20260831 CDTL NRM D62 19 November 1973 62. Bản ghi nhớ của Phụ tá Tổng thống Kissinger gửi Tổng thống Nixon. Thông Cáo Chung Thượng Hải.

20260831 CDTL NRM D62 19 November 1973 62. Bản ghi nhớ của Phụ tá Tổng thống Kissinger gửi Tổng thống Nixon. Thông Cáo Chung Thượng Hải.

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/d62

Google Translated

Tài liệu số 62

Quan hệ Đối ngoại của Hoa Kỳ, 1969–1976, Tập XVIII, Trung Quốc, 1973–1976

62. Bản ghi nhớ của Trợ lý Tổng thống phụ trách An ninh Quốc gia Kissinger gửi Tổng thống Nixon

Washington, ngày 19 tháng 11 năm 1973.

CHỦ ĐỀ

Chuyến thăm Tầu cộng của tôi [Trang 431]

Tổng quan

Chuyến thăm kéo dài bốn ngày tới Cộng hòa Nhân dân Tầu cộng đã thành công tốt đẹp trên mọi phương diện. Các cuộc gặp gỡ bao gồm: phiên họp kéo dài hai giờ 45 phút với Chủ tịch Mao (việc đây là cuộc gặp dài nhất với một quan chức nước ngoài trong những năm gần đây tự nó đã mang ý nghĩa rất lớn); 14 giờ họp kín và nhiều giờ trò chuyện thân mật với Thủ tướng Chu Ân Lai; các cuộc thảo luận bổ sung với Thứ trưởng Kiều Quán Hoa trong các chuyến tham quan; và sáu giờ họp giữa các quan chức phụ trách chuyên môn về các vấn đề kỹ thuật song phương—tất cả đã mang lại kết quả như sau:

—Khẳng định và làm sâu sắc thêm sự tương đồng chặt chẽ trong quan điểm chiến lược của Ngài và các nhà lãnh đạo Tầu cộng về tình hình quốc tế. Như tôi đã chỉ ra sau chuyến đi tháng 2 năm 1973, chúng ta đã trở thành những đồng minh ngầm. Chúng ta có quan điểm cơ bản giống nhau về chiến lược của Liên Xô (mặc dù phía Tầu cộng tin chắc vào tham vọng bá quyền của Liên Xô, trong khi chúng ta vẫn hy vọng rằng sự kết hợp giữa thái độ cứng rắn và đàm phán có thể hướng Moscow đi theo con đường mang tính xây dựng); về sự cần thiết phải duy trì vai trò toàn cầu và năng lực quốc phòng mạnh mẽ của Hoa Kỳ; cũng như về tầm quan trọng chiến lược của Châu Âu, Nhật Bản, Trung Đông và trục Cận Đông - Nam Á.

—Một bản thông cáo chung tích cực, giúp mở rộng quan hệ song phương hiện có và thiết lập khuôn khổ cho những bước tiến xa hơn trong tương lai. Yếu tố then chốt trong văn kiện này—và thực sự là diễn biến quan trọng nhất của chuyến thăm—chính là bước đột phá do Thủ tướng Chu đề nghị về vấn đề Đài Loan; theo đó, chỉ cần tôn trọng "nguyên tắc" một nước Tầu cộng trong quá trình bình thường hóa quan hệ. Giờ đây, chúng ta cần tìm cách cụ thể hóa khái niệm này, bởi nó có thể mở ra cơ hội duy trì mối quan hệ song phương thực chất với Đài Loan ngay cả khi chúng ta thiết lập quan hệ ngoại giao với Cộng hòa Nhân dân Tầu cộng.

—Mao Trạch Đông và Chu Ân Lai đã tuyên bố rõ ràng sự ủng hộ đối với đường lối ngoại giao cứng rắn của Ngài, cũng như bày tỏ hy vọng mạnh mẽ rằng Ngài sẽ vượt qua được những khó khăn trong nước. Họ chỉ trích gay gắt cả phe chủ trương "tân cô lập" tại Hoa Kỳ lẫn những kẻ mà họ cho là đang thổi phồng và lợi dụng vụ Watergate để tấn công Ngài.

—Phía Tầu cộng ghi nhận quan điểm của Ngài rằng một cuộc bùng phát xung đột quân sự tại Đông Dương sẽ gây bất lợi cho lợi ích chung của hai bên. Chu Ân Lai ám chỉ mạnh mẽ rằng họ đã cắt giảm đáng kể sự hỗ trợ dành cho Bắc Việt Nam và Campuchia. Ông khẳng định sẽ không có cuộc tấn công quy mô lớn nào tại Nam Việt Nam trong tương lai gần. Về vấn đề Campuchia, phía Tầu cộng dường như hài lòng khi để các bên tiếp tục tiêu hao lực lượng trên chiến trường cho đến khi họ sẵn sàng ngồi vào bàn đàm phán; ông đã không hưởng ứng đề nghị của tôi về việc lắng nghe ý kiến ​​của họ (hoặc của Sihanouk) về một giải pháp dàn xếp.

—Phái đoàn của chúng ta tiếp tục nhận được sự đón tiếp nồng hậu, bao gồm việc báo chí Tầu cộng dành sự quan tâm và đưa tin đậm nét về các hoạt động của chúng ta.

Những bước tiến cùng một số lưu ý

Những yếu tố này tạo nên bước tiến đáng kể. Động lực chính từ phía Tầu cộng vẫn là mối bận tâm về Liên Xô; yếu tố này chi phối mọi cuộc thảo luận của họ về các vấn đề quốc tế trọng yếu. Tính toán then chốt của họ nằm ở sự vững vàng và sức mạnh của Hoa Kỳ như một đối trọng chiến lược. Xét về khía cạnh này, cách Ngài xử lý mạnh mẽ vấn đề Trung Đông—đặc biệt là việc ban bố tình trạng báo động (mà Chu Ân Lai đánh giá là thể hiện lòng can đảm của một nhà lãnh đạo vượt xa cả Tổng thống Kennedy)—đã tạo tiền đề lý tưởng cho chuyến thăm của tôi. Động thái đó mang lại hiệu quả tương tự như chính sách của Ngài trong cuộc khủng hoảng tại tiểu lục địa Ấn Độ năm 1971, giai đoạn nằm giữa chuyến thăm đầu tiên của tôi và các cuộc hội đàm thượng đỉnh của Ngài.

Các chính sách cứng rắn của Ngài, nỗi lo ngại của Tầu cộng về việc bị bao vây, sự tin cậy lẫn nhau đang dần được củng cố trong vài năm qua, cùng những cuộc trao đổi sâu sắc ở cấp cao nhất—tất cả đã cộng hưởng để thúc đẩy quan hệ hai nước tiến triển vững chắc. Ngoài ra, hai trở ngại lớn đối với việc cải thiện quan hệ cũng đã được tháo gỡ: thỏa thuận về Việt Nam đạt được tháng Một năm ngoái đã hầu như loại bỏ vấn đề Đông Dương khỏi danh sách các rào cản (dù Campuchia vẫn là một vấn đề tồn đọng); đồng thời, Tầu cộng tiếp tục thể hiện sự kiên nhẫn đối với vấn đề Đài Loan và có thể đã mang lại bước đột phá trong chuyến thăm này thông qua công thức về nguyên tắc "một nước Tầu cộng " được đưa vào bản thông cáo chung.

Tuy nhiên, chúng ta không được phép chủ quan về mối quan hệ này. Cần lưu ý những điểm sau:

—Sự rạn nứt Trung-Xô. Chúng ta đang ở vị thế có lẽ là lý tưởng nhất trong quan hệ với hai gã khổng lồ cộng sản: cả hai đều muốn và cần giao thiệp với chúng ta vì họ không thể dung hòa lẫn nhau. Chúng ta đang đi trên một sợi dây đầy tế nhị: vừa công khai hòa dịu với Moscow, vừa ngầm liên minh với Bắc Kinh. Tình thế này đòi hỏi sự xử lý cực kỳ cẩn trọng. Việc chúng ta dày công vun đắp quan hệ với Tầu cộng để phục vụ chính sách đối với Liên Xô đã mang lại kết quả, nhưng Bắc Kinh vẫn coi nỗ lực hòa dịu của chúng ta là mối đe dọa—ít nhất là xét về mặt khách quan—đối với an ninh của họ, bất kể động cơ thực sự của chúng ta là gì. Và ngay cả khi chúng ta không phạm sai lầm, những sự kiện nằm ngoài tầm kiểm soát vẫn có thể khiến một trong hai bên quay lưng lại với chúng ta hoặc đẩy họ xích lại gần nhau.

—Tình hình nội bộ Hoa Kỳ. Tình hình trong nước rõ ràng khiến phía Tầu cộng lo ngại. Trong ngắn hạn, họ lo lắng về những công kích nhắm vào ông và hy vọng ông sẽ vượt qua được. Về mặt căn bản hơn, họ e ngại tâm lý trong nước và tại Quốc hội Mỹ, điều mà họ cho là có thể dẫn đến việc Mỹ rút lui khỏi các vấn đề thế giới. Một khi họ tin rằng chúng ta không thể hoặc không muốn hành động như một cường quốc trên quy mô toàn cầu, chúng ta sẽ mất đi giá trị cốt lõi đối với họ. Khi đó, bất chấp vấn đề Đài Loan hay các mục tiêu song phương khác, nhiều khả năng họ sẽ tìm kiếm những phương án thay thế khác.

