance, we often told them to prepare for nationalization, and they didn’t. So as a result of that their production was going down and they made too many promises to the people which could not be honored. That was the way some of the people…
Secretary Kissinger: There was no organization. There was no discipline. This, plus total incompetence, led to the collapse of the Allende government. There were great divisions among the factions. These were the basic reasons for the downfall. The Prime Minister correctly described many of the elements. They did everything in fits of enthusiasm without preparation.
Prime Minister Chou: But there is also a good point in that event in Chile. For the past nearly 200 years there, there was the American tradition of not having any military coup in their country. So it would be good.
Secretary Kissinger: It was good that there was a military coup?
Prime Minister Chou: It was good because it could show a bad thing could be turned into good account. That is our way of seeing this thing. We told them about this, but they didn’t believe us. That kind of phenomenon was caused by themselves. We give only limited support to Latin American countries’ revolutions. We are still learning.
Secretary Kissinger: I hope you don’t learn too fast.
Prime Minister Chou: You don’t have to be afraid of that. It takes time to have the people rise up.
Secretary Kissinger: I am in favor of very careful long studies by our Chinese friends.
Prime Minister Chou: I only wrote one letter to President Allende, asking him not to do too many things in hurry. It only concerned economic problems that they should make preparation beforehand. They shouldn’t do everything at one go; they should take steps. They should not promise too many things to people; otherwise, they would not be able to honor these things. Because we believe the life of the people can only be improved on the basis of production. Whenever one speaks of Socialism, also think of welfare. And my letter to President Allende was carried in the newspaper, but it was useless because the word of a foreigner meant nothing.
Secretary Kissinger: He also was not master in his own house. He was not a free agent. He could not do what he wanted.
Prime Minister Chou: Latin America is a complicated area and Latin America is quite different from Asia. So there is the expansionist aspect to the Soviet policy which Chairman Mao mentioned yesterday. There was nothing very terrible about it. On the other hand, there is nothing really to be afraid of, either their deceptive tricks or their expansionism, because they will be exposed. It is possible for a time they might succeed in creating some trouble, because in nearly everything they have tried to create some trouble.
We will expose them in the United Nations. Miss Thomas, the correspondent, asked if I would go to the UN. Vice Minister Chiao will probably represent us. I myself have no interest in going there because I am advanced in age and quite useless now.
Secretary Kissinger: It is not obvious to others.
Prime Minister Chou: There is a Chinese saying which goes “Know yourself.” And I should be able to know myself. And since after tonight’s banquet we will still have another discussion, so I will leave the Soviet discussion until then.
Secretary Kissinger: Could I say one thing before we discuss the treaty on prevention of nuclear war, so we understand each other. I understand the necessity of your formal position, Mr. Prime Minister, and we do not object to occasional comments such as were made by the Vice Minister. As long as you and we understand to what use we will put this treaty.
First, it was our judgment that an endless debate in which we refused to discuss the prevention of nuclear war would cost us more than it was worth. But to us the principal utility of the treaty is that it makes it impossible for the Soviet Union to launch a conventional attack against others without violating the treaty to prevent nuclear war. We have integrally linked the prevention of a conventional attack and of [Page 408] a nuclear attack which had never been done before. And with this link it makes it impossible for the Soviet Union to engage in a military operation against any country if they have not had a prior consultation with us without violating Article 4.
Now many countries have objected to the consultation clause but let us be realistic. If we want to encourage the Soviet Union to attack anyone, we don’t need Article 4 of the treaty to do it. They will be very eager to do it. If we use this treaty, it will be to prevent Soviet aggression, not to encourage it. And it gives us an opportunity to have a legal basis for resistance in other areas where we have no other legal basis.
And as the President has pointed out to you, Mr. Prime Minister, we are undertaking never to use Article 4 against China without prior consultation with China.
I am not asking you to change your public position. I just want to make certain we understand the real position. We intend to use this in support of the objectives that Chairman Mao and I discussed yesterday.
Prime Minister Chou: But there is still one thing. Despite this treaty, do you think it is possible for you to prevent local aggression? That is, to stop a kind of local war.
Secretary Kissinger: Quite frankly, no. It depends on the local situation. But it will make it easier for us to resist in those areas where we do not have a formal treaty.
Prime Minister Chou: That is true.
Secretary Kissinger: For example, Mr. Prime Minister, during this alert we invoked this treaty. We said that if they sent troops to Egypt, that would be in violation of Article II of the Agreement on Prevention of Nuclear War. We showed our reply to leading Senators, and nobody objected to it.
Prime Minister Chou: And this, of course, proves the effectiveness of the relationship between the Soviet Union and your country on this point. And it also provides you with an opportunity to speak to the Congress to increase your defense budget, not decrease it, during the period of the crisis. But you could do the same without the Treaty. That was during the period of President Kennedy. At that time, of course, President Kennedy was not as courageous as President Nixon and perhaps he couldn’t sleep well.
Secretary Kissinger: Kennedy’s nerves were not always good.
Prime Minister Chou: And it was exactly at that time that Khrushchev was about to collapse. And Nehru was getting very cocky. He wanted to put us on the spot, and we tried to keep down his cockiness. Khrushchev supported him. So actually in history, both sides failed. Of course, I think without a treaty, things will be just the same as with the treaty. It is in a certain sense a factor.