—Vấn đề kế nhiệm giới lãnh đạo Tầu cộng. Cả Mao Trạch Đông và Chu Ân Lai đều trông khỏe mạnh và thể hiện sự minh mẫn thường thấy (đặc biệt là Mao). Tuy nhiên, họ đã cao tuổi, và dù sao đi nữa, dường như cũng đang xuất hiện những thách thức đối với họ trong nước, mặc dù có lẽ chủ yếu liên quan đến các vấn đề nội bộ. Chúng ta thực sự không biết nhiều về chính trị nội bộ của họ—và các quốc gia khác cũng vậy. Chúng ta hoàn toàn không biết ai sẽ kế nhiệm ban lãnh đạo hiện tại hay khuynh hướng chính sách đối ngoại của họ sẽ ra sao. Điều duy nhất chúng ta có thể chắc chắn là những người kế nhiệm sẽ không có tầm nhìn xa hay sự khôn khéo như Mao và Chu—hai nhân vật có lẽ là bộ đôi ấn tượng nhất trong lịch sử. Một khía cạnh đáng lo ngại là trong tất cả các chuyến thăm, chúng ta chỉ làm việc với một nhóm hạn chế gồm Chu Ân Lai và các cộng sự thân cận của ông. Chúng ta hầu như không có bất kỳ sự tiếp xúc nào với các thành phần khác trong giới lãnh đạo chính trị, chẳng hạn như phe cấp tiến ở Thượng Hải. Vì hoàn toàn có cơ sở để tin rằng Tầu cộng có thể chọn giải pháp hòa hoãn với Moscow hoặc một hướng đi khác thay vì lộ trình hiện tại, nên chúng ta không thể chắc chắn liệu họ có duy trì chính sách đối với chúng ta sau khi Mao Trạch Đông và Chu Ân Lai qua đời hay không. Điều này khiến việc củng cố quan hệ ngay khi ban lãnh đạo hiện tại còn đang định hướng chính sách trở nên đặc biệt quan trọng.

Bản Thông cáo Chung (Thượng Hải)

Như tôi đã báo cáo, bản thông cáo mà chúng ta công bố là một văn kiện tích cực và chứa đựng khả năng tạo ra bước đột phá về vấn đề cốt lõi là Đài Loan.

Thông cáo Thượng Hải đã thiết lập khuôn khổ và các nguyên tắc cho mối quan hệ giữa hai bên. Kể từ chuyến thăm của ông, chúng ta đã cụ thể hóa những điều này. Bản thông cáo mới này tiếp tục thúc đẩy đà phát triển trong các lĩnh vực sau:

—Nó mở rộng nguyên tắc chống bá quyền từ khu vực Châu Á - Thái Bình Dương sang "bất kỳ khu vực nào khác trên thế giới". Điều này phản ánh lợi ích chiến lược song hành của hai bên và gửi đi những tín hiệu rõ ràng, dù được thể hiện một cách chừng mực, tới Moscow.

—Chúng ta đã mở rộng quy trình tham vấn nhằm "duy trì liên lạc thường xuyên ở cấp lãnh đạo có thẩm quyền" và "tiến hành tham vấn cụ thể". Bên cạnh việc đề nghị hợp tác chặt chẽ hơn nói chung, điều này còn tạo ra sự cân bằng nhất định với các quy trình tham vấn mà chúng ta thực hiện với phía Nga theo Hiệp định Ngăn ngừa Chiến tranh Hạt nhân.

—Chúng ta đã thỏa thuận mở rộng "phạm vi chức năng của các Văn phòng Liên lạc". Điều này sẽ dẫn đến việc các phái bộ có quy mô lớn hơn và thực hiện nhiều nhiệm vụ đa dạng hơn. Trên thực tế, chúng đang dần trở thành các đại sứ quán dù không mang danh xưng chính thức đó.

—Chúng ta sẽ nỗ lực phát triển hơn nữa hoạt động thương mại. Kim ngạch xuất khẩu sang CHND Tầu cộng đã đạt mức khoảng 900 triệu USD (trong khi xuất khẩu của Tầu cộng sang Mỹ đạt chưa đến 100 triệu USD). Chúng ta đã đạt được tiến bộ đáng kể trong các vấn đề kỹ thuật then chốt, điều này hứa hẹn sẽ thúc đẩy thương mại phát triển hơn nữa.

—Chúng ta đã sắp xếp "một số chương trình trao đổi mới cho năm tới". Chương trình này có ý nghĩa quan trọng cả về mặt thực chất—nhằm tăng cường sự hiểu biết và nhận thức lẫn nhau—lẫn về mặt biểu tượng—nhằm làm nổi bật những bước tiến trong quan hệ hai nước.

Ngoài ra, Chu Ân Lai đã đưa ra nội dung định hình khuôn khổ giải quyết vấn đề song phương trọng tâm trong giai đoạn tới, đó là vấn đề Đài Loan: "...việc bình thường hóa quan hệ giữa Tầu cộng và Hoa Kỳ chỉ có thể thực hiện được trên cơ sở khẳng định nguyên tắc ‘một nước Tầu cộng’." Điều này gợi mở khả năng chúng ta vẫn có thể duy trì mối quan hệ thực chất với Đài Loan ngay cả khi thiết lập quan hệ ngoại giao với Bắc Kinh, miễn là chúng ta vẫn duy trì "nguyên tắc" một nước Tầu cộng. Họ có thể sẵn sàng chấp nhận việc Đài Loan có quyền tự chủ đáng kể và duy trì quan hệ với Hoa Kỳ, miễn là khuôn khổ pháp lý trên danh nghĩa phản ánh cách tiếp cận "một nước Tầu cộng". Nhiệm vụ của chúng ta hiện nay là đề xuất các phương án cụ thể để bắt đầu tiến tới mục tiêu này. Rõ ràng họ đang sẵn sàng lắng nghe ý kiến ​​từ phía chúng ta; tôi đã nói rằng chúng ta sẽ phản hồi lại họ trong vòng vài tuần tới. Như vậy, một lần nữa phía Tầu cộng lại thể hiện sự kiên nhẫn và khôn khéo trong việc xử lý vấn đề tế nhị này. Cũng giống như công thức trong Thông cáo Thượng Hải từng mở đường cho việc thiết lập quan hệ song phương, công thức lần này có thể sẽ cho phép chúng ta tiến tới thiết lập quan hệ ngoại giao, đồng thời duy trì các mối liên hệ chặt chẽ (dù chưa được xác định cụ thể) với Đài Loan.

Xét trên bình diện rộng hơn, bản thông cáo này tiếp nối mô hình của các văn bản trước đó bằng cách cụ thể hóa khuôn khổ đã được thiết lập, đồng thời định hình một khuôn khổ mới cho giai đoạn tiếp theo.

Cuộc gặp với Mao

Tôi đã gửi cho ông những điểm chính của cuộc gặp đặc biệt này. Chủ tịch trông khỏe mạnh và gầy hơn nhiều so với hồi tháng Hai năm ngoái – thời điểm mà trông ông cũng đã khá hơn nhiều so với lúc ông đến thăm. (Giờ nhìn lại thì thấy rõ là [Trang 435] ông đã khá ốm yếu khi ông gặp ông ấy.) Ông tự di chuyển và đi lại mà không cần người đỡ, đồng thời sử dụng đôi tay một cách liên tục và đầy biểu cảm khi nói chuyện bằng chất giọng chậm rãi, trầm và khàn đặc trưng.

Về mặt trí tuệ, ông thể hiện cực kỳ ấn tượng, thậm chí còn xuất sắc hơn cả những lần trước. Ông dẫn dắt cuộc trò chuyện, đề cập đến mọi vấn đề quốc tế lớn một cách tinh tế, sắc sảo, cùng khả năng tuyệt vời trong việc chạm đúng vào những điểm cốt lõi theo một cách có vẻ rất ngẫu hứng. Khi kết thúc, ông đã phác thảo toàn diện tầm nhìn chiến lược và nêu rõ các yếu tố then chốt trong chính sách của họ đối với từng khu vực. Ông chuyển từ vấn đề này sang vấn đề khác theo cách có vẻ ngẫu nhiên nhưng luôn đầy chủ đích. Và tất cả những điều này diễn ra mà không cần bất kỳ ghi chú nào của riêng ông hay sự gợi ý từ Chu Ân Lai – người một lần nữa tỏ ra rất cung kính khi ở bên cạnh ông.

Chủ tịch rõ ràng rất hứng khởi. Trong suốt cuộc gặp, ông sử dụng lối diễn đạt dân dã và khiếu hài hước có phần thô tục để minh họa ý tưởng hoặc tạo sắc thái cho câu chuyện; những người phụ nữ có mặt cười rất thoải mái, thậm chí có phần lả lơi, và họ cảm thấy hoàn toàn tự nhiên khi ở gần ông. Sau khi cuộc trò chuyện kéo dài hơn một tiếng 45 phút, một số người phía Tầu cộng bắt đầu nhìn đồng hồ và có ý định kết thúc cuộc gặp, nhưng Mao vẫn tiếp tục nói chuyện và dành phần cuối để thảo luận về triết học.

Quả thực, một trong những điểm đáng chú ý của chuyến thăm là lần này Mao đích thân trình bày phần lớn các lập trường của Tầu cộng, trong khi Chu Ân Lai chủ yếu tập trung vào các chi tiết, đặt câu hỏi và đưa ra bình luận về lập trường của chúng ta. Trước đây, Chu Ân Lai thường chờ tín hiệu từ Mao nhưng cũng tự mình trình bày rất chi tiết và sâu sắc về các vấn đề thực chất.

Như tôi đã báo cáo, Chủ tịch ủng hộ ông rất mạnh mẽ. Ông ca ngợi các chính sách cứng rắn của ông, đặc biệt nhấn mạnh đến lệnh báo động gần đây và chính sách chung đối với Trung Đông. Ông nhận thấy hành động của ông kiên quyết và vững vàng hơn nhiều so với cách xử lý trong cuộc khủng hoảng tên lửa Cuba.

Ông bàn về sự kiện Watergate theo lối nói suồng sã, ví nó chẳng khác nào một tiếng "xì hơi" (phiên dịch viên đã gặp chút lúng túng đầy hài hước khi chuyển ngữ). Ông coi đó là chuyện vặt vãnh nhưng lại gây ra quá nhiều hỗn loạn, và khẳng định rằng "chúng tôi không hài lòng về điều đó." Ông ấy chỉ ra rằng các chính sách đối nội khác, đặc biệt là về kinh tế, đang tiến triển tốt. Tôi đã trấn an ông ấy rằng bạn sẽ vượt qua những khó khăn hiện tại, đồng thời giải thích về cục diện chính trị trong nước.

Mao cũng bày tỏ mối quan ngại chung về xu hướng muốn rút lui khỏi các cam kết quốc tế của Mỹ. Ông hỏi liệu chúng tôi có quay lại chủ nghĩa biệt lập hay không nếu đảng Dân chủ lên nắm quyền. Tôi trả lời rằng nhiều người trong đảng này (chứ không phải tất cả) sẽ muốn đi theo hướng đó, nhưng thực tế khách quan sẽ ngăn họ lại vào một thời điểm nào đó; vấn đề là những thiệt hại nào đã xảy ra [Trang 436] trước khi họ kịp kìm hãm xu hướng này. Nhìn chung, tôi cho rằng các chính quyền tương lai sẽ phải theo đuổi cùng một đường lối tổng thể, mặc dù có thể theo cách thức ít phức tạp hơn so với các sách lược của ông. Tôi nhấn mạnh rằng dù thế nào đi nữa, những lo ngại này cũng cho thấy sự cần thiết phải củng cố quan hệ Mỹ-Trung ngay từ bây giờ để những người kế nhiệm không còn lựa chọn nào khác.

Mối quan tâm bao trùm của thế giới về Liên Xô một lần nữa lại chi phối cuộc trò chuyện của ông. Hầu như mọi chủ đề đều được liên kết với chủ đề này. Ông mô tả mối đe dọa toàn cầu từ Liên Xô và kể lại việc ông đã khinh miệt bác bỏ các đề nghị cải thiện quan hệ của họ, dù là trực tiếp hay thông qua các đặc phái viên. Tôi trình bày lại chính sách của chúng tôi đối với Moscow – một chính sách ít trực diện hơn. Phía Tầu cộng vẫn còn chút nghi ngại về cách tiếp cận của chúng tôi, đặc biệt là những nguy cơ khách quan từ một sự hòa hoãn giả tạo; Chủ tịch so sánh chính sách của chúng tôi với việc "đấm vào hư không" (shadow-boxing), trái ngược với sự phản đối thẳng thắn hơn của họ. Tôi cũng thừa nhận rằng mối đe dọa từ Liên Xô đối với Tầu cộng dường như đã gia tăng kể từ chuyến thăm trước của tôi. Tôi nhắc lại sự phản đối của chúng tôi đối với những áp lực này cũng như những nguy cơ mà chúng tôi nhận thấy nếu xảy ra một cuộc tấn công từ phía Liên Xô. Ông khẳng định rõ ràng rằng họ không muốn chiến tranh nhưng đã sẵn sàng nếu cần thiết.

Quả thực, Mao tỏ ra lạc quan về cơ bản đối với việc kiềm chế Liên Xô; ông viện dẫn trục các đồng minh tiềm năng hoặc ngầm định quen thuộc của mình, bao gồm Tầu cộng, Nhật Bản, Hoa Kỳ, Châu Âu và trục Cận Đông - Nam Á. Ông lại nhấn mạnh tầm quan trọng của việc chúng tôi hợp tác chặt chẽ với các quốc gia này: duy trì quan hệ mật thiết với Nhật Bản; duy trì sự hiện diện quân sự tại Châu Âu; và đối phó với ảnh hưởng của Liên Xô tại Trung Đông (như chúng tôi đang thực hiện), Pakistan, Iran, Ấn Độ, Vịnh Ba Tư và Ấn Độ Dương. Tôi phác thảo những nỗ lực của chúng tôi nhằm hỗ trợ các quốc gia này; đối trọng với ảnh hưởng của Liên Xô; duy trì nền quốc phòng vững mạnh; duy trì lực lượng tại Châu Âu; gắn kết chặt chẽ với Nhật Bản, v.v.

Chúng tôi thảo luận về một số quốc gia cụ thể. Ông rất lo ngại về ảnh hưởng của Liên Xô tại các quốc gia Ả Rập theo đường lối cấp tiến, đặc biệt là Iraq. Ông hoan nghênh những nỗ lực của ông nhằm gia tăng ảnh hưởng của chúng tôi tại khu vực này. Ông đã chỉ trích Trưởng Văn phòng Liên lạc của họ tại Washington vì việc người này gần đây đã "lên lớp" cho ông về vấn đề Trung Đông bằng cách lặp lại quan điểm ủng hộ Ả Rập quen thuộc của họ. Chủ tịch khẳng định rõ rằng Đại sứ Hoàng lẽ ra phải thấu hiểu khía cạnh chiến lược quan trọng hơn trong cuộc xung đột khu vực này, đó là mối quan hệ giữa Hoa Kỳ và Liên Xô.

Mao tỏ ra vừa kiên nhẫn vừa có phần khó đoán định về vấn đề Đài Loan và quan hệ ngoại giao. Ông nói rằng vấn đề Đài Loan “không phải là vấn đề quan trọng; vấn đề về cục diện quốc tế tổng thể (tức là Liên Xô) mới là vấn đề quan trọng.” Ông tuyên bố rằng CHND Tầu cộng sẽ không gây sức ép buộc chúng ta phải vội vàng giải quyết vấn đề này hay vấn đề quan hệ ngoại giao. Xét cho cùng, quan hệ của họ [Trang 437] với chúng ta còn tốt hơn quan hệ với các nước như Liên Xô và Ấn Độ — những nước mà họ đã có quan hệ ngoại giao; các Văn phòng Liên lạc là “giải pháp tạm ổn.” Tuy nhiên, Mao cũng đưa ra những ám chỉ mơ hồ (bao gồm cả việc duy trì quan hệ với các nước vùng Baltic thuộc Liên Xô) cho thấy sự linh hoạt, mở đường cho phép chúng ta tiến hành nhanh hơn. Tôi đã trao đổi thêm với Chu Ân Lai để làm rõ vấn đề, và kết quả là chúng ta đã thống nhất được nội dung trong bản thông cáo chung.

Mao khẳng định mạnh mẽ rằng họ sẽ không dùng vũ lực đối với Đài Loan, đồng thời viện dẫn sự kiềm chế của họ đối với Ma Cao và Hồng Kông. Ông không tin vào khả năng chuyển đổi hòa bình với các phần tử phản cách mạng, nhưng Bắc Kinh có thể chờ đợi tới 600 năm để sáp nhập hòn đảo nhỏ bé này. Dù sao đi nữa, vấn đề quan hệ với chúng ta cần được tách biệt khỏi vấn đề này và không nên để kéo dài quá lâu.

Tôi sẽ sớm gửi cho ông toàn văn cuộc trò chuyện đặc biệt này.

Các cuộc gặp với Chu Ân Lai.

Tôi đã trình bày với ông những điểm chính trong cuộc trò chuyện với Chu Ân Lai. Các cuộc trao đổi rất thú vị và ông ấy vẫn gây ấn tượng mạnh như mọi khi, nhưng trong chuyến đi này, vai trò của ông ấy có phần lép vế hơn so với Mao. Như tôi đã đề cập trong các báo cáo trước, cuộc gặp đầu tiên chủ yếu dành cho việc tôi trình bày lập trường của chúng ta về các vấn đề quốc tế lớn, còn Chu Ân Lai thì đưa ra bình luận và đặt câu hỏi thăm dò. Phiên họp thứ hai chủ yếu mang tính chất cầm chừng với các câu hỏi từ phía ông ấy trong khi họ chuẩn bị cho cuộc gặp của tôi với Chủ tịch Mao. Và các cuộc gặp vào ngày cuối cùng chủ yếu bao gồm việc ông ấy giải thích chi tiết các đường lối cơ bản của Mao; những trao đổi nhạy cảm về cục diện chiến lược quốc tế; thảo luận về các vấn đề song phương, bao gồm cả thương mại; và đàm phán về nội dung bản thông cáo chung.

Dưới đây là những điểm chính rút ra từ các phiên họp này:

—Ông ấy đánh giá rất cao chính sách của ông đối với Trung Đông và việc chúng ta tăng cường đối thoại với các nước Ả Rập. Ông ấy cho biết mình đã hỗ trợ Ai Cập. Ông ấy gợi ý chúng ta nên đối thoại trực tiếp với Syria; tỏ thái độ nghi ngại đối với Iraq; thúc giục đưa người Palestine vào các cuộc đàm phán; và chia sẻ quan điểm tích cực của chúng ta về Quốc vương Iran (Shah). Với sự nhạy bén, ông ấy đã so sánh bạn một cách tích cực với Tổng thống Kennedy và cho rằng sự việc này mang lại cơ hội để chúng ta tăng ngân sách quốc phòng.