Secretary Kissinger: We don’t need the treaty to increase the defense budget. We take action on our own. In the Caribbean, it is easier to take action alone than in countries further away. And the domestic situation was simpler in 1962 than in 1973.
Prime Minister Chou: Let me say it this way. If Arab space should ever be occupied by the Soviet Union, the whole strategic situation will be greatly changed, and I think your colleagues will understand. The West European countries, in that they fail to support you, they said you did not consult them beforehand. They then put the blame on you.
Secretary Kissinger: We don’t consult you beforehand, and you didn’t blame us.
Prime Minister Chou: If I do not tell this to Heath, perhaps Chairman Mao will do so, saying that we do not blame you.
Secretary Kissinger: I would appreciate it if you both would do so. It would be a very good experience for him.
Prime Minister Chou: He has done many good things, so you have to praise him first before you blame him.
Secretary Kissinger: Heath is the best of the European leaders, but he does not understand the importance of NATO as well as you, Mr. Prime Minister.
Prime Minister Chou: [Laughter] There is a Chinese saying. If you stand in the midst of the mountains, you wouldn’t be able to see the whole picture; if you look at the mountain from a distance away, you will be able to see it more clearly.
Secretary Kissinger: His talks here will be very helpful.
Prime Minister Chou: And I think it is necessary to talk to all those leaders who come from European countries. But you should not imagine that local wars will not arise.
Secretary Kissinger: I think it is very possible that they will occur. I have no illusions. I do not believe documents stop wars, although I may sometimes say so.
Prime Minister Chou: You can say this in a crisis, but you don’t say entirely to Congress in this way. But we are in different circumstances. We tend to speak in a more straightforward way than you do.
Secretary Kissinger: I think it is important that we understand each other. But I think it is quite helpful to have different points of view expressed. We should also ask our colleagues to understand that if we always agreed with each other publicly, it would make both of us too vulnerable.
Prime Minister Chou: That is true.
Now, about bilateral issues. Two points. One is about a fact that you mentioned earlier. Should we use wording of the Shanghai Communiqué to move the issue a little it forward; and, of course, we have [Page 410] worked hard on one sentence in the text, and you will examine it to see if it is useful or not.
Another point is that your press people expressed a desire for their representatives to be stationed here. There will be no difficulty on our part because there are so many correspondents here. And there will be no doubt that we would welcome the U.S. ones because we have correspondents from many major countries.
Secretary Kissinger: On a permanent basis?
Prime Minister Chou: Yes.
Secretary Kissinger: Shall we put that in the Communiqué? I was hoping to make an arrangement where you would take some newsmen and not give them an exit visa. [Laughter all around]
Prime Minister Chou: No, not in the Communiqué. But if we do it that way, they would go to Japan. But the difficulty lies in the fact that if we have our correspondents going to Washington, they will have to meet with situations where they meet with Chiang Kai-shek correspondents, at clubs and because there are so many press conferences. It took us a great deal of effort to keep Chiang Kai-shek correspondents away from United Nations and our Ambassadors presented many protests to the UN representatives. Now this issue has been settled in quite a forceful manner.
In the past three years, the number of correspondents coming to Peking is extremely big; not stationed here, that is, on a temporary basis. And the number of correspondents from Japan is the biggest. So I think we will have to work out a way to settle this issue. Our part is easy, but how to settle the Washington issue is up to you. Correspondents coming on a temporary basis would be no problem. This question journalists discuss because it concerns public opinion.
What do you think about this question?
Secretary Kissinger: I don’t have a good idea of how to exclude the Taiwan correspondents from press conferences and press groups since they are out of our control. We would, of course, be prepared to have your correspondents in Washington or any other place you want. That doesn’t solve your problem.
Prime Minister Chou: But the Japanese, they do not recognize the legal status of Taiwan correspondents there in Japan. Sometimes the Taiwan correspondents were present, but on formal occasions they were excluded.
Secretary Kissinger: I have given a great deal of thought to our conversation and to the comments the Chairman made on Taiwan, and as with all the things in my experience the Chairman says there were many layers of meaning.
Prime Minister Chou: That is true.
Secretary Kissinger: At least that was my impression. It was not a simple statement. And, therefore, I thought I should study his remarks for a brief time after I return and submit to you possible ideas. It would take account of your position but also some of the things he said in terms of your patience, etc. Because my first impression was that the Chairman’s remarks opened many possibilities which we would like to explore with you. Within a month we would make some tentative suggestions as to how this might develop. And maybe this evening we could exchange some preliminary thoughts on it.
Prime Minister Chou: Good.
Secretary Kissinger: And it is in this context the press question can be handled more easily.
Prime Minister Chou: The second question is about trade. About question of the assets, it was through a kindness on your part the idea that this question should be settled from a political viewpoint, and that is your President’s opinion. You gave us that document in March after your visit here in February.
And the second document which was given to us through the Paris channel was somewhat different from the first one, a slight difference.
Secretary Kissinger: Too many lawyers got into it. [Laughter]
Prime Minister Chou: And you said yesterday that out of the three questions, it is not necessary to discuss two of them. There is only one left to be discussed.