—Về vấn đề Việt Nam, Chu cho biết các nhà lãnh đạo Bắc Việt đã cam đoan với ông rằng họ không có ý định mở một cuộc tấn công quy mô lớn. Ông khẳng định số vật tư được chuyển vào miền Nam là để khôi phục đường sá và phát triển sản xuất. Theo những gì phía Tầu cộng nắm được, Hà Nội không có ý định phát động một cuộc tấn công lớn. Ông nhắc lại viễn cảnh về sự chuyển biến chính trị dần dần mà tôi [Trang 438] đã đề cập trong các chuyến thăm trước đây—một kịch bản mà chúng ta có thể chấp nhận được. Tôi nhấn mạnh những nguy cơ tiềm ẩn từ một cuộc tấn công của Bắc Việt.

—Chu cho biết những người bạn của họ tại Campuchia đang phàn nàn về việc thiếu sự hỗ trợ quân sự từ Hà Nội; theo ông, mức độ hỗ trợ này là "cực kỳ ít ỏi". Ông không dự báo sẽ xảy ra giao tranh lớn tại Campuchia; ủng hộ một giải pháp chính trị; và cho rằng khu vực này cần được duy trì hòa bình và trung lập. Ông cũng bày tỏ sự phản đối việc Sihanouk quay trở lại nắm quyền, đồng thời lưu ý về tham vọng của Liên Xô muốn "nhúng tay" vào tình hình tại đây.

—Chu chỉ ra những nỗ lực mạnh mẽ của Moscow ở khu vực phía nam Tầu cộng. Ông hối thúc việc ủng hộ Pakistan và tán thành kế hoạch xây dựng một cảng biển của chúng ta tại đó. Tôi tái khẳng định các chính sách của chúng ta và cho biết chúng ta cũng đang nỗ lực cải thiện dần quan hệ với New Delhi nhằm đối trọng với ảnh hưởng của Liên Xô tại khu vực này.

—Cuộc thảo luận về vấn đề Triều Tiên chỉ tập trung vào các cuộc đàm phán đang diễn ra tại Liên Hợp Quốc. Phía Tầu cộng vừa đưa ra một giải pháp thỏa hiệp thỏa đáng tại New York và cần thêm thời gian để vận động các đồng minh của họ ủng hộ giải pháp này. Tôi đồng ý rằng chúng ta sẽ phối hợp chặt chẽ với họ về vấn đề thời điểm, miễn là họ vẫn giữ vững lập trường cốt lõi của mình.

—Ông cho rằng chúng ta nên thắt chặt quan hệ với Nhật Bản trong các vấn đề quốc phòng (ví dụ: cơ chế "chiếc ô hạt nhân") và bày tỏ sự đồng tình rằng việc chúng ta cùng Nhật Bản tham gia phát triển vùng Siberia sẽ tốt hơn là để họ tự xoay xở một mình. Tôi nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì mối liên kết chặt chẽ với Nhật Bản và tránh gây quá nhiều áp lực lên họ.

—Chu chỉ trích sự hấp tấp của Allende tại Chile và khuynh hướng phiêu lưu mạo hiểm của Che Guevara. Khi phản hồi các ý kiến ​​của tôi, về cơ bản ông khẳng định rằng CHND Tầu cộng sẽ không gây rắc rối tại khu vực Mỹ Latinh.

—Tôi trình bày khá chi tiết về chiến lược của chúng ta đối với Liên Xô, bao gồm cả cơ sở lý giải cho thỏa thuận mà ông đã viện dẫn trong thời gian diễn ra tình trạng báo động quân sự liên quan đến Trung Đông. Ông liên tục nhắc lại những mối quan ngại vốn đã rất quen thuộc của họ.

—Chu bày tỏ sự ủng hộ mạnh mẽ đối với NATO và sự hiện diện quân sự của chúng ta tại châu Âu. Ông cho biết sẽ tiếp tục thuyết phục các nhà lãnh đạo châu Âu, bắt đầu với ông Heath—người sắp có chuyến thăm Bắc Kinh.

—Tôi tái khẳng định lập trường của chúng ta về vấn đề Đài Loan trên phương diện chính trị và trình bày sơ lược các kế hoạch liên quan đến sự hiện diện quân sự của chúng ta.

—Chủ động đưa ra ý kiến, Chu Ân Lai cho biết ông sẽ không tham dự kỳ họp Đại hội đồng Liên Hợp Quốc vào mùa thu tới.

—Tôi đã trình bày với Chu Ân Lai—và sau đó là với Mao Trạch Đông—về tâm trạng của dư luận trong nước cũng như tác động của nó đối với chính sách đối ngoại. [Trang 439]

Các vấn đề kỹ thuật song phương

Các cuộc đàm phán cấp chuyên viên do Quyền Trợ lý Bộ trưởng Hummel chủ trì tập trung vào các vấn đề thương mại và trao đổi.

Chúng tôi đã trình bày với phía Tầu cộng quan điểm rằng việc giải quyết dứt điểm vấn đề các yêu sách bồi thường của tư nhân và tài sản bị phong tỏa—vốn đã được thống nhất về nguyên tắc trong chuyến thăm của tôi vào tháng Hai năm ngoái—là yếu tố quan trọng để phát triển quan hệ kinh tế bình thường. Trong khía cạnh căng thẳng duy nhất của toàn bộ các cuộc thảo luận (có vẻ phản ánh tính khí gay gắt của nhà đàm phán Lâm Bình—người từng là Đại sứ tại Chile thời Allende và hiện là Vụ trưởng Vụ Châu Mỹ và Châu Đại Dương thuộc Bộ Ngoại giao), phía Tầu cộng đã chỉ trích cách diễn đạt kỹ thuật mà chúng tôi đề nghị nhằm xác định nguồn gốc tài sản bị phong tỏa của họ; họ cho rằng đó là sự nhắc lại không cần thiết về thái độ "thù địch" trước đây của Hoa Kỳ đối với CHND Tầu cộng. Về mặt thực chất hơn, họ yêu cầu chúng tôi loại bỏ khỏi thỏa thuận dàn xếp khoản tiền 17 triệu đô la đang bị phong tỏa tại các ngân hàng ở nước thứ ba—một phần trong số đó đã được hoàn trả gián tiếp cho CHND Tầu cộng bất chấp việc chúng tôi đã cảnh báo các ngân hàng về tính bất hợp pháp của hành động này. Phía chúng tôi tuyên bố rằng những lập trường này là không thể chấp nhận được; lý do chính là việc loại bỏ tài sản bị phong tỏa tại nước thứ ba khỏi thỏa thuận dàn xếp sẽ làm giảm tổng số tiền có thể dùng để bồi thường cho các bên yêu sách trong nước xuống mức Quốc hội không thể chấp nhận, đồng thời hành động này cũng tạo ra tiền lệ tai hại cho quan hệ ngân hàng quốc tế của chúng ta.

Trong phiên họp cuối cùng với Thủ tướng, chúng tôi đã đạt được một số tiến bộ về vấn đề này. Tôi nhắc lại sự cần thiết phải giải quyết vấn đề yêu sách/tài sản, nhưng cũng khẳng định lập trường của Tầu cộng về vấn đề ngân hàng tại nước thứ ba là không thể chấp nhận được. Chúng tôi kết thúc bằng việc nhất trí tiếp tục trao đổi về các vấn đề kỹ thuật trong những tuần tới nhằm nỗ lực đạt được giải pháp cuối cùng cho vấn đề này trong khoảng một tháng nữa.

Phía Tầu cộng tỏ ra thoải mái đối với vấn đề Quy chế Tối huệ quốc (MFN). Chu Ân Lai đã thăm dò về mối liên hệ giữa việc Quốc hội hiện đang cản trở khía cạnh này của dự luật thương mại (do tình hình nội bộ Liên Xô) với việc mở rộng quy chế MFN cho Bắc Kinh. Họ không ngại sự chậm trễ này. Mối quan tâm duy nhất của họ là tách biệt các khía cạnh liên quan đến Liên Xô và Tầu cộng trong các cuộc thảo luận tại Quốc hội và trước công chúng.

Các cuộc thảo luận đã diễn ra xoay quanh việc trao đổi trong các lĩnh vực khoa học, văn hóa và công vụ; hai bên đã đạt được thỏa thuận về hai mươi chương trình cụ thể sẽ được triển khai trong năm 1974. Trong số này bao gồm chuyến thăm Hoa Kỳ của một phái đoàn các thị trưởng Tầu cộng, và việc Cộng hòa Nhân dân Tầu cộng (PRC) chấp thuận đề nghị của chúng ta về việc một nhóm các thống đốc bang của Mỹ sẽ sang thăm Tầu cộng. Ngoài ra, phía PRC cũng đề nghị một chuyến thăm khác của phái đoàn Quốc hội vào mùa hè năm sau, [Trang 440] với thành phần gồm mười lăm nghị sĩ thuộc cả hai đảng. Chúng tôi sẽ sớm trình lên Ngài các đề xuất về việc lựa chọn những Nghị Viên Hạ Viện và Thượng nghị sĩ nào phù hợp nhất để tham gia nhóm này. (Chúng tôi kiến ​​nghị chưa nên thông báo về chuyến đi này cho các thành viên Quốc hội vào thời điểm hiện tại, vì điều đó sẽ dẫn đến hàng loạt yêu cầu tham gia, gây khó khăn cho việc tổ chức một nhóm có mục đích rõ ràng nhằm hỗ trợ hiệu quả nhất cho các chương trình của Ngài.)

Chúng tôi cũng đề nghị các chương trình hợp tác dài hạn hơn với PRC trong các lĩnh vực nghiên cứu nông nghiệp, khảo sát tài nguyên trái đất và nghiên cứu ngôn ngữ. Phía Tầu cộng chỉ cho biết họ sẽ xem xét các ý tưởng này.

Chúng tôi cũng đề nghị phía Tầu cộng đồng ý để chúng ta đưa ra tuyên bố công khai về các quân nhân Mỹ mất tích trong chiến đấu tại khu vực lân cận PRC do các hoạt động thù địch ở Đông Dương hoặc các hoạt động quân sự trước đây của chúng ta tại khu vực Đài Loan. Thủ tướng Chu Ân Lai cho tôi biết các quan chức của ông đang tiến hành tìm kiếm chi tiết thông tin về một số trường hợp mất tích (MIA). Ông cũng đồng ý để chúng ta công khai thông báo rằng hai bên đã thảo luận về vấn đề MIA, rằng PRC đang tiến hành tìm kiếm, rằng chưa có thông tin mới nào được tìm thấy, rằng họ vẫn đang tiếp tục điều tra và sẽ cung cấp cho chúng ta bất kỳ thông tin mới nào thu thập được. Chúng ta có thể đưa ra tuyên bố này tại một cuộc họp báo trong thời gian sớm nhất. Việc này sẽ giúp giải tỏa những lo ngại dai dẳng của gia đình các quân nhân mất tích cũng như các nghị sĩ đại diện cho họ.

Tôi đã nêu với Thủ tướng Chu Ân Lai vấn đề thiết lập cơ quan đại diện thường trú cho báo chí Hoa Kỳ tại Bắc Kinh. Ông trả lời rằng họ không thấy có vấn đề gì với việc các nhà báo của chúng ta hoạt động tại thủ đô của họ; tuy nhiên, họ lo ngại về những tình huống va chạm khó xử có thể xảy ra tại Washington giữa các nhà báo của PRC và phóng viên thuộc Thông tấn xã Trung ương (CNA) chính thức của Đài Loan. Chúng tôi sẽ xem xét các phương án giải quyết vấn đề này và sau đó trình các đề nghị tiếp theo lên phía Tầu cộng.

Cuối cùng, chúng tôi đã giải quyết thành công một vấn đề có thể gây khó khăn liên quan đến lực lượng an ninh Thủy quân Lục chiến Hoa Kỳ tại Văn phòng Liên lạc của chúng ta. Phía Tầu cộng đã phàn nàn về một số hoạt động xã hội của lực lượng bảo vệ; họ cho rằng những hoạt động này thu hút sự chú ý của công chúng vào sự hiện diện của một đơn vị quân sự nước ngoài trên lãnh thổ Cộng hòa Nhân dân Tầu cộng. Sự nhạy cảm này dường như bắt nguồn từ những trải nghiệm lịch sử trong thế kỷ trước, khi quân đội nước ngoài đồn trú trên đất Tầu cộng như một phần của hệ thống "thương cảng hiệp ước" – cơ chế cưỡng ép mở cửa đất nước cho người nước ngoài. Các quan chức cấp dưới gần như đã yêu cầu chúng tôi rút lực lượng Thủy quân Lục chiến khỏi Tầu cộng, nhưng trong các cuộc thảo luận với Thủ tướng Chu, hai bên đã thống nhất rằng lực lượng này có thể tiếp tục ở lại dựa trên cam kết của chúng tôi về việc duy trì sự hiện diện kín đáo, ít gây chú ý. Chúng tôi có thể sẽ thay thế một số binh sĩ trẻ – những người tỏ ra khó thích nghi với môi trường sống khắc nghiệt tại Bắc Kinh và có biểu hiện thiếu kiềm chế – bằng những binh sĩ lớn tuổi và dày dạn kinh nghiệm hơn.

Bầu không khí

Sự đón tiếp dành cho chúng tôi tại Bắc Kinh vẫn nồng hậu như trong vài chuyến đi trước đây của tôi. Mặc dù chính phủ không huy động đám đông ra chào đón, nhưng trong các cuộc tiếp xúc riêng, ngoại trừ một vài trường hợp cá biệt, họ đều tỏ ra niềm nở và cởi mở—tuy nhiên không bao giờ đi đến mức thân mật. Thủ tướng đã cử năm quan chức sang Pakistan để hộ tống chúng tôi đến Bắc Kinh—trong đó có ba người từng tham gia chuyến thăm bí mật đầu tiên của tôi—và tổ chức tiệc chiêu đãi vào đêm đầu tiên với sự tham dự của tổng cộng gần 200 người từ cả hai phía Tầu cộng và Mỹ. Tôi cũng tổ chức tiệc đáp lễ cho cùng những vị khách này vào đêm cuối cùng của chuyến thăm. Cả hai sự kiện đều diễn ra tại Đại lễ đường Nhân dân và, cũng như trong chuyến thăm của Ngài, đều có sự góp mặt của một ban nhạc quân đội Tầu cộng biểu diễn các giai điệu của cả Mỹ và Tầu cộng.

Thông tin về các phiên đàm phán của chúng tôi được đưa tin rộng rãi trên các phương tiện truyền thông điện tử và báo chí của CHND Tầu cộng. Cuộc gặp của tôi với Chủ tịch Mao được đưa tin với tiêu đề lớn, bao gồm cả việc Chủ tịch bày tỏ mong muốn tôi chuyển lời chào của ông tới Ngài. Các phiên họp khác cũng được đưa tin trên trang nhất của tờ Nhân dân Nhật báo.

Tôi ít đi tham quan trong chuyến đi này, mặc dù một buổi sáng ghé thăm Thiên Đàn và đi dạo trên phố đã thu hút một đám đông hiếu kỳ và đầy hào hứng. Một buổi sáng nọ, chúng tôi đến thăm một công xã nông nghiệp ở vùng ngoại ô phía nam Bắc Kinh. Mặc dù đây rõ ràng là một cơ sở kiểu mẫu và có điều kiện sống tương đối ổn, nhưng nó vẫn cho thấy rõ sự hạn chế về vốn đầu tư cho các trang trại Tầu cộng, sự thiếu thốn về tiện nghi kinh tế của người dân cũng như gánh nặng lao động chân tay dai dẳng mà họ phải gánh chịu. Vào buổi tối thứ hai, chúng tôi được xem một vở ballet cách mạng có tên "Bạch Mao Nữ" (Cô gái tóc trắng). Vở diễn mang tính tuyên truyền thô thiển này là minh chứng đáng buồn cho sự nghèo nàn về mặt trí tuệ trong đời sống đương đại tại CHND Tầu cộng. Người ta hiếm khi thấy được sự xuất sắc và tầm nhìn xa trông rộng của các nhà lãnh đạo hàng đầu Tầu cộng —những người mà chúng tôi đang làm việc cùng—hay nét phong phú của văn hóa Tầu cộng được thể hiện trên các phương tiện truyền thông hoặc trong đời sống trí tuệ tại đây.

Mặc dù một khuôn mẫu quen thuộc và thoải mái đã hình thành trong các chuyến đi định kỳ tới Bắc Kinh, và dù chúng ta đã thiết lập được các mối liên hệ thường xuyên với những nhà lãnh đạo cao nhất của CHND Tầu cộng—điều giúp tạo thuận lợi cho việc phát triển các chính sách song hành trong quan hệ quốc tế dựa trên những trao đổi quan điểm trước đây—chúng ta vẫn chỉ làm việc với một nhóm rất hạn chế trong giới lãnh đạo. Mặc dù các cuộc thảo luận không cho thấy dấu hiệu nào về sự căng thẳng hay khác biệt trong định hướng chính sách giữa các nhà lãnh đạo, nhưng những dấu hiệu về xung đột và tranh luận vẫn xuất hiện trên báo chí. Do đó, trong bối cảnh có thể dự báo sự ra đi của Mao Trạch Đông và Chu Ân Lai trong vài năm tới, có cơ sở để lo ngại về chiều sâu và tính liên tục trong mối quan hệ của chúng ta.

1.   Nguồn: Cơ quan Lưu trữ Quốc gia, Tài liệu Tổng thống Nixon, Hồ sơ NSC, Hồ sơ Văn phòng Kissinger, Hộp 96, Hồ sơ Quốc gia, Viễn Đông, Các cuộc trao đổi với Trung Quốc, 1/11/1973–31/3/1974. Tuyệt mật; Nhạy cảm; Chỉ dành cho người có thẩm quyền xem trực tiếp (Exclusively Eyes Only). ↩

2.   Xem Tài liệu 17 và 18. ↩

3.   Xem chú thích số 7, Tài liệu 60. ↩

4.   Nixon đã gạch dưới câu này và viết vào lề bên cạnh dòng chữ: “K—chìa khóa vấn đề.” ↩

5.   Trong bản ghi nhớ tóm tắt hai cuộc gặp giữa Kissinger và Chu Ân Lai, Nixon đã gạch dưới và đánh dấu chấm than bên cạnh nhận định sau đây về phản ứng của Chu Ân Lai đối với lệnh báo động hạt nhân của Hoa Kỳ trong cuộc khủng hoảng Trung Đông năm 1973: “Ông ấy một lần nữa ca ngợi lệnh báo động của ngài, nói rằng ngài còn can đảm hơn cả Kennedy.” (Bản ghi nhớ từ Scowcroft gửi Nixon, ngày 13 tháng 11; Cơ quan Lưu trữ Quốc gia, Tài liệu Tổng thống Nixon, Hồ sơ NSC, Hồ sơ Văn phòng Kissinger, Hộp 96, Hồ sơ Quốc gia, Viễn Đông, Các cuộc trao đổi với Trung Quốc, 1/11/1973–31/3/1974). Biên bản cuộc đối thoại có chứa phát biểu nguyên văn của Chu Ân Lai được in tại Tài liệu 59. ↩