Secretary Kissinger: This is my impression. I mean, the other two I thought could be solved. I am not underestimating Mr. Hummel’s ability to make things complicated. [Laughter]
Prime Minister Chou: And you said you wouldn’t be able to recognize our title; it would not be able to be used in the memorandum.
Mr. Hummel: The use of the term “designated nationals.”
Secretary Kissinger: That is a different issue than the one I discussed with the Prime Minister. I raised with you the issue of third countries accounts.
Prime Minister Chou: The other two issues can be solved.
Secretary Kissinger: That’s my conviction.
Prime Minister Chou: What I mean is, since it is not necessary to discuss the question you accept the term “nationals of the People’s Republic of China.”
Mr. Hummel: [Gives explanation] The legal people have very strong views. Maybe we can get them to change their minds.
Secretary Kissinger: I am bringing in a new legal man in the State Department. I frankly have no opinion on this question. It is purely a legal question. We cannot do it in side letters? Outside this framework?
Prime Minister Chou: But the point here is we have our own term of describing and you have your term. And your term was adopted during the period you were hostile to our country, and if we adopt it, it would mean we think you are right in doing so. And you said several times since you have not recognized China. That is why you blocked our assets. This is also a legal question. Why should you not accept our term?
Secretary Kissinger: I have to be honest with you. I had not heard of this issue until two days ago. It seems to be one of those trivial things in a negotiation that gets settled politically.
Prime Minister Chou: With something that gets your concern.
Secretary Kissinger: I am personally not well enough acquainted to make a decision here. When I return, I will talk to our lawyers.
Prime Minister Chou: Try not to get too many technicians involved.
Secretary Kissinger: And I will talk to Mr. Hummel, and I will see if I can come up with some solution that meets your terms.
Prime Minister Chou: I agree. And the second point is what are we going to do with those bond indebtedness issued in the days when we still have not established diplomatic relations. Even if we had established diplomatic relations with you… How do you intend to settle the question of the bond indebtedness?
Secretary Kissinger: The U.S. Government will not legally support any claims connected with those bonds.
[Secretary Kissinger to Mr. Hummel: There is no need for the Chinese side to take a position.]
And we can possibly give you a letter expressing the practice in this matter and our intention.
Prime Minister Chou: You know it is said by your side that on the one hand the U.S. Government cannot support any claims about these bonds, but you say a judiciary man would have the right to ask for these claims.
Mr. Hummel: We have no right to block their claims. There could be attempts through the Bondsmen Protective Association. We hope it will be suitable to the PRC if we do not, as a government, approve or allow these claims, but we cannot prevent our citizens from making claims to the courts for this purpose.
Prime Minister Chou: To make such dealings, whom would they approach: since the bonds were issued by former governments, Chiang Kai-shek or the Ching Government which was non-existent?
Secretary Kissinger: Our judgment is that our courts would not support private claims for the reasons which the Prime Minister gave.
Prime Minister Chou: If they can approach and make representation with those former Chinese governments, to whom would they approach?
Secretary Kissinger: This is an important question. Since we don’t recognize the People’s Republic, how they can sue the People’s Republic is not clear. So they would have to sue Taiwan as the successor government.
Prime Minister Chou: There is also that question. If you gave money to Chiang Kai-shek, that is all right. If you gave loans, are we supposed to return the money? That is the question.
Secretary Kissinger: We are not now giving military aid to Taiwan. We do give Export-Import Bank loans, which are for commercial purposes.
Prime Minister Chou: Well, what are you going to do with the second question? Are you going to consult with your colleagues when you get back?
Secretary Kissinger: Of course, you could agree with Mr. Hummel’s point of view. There is a severe morale problem at this end of the table. I think both our negotiators are trying to prove how tough they are.
I don’t think the problem will get any easier. If you would like, if we can’t settle it here, I will study it immediately when I return. I will make a proposal which in my judgment will be the honest maximum of what we can do. The significance of this agreement is not the amount of money, which is ridiculous. We should prove that we can settle this so we can go on to more substantial things. Therefore, it should be done in a generous spirit so a year from now we won’t even remember what it was.
Within two weeks of my return, we will tell you in our best judgment if and to what extent we can modify our position.
Prime Minister Chou: The third point is concerning the sum of money which amounts to $17 million.
Secretary Kissinger: Yes.
Prime Minister Chou: This issue concerns 15 banks. One is Belgium, England, Switzerland, West Germany, Netherlands, Canada. Six.
Starting from 1954 after we have established diplomatic relations with these countries, we issued special orders to return money blocked by the U.S. As early as the 1950s some of them have started to give back money to us. Of course, the main portion of the money was given to us during 1972. The Banque Belge gave back a sum of $10 million. This is the major portion. Was it that things should turn out this way? In the initial years after Liberation, it was our custom and our practice to deposit U.S. dollars in the banks, and in some cases we deposited money in the French banks in China. The bank I referred to now was a case in point. The Charter Bank of Britain also had their branch in Shanghai.