6.   Solomon là người theo dõi tình hình chính trị nội bộ của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa tại NSC. Ông đã gửi một bản ghi nhớ cho Kissinger vào ngày 31 tháng 8 về Đại hội Đảng lần thứ 10, trong đó nêu bật những thách thức về chính trị nội bộ mà Chu Ân Lai phải đối mặt. (Cơ quan Lưu trữ Quốc gia, Tài liệu Tổng thống Nixon, Hồ sơ NSC, Hộp 527, Hồ sơ Quốc gia, Viễn Đông, Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa, Tập 8, 10/7–31/12/1973)↩

7.   Ở lề bên cạnh câu này và câu trước đó, Nixon đã viết: “K—rất quan trọng.”↩

8.   Nixon đã gạch chân phần lớn câu này.↩

9.   Nixon đã đánh dấu hai câu cuối của đoạn văn này, đồng thời viết và gạch chân từ “Lưu ý.”↩

10.                 Các bản ghi nhớ từ Scowcroft gửi Nixon tóm tắt các điểm chính trong các cuộc gặp giữa Kissinger và Chu Ân Lai hiện lưu tại Cơ quan Lưu trữ Quốc gia, Tài liệu Tổng thống Nixon, Hồ sơ NSC, Hồ sơ Văn phòng Kissinger, Hộp 96, Hồ sơ Quốc gia, Viễn Đông, Các cuộc trao đổi với Trung Quốc, 1/11/1973–31/3/1974.↩

11.                 Nixon đã gạch chân cụm từ “việc chúng ta cùng Nhật Bản tham gia phát triển vùng Siberia sẽ tốt hơn là để họ tự làm một mình,” và ở lề bên cạnh, ông viết và gạch chân từ “lưu ý.”↩

12.                 Các biên bản ghi lại nội dung các cuộc đàm phán song phương hiện lưu tại Cơ quan Lưu trữ Quốc gia, Tài liệu Tổng thống Nixon, Hồ sơ NSC, Hồ sơ Văn phòng Kissinger, Hộp 87, Hồ sơ Quốc gia, Viễn Đông, Các cuộc đàm phán song phương với CHND Trung Hoa, 1971–73.↩

13.                 Nixon đã đánh dấu hai câu cuối của đoạn văn này và viết vào lề dòng chữ “theo dõi sát sao.”↩

14.                 Nixon đã đánh dấu câu đầu tiên của đoạn văn này và viết vào lề dòng chữ “K—đừng thúc ép vấn đề này—Việc đó không có lợi cho chúng ta xét đến thái độ của báo chí.”↩

Sources

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/sources

Abbreviations and Terms

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/terms

Persons

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/persons

China, 1973–1976

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/comp1

Political Turmoil in the United States, June 1973–September 1974 (Documents 35–87)

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/ch2

1.   Document 62

Foreign Relations of the United States, 1969–1976, Volume XVIII, China, 1973–1976

62. Memorandum From the President’s Assistant for National Security Affairs (Kissinger) to President Nixon1

Washington, November 19, 1973.

SUBJECT

• My Visit to China

[Page 431]

Overview

The four-day visit to the People’s Republic of China was a positive success on all planes. The two and three-quarter hour session with Chairman Mao (the fact that it was the longest session with a foreign official in recent years is of itself very significant); fourteen hours of private meetings and several more of informal conversation with Prime Minister Chou; additional talks with Vice Minister Chiao Kuan-hua on sightseeing tours; and six hours of counterpart meetings on technical bilateral issues added up to the following:

• —Confirmation and deepening of the close identity between you and the Chinese leaders’ strategic perspectives on the international situation. As I pointed out after my February 1973 trip,2 we have become tacit allies. We share essentially the same views about the Soviet strategy (though the Chinese are firmly convinced of Soviet hegemonial ambitions while we still hold out the possibility that our combination of firmness and negotiation can steer Moscow on a constructive course); the necessity of a strong American world role and defense capability; and the strategic importance of Europe, Japan, the Middle East, and the Near East–South Asia axis.
• —A positive joint communiqué that expands our existing bilateral relationship and establishes the framework for further forward movement.3 The key element in the document—indeed the most significant development of the visit—is the breakthrough proposed by Chou on Taiwan that requires only that the “principle” of one China be respected as we normalize relations. We now have to explore how to give concrete expression to this concept which could provide an opening for maintaining a substantial bilateral tie with Taiwan as and when we establish diplomatic relations with the PRC.
• —Clear statements by Mao and Chou of support for your firm diplomacy and their strong hope that you will surmount domestic difficulties. They were scathing in their criticism both of the neoisolationists in the United States and those whom they consider are exaggerating and exploiting Watergate to attack you.
• —Recognition by the Chinese of your position that a military flareup in Indochina will have adverse effects on our mutual interests. Chou strongly suggested that they have throttled way down their assistance to North Vietnam and Cambodia. He stated that there would be no major offensive in South Vietnam in the near term. On Cambodia, the Chinese seemed content to let the parties further exhaust themselves on the battlefield to get into a negotiating mood; he did not pick up my offer to listen to their (or Sihanouk’s) ideas on a settlement.
• —A continuing warm reception for our party, including truly major coverage of our activities in the Chinese press.

Progress with Some Caveats

These elements constitute substantial forward progress. The driving force on the Chinese side remains their preoccupation with the Soviet Union which infuses their discussion of every major international issue. Their crucial calculation is the steadiness and strength of America as a counterweight.4 In this regard your strong handling of the Middle East, particularly the alert,—Chou called you more courageous than President Kennedy as a leader—was an ideal prelude to my visit.5 It served the same purpose that your policy during the 1971 Indian subcontinent [crisis] did in the period between my first trip and your summit conversations.

Your strong policies, the Chinese concerns about encirclement, our developing mutual trust and reliability the past few years, our profound exchanges at the highest levels have all combined to move us forward at a steady pace. In addition, the two major obstacles to improvement in relations have been eased: last January’s Vietnam settlement all but removed Indochina as an impediment, though Cambodia is a lingering problem; and the Chinese continue to show patience on Taiwan and may have supplied us with a breakthrough on this trip with their one China principle formula in the communiqué.

We cannot by any means be complacent about our relationship, however. The following caveats are in order:

• —The Sino-Soviet Split. We have been in probably the ideal situation with regard to the two communist giants: they both want and need to deal with us because they cannot deal with one another. We are walking a delicate tightrope of public dètente with Moscow and tacit alliance with Peking. This will continue to require the most careful handling. The meticulous care and feeding of the Chinese on our Soviet policy has paid off, but Peking sees our dètente pursuit as at least objectively threatening its security, whatever our motives. And even if we don’t make mistakes, events beyond our control could turn one or the other against us or propel them toward each other.
• —The U.S. Domestic Scene. Our domestic situation clearly troubles the Chinese. For the short term they are worried about the attacks on you and hope you will overcome them. More fundamentally, they are wary of our domestic and Congressional mood which they see potentially leading to American disengagement from the world. Once they become convinced that we cannot or will not act as a major force on a global scale, we will lose our principal value to them. In this case, Taiwan and other bilateral pursuits notwithstanding, they would be likely to explore other alternatives.
• —The Chinese Leadership Succession. Mao and Chou both looked well and demonstrated their usual mental prowess (Mao more than ever). But they are old, and there appears in any event to be some domestic challenge to them, though probably mostly on domestic issues.6 We just don’t know much about their politics—nor does any other outside country. We have no idea who will succeed the present leadership or what their foreign policy tendencies will be. The one element we can be certain of is that they will not be as far-sighted or as sophisticated as Mao and Chou, who may well be the most impressive twosome in history. A worrisome aspect is the fact that on all our trips we have dealt with a restricted circle of Chou and his lieutenants. We have had virtually no contact with other elements of the political leadership, such as the Shanghai radicals. Since a reasonable case can be made for accommodation with Moscow or some other option than their present course, we have no assurance that the PRC will continue its policy toward us when Mao and Chou depart. This puts a premium on solidifying our relationship while the current leadership is directing their policy.

The Joint Communiqué

As I have already reported, the communiqué we issued is a positive document and contains a possible breakthrough on the fundamental question of Taiwan.

The Shanghai communiqué established a framework and principles for our relationship. Since your trip we have given these concrete expressions. This communiqué further accelerates momentum in these areas:

• —It expands the principle of opposing hegemony from the Asia-Pacific region to “any other part of the world.” This reflects our parallel strategic interests and sends some clear, though sufficiently muted signals to Moscow.
• —We have extended the process of consultation “to maintain frequent contact at authoritative levels” and “to engage in concrete consultations”. In addition to suggesting closer collaboration in general, it balances off somewhat our consultation procedures with the Russians under the Agreement to Prevent Nuclear War.
• —We have agreed to expand “the scope of the functions of the Liaison Offices”. This will result in larger missions performing wider tasks. They are becoming embassies in all but name.
• —We will work for the further development of trade. This has already reached the level of some $900 million in exports to the PRC (and less than $100 million Chinese exports to us). We made major progress on the principal technical issues which should expand trade further.
• —We have arranged “a number of new exchanges for the coming year.” This program is important both substantively in promoting mutual knowledge and awareness, and symbolically in highlighting the progress of our relations.

In addition, Chou tabled language that provides the framework for the central bilateral problem in the coming period, Taiwan: “… normalization of relations between China and the United States can be realized only on the basis of confirming the principle of one China.” This suggests that we might be able to continue a substantial relationship with Taiwan when we establish diplomatic relations with Peking so long as we maintain the “principle” of one China.7 They may be willing to settle for considerable autonomy for Taiwan and continuing U.S. ties so long as the nominal juridical framework reflects the one China approach. Our task now is to come up with some formulas that can begin to move toward this goal. They are clearly ready to hear from us; I said that we would get back to them within a few weeks.

Thus once again the Chinese have demonstrated their patience and shrewdness with respect to this delicate issue. Just as the Shanghai communiqué formula allowed us to launch our bilateral relationship so may this one allow us to proceed eventually to diplomatic relations while continuing close ties (as yet undefined) with Taiwan.

More generally, this communiqué follows the pattern of previous ones by fleshing out the framework already established and shaping a fresh framework for the next stage.

The Meeting with Mao

I have already sent you the highlights of this extraordinary session. The Chairman looked much healthier and thinner than last February when in turn he looked much better than during your trip. (It is [Page 435] now clear in retrospect that he was quite ill when you saw him.) He moved and walked unaided and used his hands continuously and expressively as he talked in his slow, low, gravelly tones.

Mentally he was extremely impressive, improving his previous performances. He led the conversation, covered all major international issues with subtlety and incisiveness and an unerring knack at striking the essential chords in a seemingly casual way. By the time he was finished he had sketched their strategic vision comprehensively and laid down the essential elements of their policies region by region. He went from issue to issue in an ostensibly random, but always purposeful, manner. And all of this was done without a single note of his own or prompting by Chou, who once again was clearly deferential in his presence.

The Chairman obviously enjoyed himself. Throughout he employed his earthy phrasing and bawdy humor to illustrate a point or color a tone; the females present laughed easily, almost coquettishly and were again at ease in his presence. After the conversation had gone beyond one and three quarters hours, several on the Chinese side looked at their watches and made tentative moves to close out the meeting, but Mao prolonged the talk and toward the end engaged in exchanges on philosophy.

Indeed one of the striking aspects of the visit was the fact that this time Mao presented the bulk of the Chinese positions while Chou generally stuck to details and asking questions and making comments on our positions. Before, Chou had taken his cue from Mao but made extensive substantive presentations of his own.

The Chairman was vigorously supportive of you as I have reported. He praised your strong policies, singling out the recent alert and Middle East policy generally. He found your actions much firmer and steadier than the Cuban missile crisis scenario.

He discussed the Watergate events in bawdy fashion, calling it no more than a breaking of wind (the interpreter had amusing difficulty).8 He considered the incident meagre, yet much chaos was being made of it and “we are not happy about it.” He pointed out that other domestic policies, especially economic, were going well. I assured him you would surmount your current troubles and explained the domestic political tides.

Mao was also concerned in general about trends in America toward disengagement. He asked me if we would revert to isolationism if the Democrats took office. I said that many (not all) of them would want to move in that direction but objective reality would prevent them at some point; the problem was how much damage would already have [Page 436] taken place before they checked this trend. On the whole I thought that future Administrations would have to pursue the same general course, though perhaps in less complex fashion than your tactics. I emphasized that in any event these concerns pointed up the need to solidify U.S.-Chinese relations now so there would be no alternative for successors.

The world wide preoccupation with the Soviet Union once again dominated his conversation. Almost every subject was linked to this theme. He painted the global Soviet threat and recounted how he had contemptuously rejected their offers, direct and through emissaries, for improved relations. I rehearsed our own, less direct policy with Moscow. The Chinese still remain somewhat suspicious of our approach, especially of the objective dangers of false dètente; the Chairman compared our policy to shadow-boxing in contrast to their more straightforward opposition. I also acknowledged that the Soviet threat to China seemed to have increased since my last visit. I repeated our opposition to these pressures and the dangers we saw in a Soviet attack. He made clear that they didn’t want a war but were prepared if necessary.

Indeed, Mao seemed basically optimistic about containing the Soviet Union, citing his familiar axis of potential or tacit allies in China, Japan, the United States, Europe and the Near East–South Asia axis. He again stressed the importance of our working closely with these countries—maintaining close ties with Japan; keeping our military presence in Europe; and countering Soviet influence in the Middle East (as we were now doing), Pakistan, Iran, India, the Persian Gulf and the Indian Ocean. I outlined our efforts to support these various countries; offset Soviet influence; maintain a strong national defense; keep forces in Europe; anchor Japan securely, etc.

We discussed several specific countries. He was very worried about Soviet influence in the radical Arab states, especially Iraq. He applauded your efforts to increase our influence in the region. He criticized their Chief of their Liaison Office in Washington for his recent lecture to me on the Middle East which rehearsed their standard pro-Arab line. The Chairman made clear that Ambassador Huang should have comprehended the more important U.S.-Soviet strategic aspect of the regional conflict.9

Mao was both patient and somewhat inscrutable on Taiwan and diplomatic relations. He said that the Taiwan issue “is not an important one; the issue of the overall international situation (i.e., the Soviet Union) is an important one.” the PRC would not rush us on this question or that of diplomatic relations, he stated. After all, their relations [Page 437] with us were better than those with countries like the USSR and India, with whom they have diplomatic ties; the Liaison Offices “could do.” But Mao also made some elusive references (including on maintaining ties with the Soviet Baltic states) that suggested flexibility to allow us to move more rapidly. I followed up for clarification with Chou, and we emerged with the language in the communiqué.

Mao strongly suggested that they would not use force against Taiwan, pointing to their restraint on Macao and Hong Kong. He didn’t believe in peaceful transition with the counter-revolutionaries, but Peking could wait 600 years to absorb the small island. In any event the question of relations with us should be separated from this issue and shouldn’t take so long.

I will shortly send you the full transcript of this remarkable conversation.

Meetings with Chou

I have already given you the highlights of my conversation with Chou.10 They were stimulating, and he was impressive as always, but his role was considerably more subordinate to Mao’s this trip. As I have indicated in earlier reports, our first meeting was taken up largely by my presentation of our position on major international issues, with Chou commenting and probing. The second session was largely a holding action of questions from him while they prepared for my meeting with the Chairman. And the meetings on the final day largely consisted of his elaborations of Mao’s basic lines; sensitive exchanges about the strategic international scene; discussion of bilateral matters, including trade; and negotiation of the communiqué.

Following are the major points that emerged from these sessions:

• —He strongly praised your Middle East policy and our growing dialogue with the Arabs. He indicated he had been helpful with Egypt. He suggested we talk directly to Syria; was suspicious of Iraq; urged inclusion of the Palestinians in the negotiations; and shared our positive view of the Shah. On the alert he compared you favorably with President Kennedy and suggested the incident gave us a chance to increase our defense budget.
• —On Vietnam, Chou said that the North Vietnamese leaders have assured him they have no desire of launching a major offensive. He claimed the material moving south was for rebuilding roads and building up production. From what the Chinese know, Hanoi has no intention of launching a major attack. He alluded to the gradual political evolution that I [Page 438] had told him on previous visits we could live with. I underlined the dangers of a North Vietnamese offensive.
• —Chou declared that their friends in Cambodia were complaining about lack of military support from Hanoi which according to him is “extremely meagre.” He didn’t foresee major fighting in Cambodia; favored a political settlement; and thought the area should be peaceful and neutral. He also indicated opposition to Sihanouk’s return and a Soviet desire to have their “hand in the pie.”
• —Chou pointed to vigorous efforts by Moscow to the south of China. He urged support of Pakistan and approved our building a port there. I reaffirmed our policies and said that we were also trying gradually to improve relations with New Delhi to counter Soviet influence there.
• —Discussion on Korea was restricted to the ongoing discussions in the United Nations. The Chinese had just given us a satisfactory compromise solution in New York and needed time to line up their allies. I agreed that we would work closely with them on timing so long as they stuck by their substantive position.
• —He thought we should come closer to Japan on defense matters (i.e., the nuclear umbrella) and indicated he agreed that it was preferable for us to join the Japanese in Siberian development than to leave them alone.11 I emphasized the importance of keeping the Japanese tied to us and not subjected to too many pressures.
• —Chou criticized Allende’s rashness in Chile and Che Guevara’s adventurism. In response to my comments, he in effect said that the PRC would not cause trouble in Latin America.
• —I went over our Soviet strategy in some detail, including our rationale for the agreement which you had used during the Middle East alert. He continually sounded their by now familiar preoccupations.
• —Chou strongly supported NATO and our troop presence in Europe. He said he would continue to educate European leaders, beginning with Heath who will visit Peking soon.
• —I reaffirmed our intentions on Taiwan in political terms and outlined our plans concerning our military presence.
• —At his own initiative, Chou said he would not attend the United Nations session next fall.
• —I described to Chou, as I did later to Mao, our domestic mood and its impact on foreign policy.

[Page 439]

Bilateral Technical Issues

Counterpart negotiations conducted on our side by Acting Assistant Secretary Hummel focused on trade and exchange matters.12

We presented to the Chinese our view of the importance to the evolution of normal economic relations of concluding the private claims/blocked assets problem—agreed to in principle during my visit last February. In the only harsh aspect of all our discussions (apparently reflecting the acerbic personality of negotiator Lin Ping, formerly Ambassador to Chile during the Allende period and now Director of the Foreign Ministry’s Bureau of American and Oceanic Affairs) the Chinese side attacked our proposed technical language defining the source of their blocked assets as being an unwarranted reference to the former “hostile” attitude of the U.S. toward the PRC. More substantively, they demanded that we exclude from the settlement $17 million blocked in third-country banks, some of which has been repaid indirectly to the PRC despite our warnings to the banks of the illegality of such action. Our side indicated that these positions were unacceptable, primarily because exclusion of the third-country blocked assets from a settlement would reduce the sum of the total available for repaying our domestic claimants to a level unacceptable to the Congress, but as well because of the disastrous precedent for our international banking relations of such actions.