At that time we not only deposited our money in foreign banks in China but also in foreign banks abroad because we used U.S. dollars [Page 414] in our transactions. Besides, it was a practice of those banks in their international relations they have to register money that was deposited in their banks in New York. Then, after the outbreak of the Korean War, after we sent Chinese volunteers, you blocked deposits in your own banks. (Further discussion of these events.) So perhaps you sent a notification to French banks about blocked Chinese deposits only in dollars. If we had deposited the money in francs, there would have been no problem. We acted in a clumsy way.
Secretary Kissinger: This would not have arisen. We think we need enough to justify our position to our Congress.
Prime Minister Chou: I just wanted to give you the origin.
Because at that time we were inexperienced. Later we changed our way of doing things. We started to deposit our money in other terms. (Further discussion.)
Secretary Kissinger: So I think our legal position…
Prime Minister Chou: The amount of money involved is very small.
Secretary Kissinger: $17 million.
Prime Minister Chou: Now we have already got much of this back. Starting from the 1950s we got money back. We have made a study of this question. (Further discussion.) I think there are two ways of doing this. We will return the money to you or to these banks. After you get back, study the legal questions of this matter because we don’t like these issues to be discussed with your Congress. It will be all right to give your…
Secretary Kissinger: Let me understand, Mr. Prime Minister. You are prepared to give us the money either through the banks or directly?
Prime Minister Chou: I am quite reluctant to give money back through the banks. They had the kindness to give it back to us, and it would not be right to ask them to give it to you.
Secretary Kissinger: You would give it to us. We have to find some way of accomplishing it. If the sum is available to pay off the private claims, and you avoid having to pay back through private banks, then it will not become an issue in the Congress. The terms of the settlement will have to be taken to Congress, but we do not have to discuss separately the sum of $17 million. The value of the $17 million is that it brings the total up to 40%. That is acceptable to Congress, 20% is not. We do not have to discuss how the 40% is arrived at.
Prime Minister Chou: the MFN issue is like this. If you must take up this matter do not discuss it with the Congress at the same time you discuss MFN with the Soviet Union. We are not in a hurry. We are not willing to have the two issues discussed together.
Secretary Kissinger: We will deal with it separately. We will not deal with it along with MFN status for the Soviet Union. What we are [Page 415] asking for is the right to ask for MFN for everybody, not individual countries. And this will not help the Soviet Union to gain most favored nation status. The utility of this agreement is that it makes it easier. It helps the general climate. We discuss MFN with the PRC separately and in a different context than the Soviet Union.
We would present this to the Congress on its own merits without reference to MFN. And then we can discuss later the timing of MFN status.
Prime Minister Chou: Anyway, we don’t like to have this question together with the Soviet Union. We would rather have this issue settled not in a hurry.
Secretary Kissinger: We will not discuss MFN for you with our Congress, Mr. Prime Minister, until you personally tell us you want us to do it.
Prime Minister Chou: You have to have a document with the Congress first.
Secretary Kissinger: There are two ways. If we follow present procedure, we have to introduce a bill for each country. If we follow the procedure Congress is now discussing, the Administration will get general authorization to grant MFN to any country it decides is eligible under that bill. We have made no particular claim for the PRC. The only reason the Soviet Union has come up is that there have been so many amendments added. Once that authority is granted, then it is up to us to grant MFN. If it is not granted, then it is up to us to introduce separate bills for each country. That possibility still exists.
Prime Minister Chou: You know when you mentioned postponement of this question of the bill, was it the Soviet bill or…
Secretary Kissinger: The bill in general.
Prime Minister Chou: And the general bill would be adopted first?
Secretary Kissinger: It is possible that the bill will never be adopted. In that case, we still have the right to request MFN for individual countries. It is possible that the bill will be adopted with certain restrictions. It would then apply to you even though they are directed against the Soviet Union. For example, about emigration controls. We, therefore, cannot—in any event, we have to make no argument about the People’s Republic in gaining progress on the general bill.
Prime Minister Chou: If the general bill is adopted, it is not necessary to adopt a separate bill about our MFN?
Secretary Kissinger: That is correct.
Prime Minister Chou: Then if the general bill is not adopted, then a separate bill would have to be adopted?
Secretary Kissinger: Yes, that is correct.
Prime Minister Chou: And let’s come back to the question of money. We think it will be suitable only if we give back the money to you, but it will be difficult for our position to give back the money through the banks because the banks have already given it back to us. If we do it that way, it would mean we recognize the blocking of the funds, and we don’t want to settle the question in this way. We can discuss it later.
Secretary Kissinger: I am also certain that you can return the money directly to us. I think it would be absurd to have you return it through the banks so they might sue you or each other.
Prime Minister Chou: Yes. Because we would like to settle this issue from the standpoint of political issues.
Secretary Kissinger: I understand, Mr. Prime Minister, and that we should certainly be able to accommodate. Let us go back and consult with our legal people. There is no sense prolonging this. We will make one proposal and that will be the maximum we can make. I will do that within two weeks.
Prime Minister Chou: And on our side we are not in a hurry. We have a very great inferior balance in our trade. We would like to increase our exports to your country.
Secretary Kissinger: The major use of this agreement is to show major progress in our relationship. There is no economic need for it.
Prime Minister Chou: Yes, many politics will be involved.
Secretary Kissinger: I have two or three minor items, but we can do it later.
Prime Minister Chou: Please.
Secretary Kissinger: You asked about the F–5s.5 You have extremely good information about the radius but not with a full bomb load. It’s radius is only about 100 nautical miles.
Prime Minister Chou: What do you mean by full bomb load?
Secretary Kissinger: If it carries all the bombs. For ground support it is about a third of the regular bomb load. It can go 600 miles, but then it can carry only two bombs. It cannot carry both fuel tanks and a full bomb load. So it is not basically an offensive weapon.
Prime Minister Chou: What about the Bosporus Bridge? It was not built by the United States.6
Secretary Kissinger: I have one humanitarian problem which does not directly concern the PRC. There are a number of American journalists who have disappeared in Cambodia.
Prime Minister Chou: How many?
Secretary Kissinger: I have the total number here. I have all the details. Some are Japanese journalists. Eighteen journalists. I have taken the liberty of bringing material. All the information we have was given to me by a committee of American journalists who asked me if there were any way on a purely humanitarian basis if this could be given to Prince Sihanouk, or on any other basis, we would be very grateful. It is not a formal governmental request. It is a personal request.
Similarly, we are constantly being harassed about MIAs in China. We believe you, that you have given us a full account—but the families ask us if we have asked you the question. If you could at some point give us a statement, we could say that we have asked you. This does not in any way suggest that we have any question about your response. In fact, if we could say at a press conference that we have asked you and you have assured us that there are no missing in action, that would be sufficient.
Prime Minister Chou: We have been carrying on an investigation concerning MIA s, and up to now we haven’t found any in that area referred to—neither bodies left or information. There are several areas concerned—three areas. One is along the coast, another is quite near the land and still another is far at sea. You refer to the area which you would like us to search. So far we have found no bodies or information. The investigation is still going on. If we should be able to get more information, we will tell you. That is for when you hold a press conference.
Secretary Kissinger: May we say that you have made searches in the areas that we gave you, that you have found no bodies or information, but that the investigation is continuing and if any new information turns up, you will let us know?
Prime Minister Chou: The areas that you have defined are not very big. We have asked them to enlarge the areas for investigation.
Secretary Kissinger: We appreciate this very much, and we will answer in the press conference exactly as you have indicated.
May I suggest that the best way to handle the communiqué is after dinner? Or should they meet while we meet?
Prime Minister Chou: Let’s do it this way. After dinnertime, we will ask some persons from each side to discuss this matter while we discuss other matters, and after they discuss we can.
Secretary Kissinger: Could we have an English text? [Laughter all around.]
Oh, and then there are the Marines.
Prime Minister Chou: How about discussing the question of the Marines after dinner?
Secretary Kissinger: That is a good idea.
1. Source: National Archives, Nixon Presidential Materials, NSC Files, Kissinger Office Files, Box 100, Country Files, Far East, Secretary Kissinger’s Conversations in Peking, November 1973. Top Secret; Sensitive; Exclusively Eyes Only. The meeting took place at Guest House Villa #3. All brackets are in the original.↩
2. See footnote 7, Document 60.↩
3. On November 12, Zhou remarked that the USS Oklahoma City had entered the Taiwan Straits during Kissinger’s visit. See Document 57 and footnote 7 thereto.↩
4. Jack Kubisch was Assistant Secretary of State for Inter-American Affairs. Lord prepared a November 20 memorandum for Kissinger on the number of executions in Chile. (National Archives, Nixon Presidential Materials, NSC Files, Kissinger Office Files, Box 96, Country Files, Far East, China Exchanges, November 1, 1973–March 31, 1974) Kissinger wrote that this information “should be watered down,” but accepted Lord’s recommendation that it be shared verbally with Han Xu. (Ibid.)↩
5. See Document 57.↩
6. See footnote 6, Document 57.↩
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/d59
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_401
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_402
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_403
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_404
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_405
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_406
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_407
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_408
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_409
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_410
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_411
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_412
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_413
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_414
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_415
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_416
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_417
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/d60fn7
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/d57
Thân thế (các) nhân vật
General Secretary of the Communist Party of the Soviet Union
https://en.wikipedia.org/wiki/Leonid_Brezhnev
https://www.britannica.com/biography/Leonid-Ilich-Brezhnev
https://en.wikipedia.org/wiki/General_Secretary_of_the_Communist_Party_of_the_Soviet_Union
https://www.britannica.com/place/Soviet-Union/The-Brezhnev-era
Bruce, David K.E.,
Head of the U.S. Delegation to the (plenary) Paris Peace Talks from July 1970 until July 1971
https://en.wikipedia.org/wiki/David_K._E._Bruce
https://www.trumanlibrary.gov/library/oral-histories/bruce
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v07/d41
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v42/persons
https://www.britishpathe.com/asset/235113/
https://digitalcommons.chapman.edu/upi_vietnam/95/
Ji Pengfei (Chi P’eng-fei),
Vice Minister of Foreign Affairs, People’s Republic of China, until April 1971; Acting Foreign Minister until February 1972; Foreign Minister from February 1972
PRC Vice Minister of Foreign Affairs until April 1971; Acting Foreign Minister until February 1972; Foreign Minister from February 1972 to November 1974
https://www.fmprc.gov.cn/eng/zy/wjrw/3606_665551/202405/t20240531_11367614.html
https://repository.lib.cuhk.edu.hk/en/item/cuhk-3011805
https://en.wikipedia.org/wiki/Ji_Pengfei
Premier of the People’s Republic of China; member, Standing Committee of the Chinese Communist Party’s Political Bureau
https://en.wikipedia.org/wiki/Zhou_Enlai
https://en.wikipedia.org/wiki/Premier_of_the_People%27s_Republic_of_China
https://en.wikipedia.org/wiki/Minister_of_Foreign_Affairs_of_the_People%27s_Republic_of_China
https://en.wikipedia.org/wiki/Vice_Chairman_of_the_Chinese_Communist_Party
https://en.wikipedia.org/wiki/Vice_Chairman_of_the_Chinese_Communist_Party
https://en.wikipedia.org/wiki/Chairman_of_the_Chinese_People%27s_Political_Consultative_Conference
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v17/d139
https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/zhou-enlai-talking-ho-chi-minh
https://digitalarchive.wilsoncenter.org/search?f[0]=topics:86538&fo[0]=86538
Tài liệu Chu Ân Lai yêu cầu Hoa Kỳ loại bỏ Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu và dùng Dương Văn Minh để lật đổ hai nền Đệ I và Đệ II VNCH.
https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/discussion-between-zhou-enlai-and-le-duc-tho
https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/89367/download
Han Xu (Han Hsu),
Deputy Head of the PRC Liaison Office in the United States from 1973
https://2001-2009.state.gov/documents/organization/100323.pdf
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/persons
https://brill.com/edcollbook/title/58094
https://2001-2009.state.gov/documents/organization/100324.pdf
https://storage.googleapis.com/rua-uplo/files/books/934/416ef3c1-6c7a-4586-b2ec-709a41760bbf.pdf
https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA279207.pdf
https://www.aei.org/wp-content/uploads/2023/07/ForeignPolicyRev603.pdf?x97961
Heath, Edward,
British Prime Minister until March 4, 1974
https://en.wikipedia.org/wiki/Prime_Minister_of_the_United_Kingdom
https://en.wikipedia.org/wiki/Leader_of_the_Opposition_(United_Kingdom)
https://en.wikipedia.org/wiki/Leader_of_the_Conservative_Party_(UK)
https://simple.wikipedia.org/wiki/Edward_Heath
https://www.gov.uk/government/history/past-prime-ministers/edward-heath
https://history.blog.gov.uk/2014/02/28/hung-parliament-february-1974/
https://www.theguardian.com/politics/2010/may/04/1974-hung-parliament-edward-heath
Deputy Assistant Secretary of State for East Asian and Pacific Affairs until 1975
https://en.wikipedia.org/wiki/Arthur_W._Hummel_Jr.
https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Ambassador_to_China
https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Ambassador_to_Pakistan
https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Ambassador_to_Ethiopia
https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Ambassador_to_Burma
https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/po/12046.htm
https://www.uscpf.org/v2/hummelbio.html
https://uscpf.org/v3/hummel_bio/
Assistant Secretary of State for East Asian and Pacific Affairs from January 8 until July 9, 1974; Deputy Secretary of State from July 10, 1974, until March 31, 1976
https://history.state.gov/departmenthistory/people/ingersoll-robert-stephen
https://www.state.gov/biographies-list/
https://www.state.gov/resources-bureau-of-global-talent-management/#ambassadors
https://history.state.gov/departmenthistory/people/chiefsofmission/japan
https://history.state.gov/departmenthistory/people/principalofficers/deputy-secretary
https://en.wikipedia.org/wiki/Robert_S._Ingersoll
https://www.nytimes.com/2010/08/29/world/asia/29ingersoll.html
https://www.latimes.com/local/obituaries/la-me-robert-ingersoll-20100828-story.html
Colonel, USA, member, National Security Council staff; Deputy Assistant to the President for National Security Council planning from 1973 until 1975
https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_T._Kennedy
https://oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/tf4000034s/
https://en.wikipedia.org/wiki/Under_Secretary_of_State_for_Management
https://history.state.gov/departmenthistory/people/kennedy-richard-thomas
https://history.state.gov/departmenthistory/people/kennedy-richard-thomas
https://history.state.gov/departmenthistory/people/principalofficers/under-secretary-for-mgmt
https://history.state.gov/departmenthistory/people/chiefsofmission/representative-to-iaea
https://history.state.gov/departmenthistory/people/principalofficers/ambassador-at-large
Henry A Kissinger
Assistant to the President for National Security Affairs until November 3, 1975; also Secretary of State from September 21, 1973
https://www.theguardian.com/world/2023/may/20/bilderberg-meeting-group-lisbon-kissinger
https://www.theguardian.com/world/bilderberg
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76ve13/summary
https://china.usc.edu/getting-beijing-henry-kissingers-secret-1971-trip
https://china.usc.edu/catalog/documents/us-china
http://www.archives.gov/press/press-releases/2001/nr01-47.html
https://china.usc.edu/talking-points-july-22-august-3-2011
https://china.usc.edu/getting-beijing-henry-kissingers-secret-1971-trip#meetings
https://china.usc.edu/getting-beijing-henry-kissingers-secret-1971-trip#nixon-announcement
https://china.usc.edu/getting-beijing-henry-kissingers-secret-1971-trip#chinese-accept
https://china.usc.edu/getting-beijing-henry-kissingers-secret-1971-trip#signals
https://china.usc.edu/getting-beijing-henry-kissingers-secret-1971-trip#the_aim
http://www.foreignaffairs.com/articles/23927/richard-m-nixon/asia-after-viet-nam
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v17/d4
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v17/d12
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v17/d13
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v17/d141
https://2001-2009.state.gov/documents/organization/100324.pdf
https://en.wikipedia.org/wiki/Henry_Kissinger_and_the_Vietnam_War
Lesson in Vietnam from Kissinger to Nixon: “when we made it “our war” we would not let the South Vietnamese fight it; when it again became “their war”, we would not help them fight it.”
(We also had trouble with excesses here: when we made it “our war” we would not let the South Vietnamese fight it; when it again became “their war,” we would not help them fight it. Ironically, we prepared the South Vietnamese for main force warfare after 1954 (anticipating another Korean-type attack), and they faced a political war; they had prepared themselves for political warfare after 1973 only to be faced with a main force invasion 20 years after it had been expected.)
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v10/d280
Lesson of Vietnam May 12 1975 by Henry A. Kissinger
https://www.fordlibrarymuseum.gov/library/exhibits/vietnam/032400091-002.pdf
https://thebattleofkontum.com/extras/kissinger.html
“Richard M. Nixon and Kissinger on 3 August 1972,” Conversation 760-006, Presidential Recordings Digital Edition [Fatal Politics, ed. Ken Huges] (Charlottesville: University of Virginia Press, 2014-). URL:https://prde.upress.virginia.edu/conversations/4006748
https://player.vimeo.com/video/889937807?h=e44572c8f3&color=e57200&title=0&byline=0&portrait=0
https://player.vimeo.com/video/889937807?h=e44572c8f3&color=e57200&title=0&byline=0&portrait=0
Discover the Truth at:
https://www.theblackvault.com/documentarchive/the-cias-vietnam-document-cd-rom/
The secret life of Henry Kissinger minutes of a 1975 meeting with Lawrence Eagleburger
https://etan.org/news/kissinger/secret.htm
Henry Kissinger and the Truth About Negotiations In Vietnam
https://www.youtube.com/watch?v=Z5fxxKVfX5g
Henry Kissinger - Secrets of a superpower | DW Documentary
https://www.youtube.com/watch?v=bWVMTKeAwlA
The Untold Truth of Henry Kissinger
https://www.youtube.com/watch?v=0iheZdvWdbI&t=1s
Was Henry Kissinger a War Criminal?
https://www.youtube.com/watch?v=COqq7862wcU&t=25s
Kubisch, Jack B.,
Deputy Chief of Mission in Paris until May 1973
https://en.wikipedia.org/wiki/Jack_B._Kubisch
https://tile.loc.gov/storage-services/service/mss/mfdip/2004/2004kub01/2004kub01.pdf
https://history.state.gov/departmenthistory/people/kubisch-jack-bloom
https://www.legacy.com/us/obituaries/southbendtribune/name/jack-kubisch-obituary?id=15060604
https://adst.org/OH%20TOCs/Service-Robert-E.pdf
https://www.nixonlibrary.gov/finding-aids/henry-kissinger-hak-office-files
https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB110/chile03.pdf
https://www.nixonlibrary.gov/finding-aids/henry-kissinger-hak-office-files
Lord, Winston,
member, National Security Council staff until 1973; Director of the Policy Planning Staff, Department of State from October 1973 until January 1977
https://en.wikipedia.org/wiki/Winston_Lord
https://en.wikipedia.org/wiki/Assistant_Secretary_of_State_for_East_Asian_and_Pacific_Affairs
https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_ambassadors_of_the_United_States_to_China
https://en.wikipedia.org/wiki/Council_on_Foreign_Relations
https://en.wikipedia.org/wiki/Director_of_Policy_Planning
https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2016/07/19981208.pdf
https://www.brookings.edu/wp-content/uploads/2016/07/19991104.pdf
https://nsarchive.gwu.edu/document/22669-document-04-winston-lord-director-policy
https://www.ncafp.org/about-us/faps-board-of-advisors/ambassador-winston-lord/
Prime Minister of India and Minister for External Affairs and Commonwealth Relations
https://en.wikipedia.org/wiki/Jawaharlal_Nehru
https://www.pmindia.gov.in/en/former_pm/shri-jawaharlal-nehru/
https://www.nps.gov/people/prime-minister-nehru.htm
https://www.presidency.gov.za/jawaharlal-nehru-1889-1964
Nixon Richard M.,
Vice President of the United States
https://www.history.com/topics/us-presidents/richard-m-nixon
https://www.britannica.com/event/Watergate-Scandal
https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva/14-nov-68-lbj-and-nixon
https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Nixon
https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva
https://www.britannica.com/event/Vietnam-War
https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Nixon
http://www.pbs.org/wgbh/amex/honor/peopleevents/e_paris.html
https://www.britannica.com/event/Vietnam-War
http://www.nytimes.com/2016/12/31/opinion/sunday/nixons-vietnam-treachery.html
http://www.nytimes.com/interactive/2016/12/31/opinion/sunday/haldeman-notes.html
http://www.bbc.com/news/magazine-21768668
https://www.nixonlibrary.gov/index.php
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1964-68v07/ch5
https://www.lovethetruth.com/books/13_bloodlines/bundy.htm
https://www.lovethetruth.com/books/13_bloodlines/toc.htm
Nixon, Richard M.,
President of the United States
https://2001-2009.state.gov/documents/organization/100324.pdf
https://www.history.com/topics/us-presidents/richard-m-nixon
https://www.britannica.com/event/Watergate-Scandal
https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva/14-nov-68-lbj-and-nixon
https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Nixon
https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva
https://www.britannica.com/event/Vietnam-War
https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Nixon
http://www.pbs.org/wgbh/amex/honor/peopleevents/e_paris.html
https://www.britannica.com/event/Vietnam-War
http://www.nytimes.com/2016/12/31/opinion/sunday/nixons-vietnam-treachery.html
http://www.nytimes.com/interactive/2016/12/31/opinion/sunday/haldeman-notes.html
http://www.bbc.com/news/magazine-21768668
https://www.nixonlibrary.gov/index.php
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1964-68v07/ch5
https://www.lovethetruth.com/books/13_bloodlines/bundy.htm
https://www.lovethetruth.com/books/13_bloodlines/toc.htm
Nixon had a Trip to China from February 21 to 28 1972,
https://www.nixonlibrary.gov/nixons-trip-china
http://www.presidentialtimeline.org/
https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-656-10a.pdf
https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-656-10b.pdf
https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-92-1a.pdf
https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-92-1b.pdf
https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-21-56.pdf
https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-656-10a.mp3
https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-656-10b.mp3
https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-92-1a.mp3
https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-92-1b.mp3
https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-21-56.mp3
https://nsarchive.gwu.edu/briefing-book/nuclear-vault-vietnam/2023-03-24/movement-and-madman
The Vietnam War Johnson and Nixon Administrations Videos
March 2, 2016 Last Aired May 5, 2016
https://www.c-span.org/program/the-presidency/reflections-on-richard-nixon/431130
July 16, 1973 Last Aired July 22, 2013
Senate Watergate Committee Testimony
https://www.c-span.org/program/vignette/senate-watergate-committee-testimony/316346
April 26, 2016 Last Aired June 5, 2016
Vietnam War Commander in Chief
https://www.c-span.org/program/american-history-tv/vietnam-war-commanders-in-chief/439971
June 12, 2008 Last Aired July 22, 2013
Alexander Butterfield Oral History Interview, Part 2
June 12, 2008 Last Aired July 15, 2013
Alexander Butterfield Oral History Interview, Part 1
January 27, 2012 Last Aired June 11, 2012
President Nixon's Secret White House Tapes
https://www.c-span.org/program/american-history-tv/president-nixons-secret-white-house-tapes/277123
July 25, 1994 Last Aired June 20, 2008
Watergate: Corruption of American Politics
https://www.c-span.org/program/public-affairs-event/watergate-corruption-of-american-politics/119480
February 16, 2003 Last Aired December 25, 2003
Presidential Tapes: Taping Systems History
https://www.c-span.org/program/public-affairs-event/presidential-tapes-taping-systems-history/122572
Alexander Butterfield: The 60 Minutes Watergate Interview (1975)
https://www.youtube.com/watch?v=ss9AkLUmM4g
Watergate Hearing: Alexander Butterfield Testimony
Alexander Butterfield Was ‘Worried To Death’ Testifying Against Nixon
https://www.youtube.com/watch?v=c52oIe3Gj6w
How Nixon’s Invasion of Cambodia Triggered a Check on Presidential Power
Vietnam War Cambodia and Laos
https://www.history.com/articles/nixon-war-powers-act-vietnam-war-cambodia
Nixon's Vietnam Visit 1965, Rare Film Unearthed
https://www.youtube.com/watch?v=RaTi8OEpINI
Nixon on LBJ and Vietnam: Where Did It All Go Wrong?
https://www.youtube.com/watch?v=-n-4o3vOYD4
1969 July 30_Tổng Thống Hoa Kỳ 🇺🇸 Richard M. Nixon Thăm Việt Nam Cộng Hoà.
https://www.youtube.com/watch?v=ZRp4v6M6YJw&t=19s
Norodom Sihanouk,
King of Cambodia to March 1955, thereafter Prince of Cambodia; Prime Minister and Foreign Minister, October 1955–January 1956; Prime Minister, Foreign Minister, and Minister of the Interior, March–April 1956; Prime Minister, September–October 1956; Prime Minister, Foreign Minister, Minister of Plans, and Minister of the Interior, April–July 1957
Cambodian Head of State until March 1970; thereafter, leader of Cambodian Government in exile in Beijing
Prince, Head of State of Cambodia until March 18, 1970; thereafter, leader of the Cambodian government-in-exile in Beijing (GRUNK)
4/11/75 - Phnom Penh Evacuation
/https:/tf-cmsv2-smithsonianmag-media.s3.amazonaws.com/filer/f4/cb/f4cb92c9-4131-4e0f-ae4a-307144393214/nixoncampaigns.jpg){kind=link}
No comments:
Post a Comment