In my final session with the Premier, we made some progress on this matter. I reiterated the desirability of resolving the claims/assets problem, but the unacceptability of the Chinese position on the third-country bank question. We concluded by agreeing to further exchanges on the technical issues in the coming weeks in an effort to reach a final resolution of this matter in about a month.

The Chinese were relaxed about the most favored nation issue. Chou probed about the relationship between the present Congressional obstruction of this aspect of the trade bill because of the Soviet internal scene and extension of MFN to Peking. They do not mind delay. Their only concern is to keep the Soviet and Chinese aspects separate in Congressional and public discussion.

Scientific, cultural, and public affairs exchanges were discussed, with agreement reached on twenty specific programs which will be implemented in 1974. Included in this total is a visit to the U.S. by a delegation of Chinese mayors, and acceptance by the PRC of our proposal that a group of American state governors tour China. As well, the PRC proposed another Congressional delegation visit in the summer of next [Page 440] year by a bipartisan group of fifteen. We will be presenting suggestions to you shortly on which Representatives and Senators might most usefully be included in this group. (We suggest this trip not be mentioned to members of Congress at this time, as it will generate a flood of requests, making it difficult to organize purposefully a group which will most effectively support your programs.)

We also proposed longer-term cooperative programs with the PRC in the areas of agricultural research, earth resources surveying, and language study. They indicated only that they would consider these ideas.

We also requested agreement from the Chinese side to our making a public statement regarding American servicemen missing in action in the vicinity of the PRC as a result of the Indochina hostilities or our past military activities in the Taiwan area. Premier Chou indicated to me that his officials were making a detailed search for information regarding a number of MIA s. He also agreed to our publicly stating that we have discussed the problem of MIA s, that the PRC has been conducting searches, that no new information has been turned up, that they are continuing to investigate, and that they will provide us any new information which comes up. We can release this statement at an early press conference. This should clear the air on a lingering problem of concern to MIA families and their Congressmen.13

I raised with Premier Chou the issue of permanent U.S. press representation in Peking.14 He replied that they saw no problem with our newsmen in their capital; but there is concern with possible awkward confrontations in Washington between PRC newsmen and reporters of Taiwan’s official Central News Agency. We will look into ways that this latter problem might be handled and then present further proposals to the Chinese.

Finally, we managed to resolve a potentially difficult issue concerning the U.S. Marine security contingent in our Liaison Office. The Chinese have complained of some of the social activities of the guard, which they feel calls public attention to their presence as a foreign military unit on PRC territory. Their sensitivity seems derived from the historical experience of foreign troops on Chinese soil during the last century which were part of the treaty post system of forced foreign access to the country. Lower level officials had almost demanded that we remove the Marines from China, but in my talks with Premier Chou it was agreed that the guard can remain based on our assurances to keep them low profile. We may replace some of the more exuberant of the [Page 441] young men who have proved restive in the austere Peking environment with older, seasoned troops.

The Atmosphere

Our reception in Peking was as cordial as it has been on my last several trips. While the government still does not bring out welcoming crowds, in private contacts they are with few exceptions affable and responsive—yet never intimate. The Premier sent five officials to Pakistan to escort us to Peking—three of whom were on my first secret visit—and held a welcoming banquet on the first night that included, in all, almost 200 people on the Chinese and American sides. I gave a return banquet for the same guests the final night of our visit. Both events took place in the Great Hall of the People and, as during your trip, featured a Chinese military ensemble playing American and Chinese tunes.

Press play of our negotiating sessions was extensive in the PRC’s electronic media and newspapers. My meeting with Chairman Mao was given banner-headline treatment, including the Chairman’s wish that I convey his greetings to you. Other sessions were also reported on the front page of the Peoples’ Daily.

I did little sight-seeing this trip, although a morning’s visit to the Temple of Heaven and a walk through the streets attracted a lively and curious crowd. One morning we visited an agricultural commune on Peking’s southern outskirts. While this was evidently a model facility and reasonably liveable, it nonetheless gave a clear sense of the limited capitalization of China’s farms, the minimal economic amenities of the people, and their enduring burden of physical labor. The second evening we were given a performance of a revolutionary ballet, “The White Haired Girl.” This propaganda pot boiler gives depressing evidence of the intellectual impoverishment of contemporary life in the PRC. One sees little evidence in the media or intellectual life of the brilliance and far-sightedness of China’s top leaders with whom we deal nor of China’s rich culture.

While a comfortably familiar pattern has now evolved in our periodic trips to Peking, and while we now have regularized contacts with the highest leaders in the PRC which—on the basis of past exchanges of view—facilitates the development of parallel policies in our international relations, we continue to have dealings with a highly restricted element of the leadership. While we have no indications from our talks of tensions and differences of policy orientation among various leaders, signs of conflict and debate persist in the press. Thus, in a situation where we can expect the passing of Mao and Chou in the next few years, there are grounds for concern about the depth and continuity of our relationship.

1.   Source: National Archives, Nixon Presidential Materials, NSC Files, Kissinger Office Files, Box 96, Country Files, Far East, China Exchanges, November 1, 1973–March 31, 1974. Top Secret; Sensitive; Exclusively Eyes Only.↩

2.   See Documents 17 and 18.↩

3.   See footnote 7, Document 60.↩

4.   Nixon underlined this sentence and in the margin next to it wrote, “K—the key.”↩

5.   On a memorandum summarizing two of Kissinger’s meetings with Zhou Enlai, Nixon underlined and put an exclamation mark next to the following statement about Zhou’s reaction to the U.S. nuclear alert during the 1973 Mideast crisis: “He again praised your alert, saying that you were more courageous than Kennedy.” (Memorandum from Scowcroft to Nixon, November 13; National Archives, Nixon Presidential Materials, NSC Files, Kissinger Office Files, Box 96, Country Files, Far East, China Exchanges, November 1, 1973–March 31, 1974) The memorandum of conversation containing Zhou’s original statement is printed as Document 59.↩

6.   Solomon followed domestic politics in the People’s Republic of China at the NSC. He sent an August 31 memorandum to Kissinger on the 10th Party Congress, which highlighted domestic political challenges to Zhou Enlai. (National Archives, Nixon Presidential Materials, NSC Files, Box 527, Country Files, Far East, People’s Republic of China, Vol. 8, July 10–Dec 31, 1973)↩

7.   In the margin next to this and the previous sentences, Nixon wrote: “K—very significant.”↩

8.   Nixon underlined most of this sentence.↩

9.   Nixon highlighted the last two sentences of this paragraph, and wrote and underscored, “Note.”↩

10.                 Memoranda from Scowcroft to Nixon containing highlights of Kissinger’s meetings with Zhou are in National Archives, Nixon Presidential Materials, NSC Files, Kissinger Office Files, Box 96, Country Files, Far East, China Exchanges, November 1, 1973–March 31, 1974.↩

11.                 Nixon underlined the phrase, “that it was preferable for us to join the Japanese in Siberian development than to leave them alone,” and, in the margin next to it, wrote and underscored, “note.”↩

12.                 Memoranda of conversation of the counterpart negotiations are in National Archives, Nixon Presidential Materials, NSC Files, Kissinger Office Files, Box 87, Country Files, Far East, PRC Counterpart Talks, 1971–73.↩

13.                 Nixon highlighted the last two sentences of this paragraph and in the margin wrote, “follow up.”↩

14.                 Nixon highlighted the first sentence of this paragraph and in the margin wrote, “K—don’t press this—It is not in our interest in view of press attitudes.”↩

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/d62

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_431

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_432

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_433

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_434

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_435

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_436

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_437

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_438

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_439

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_440

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/pg_441

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/d17

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/d18

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v18/d60fn7

Thân thế (các) nhân vật

Chiao Kuan-hua,

Vice Foreign Minister, People’s Republic of China

https://en.wikipedia.org/wiki/Qiao_Guanhua

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76ve13/d124

https://archive.sacu.org/archive/photo-cards/box-a/a07/1966374-0561-chiao-kuan-hua-speaks-at-27th-session-of-un-general-assembly-chiafront?

https://www.marxists.org/subject/china/china-reconstructs/1974/CR1974-12-Sup.pdf

SYND 25-11-71 CHINESE DELEGATE CHIAO KUAN HUA SPEAKS ABOUT DISARMAMENT AT THE UN

https://www.youtube.com/watch?v=bjnyWtitbrg

Chou En-lai, (Zhou Enlai)

Premier of the People’s Republic of China; member, Standing Committee of the Chinese Communist Party’s Political Bureau

https://en.wikipedia.org/wiki/Zhou_Enlai

https://en.wikipedia.org/wiki/Premier_of_the_People%27s_Republic_of_China

https://en.wikipedia.org/wiki/Minister_of_Foreign_Affairs_of_the_People%27s_Republic_of_China

https://en.wikipedia.org/wiki/Vice_Chairman_of_the_Chinese_Communist_Party

https://en.wikipedia.org/wiki/Vice_Chairman_of_the_Chinese_Communist_Party

https://en.wikipedia.org/wiki/Chairman_of_the_Chinese_People%27s_Political_Consultative_Conference

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v17/d139

https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/memorandum-conversation-between-mao-zedong-zhou-enlai-and-henry-kissinger

https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/zhou-enlai-talking-ho-chi-minh

https://digitalarchive.wilsoncenter.org/search?f[0]=topics:86538&fo[0]=86538

https://digitalarchive.wilsoncenter.org/search?search_api_fulltext=&items_per_page=100&sort_bef_combine=created_DESC&f%5B0%5D=topics%3A86538&fo%5B0%5D=86538

https://digitalarchive.wilsoncenter.org/search?search_api_fulltext=&items_per_page=100&sort_bef_combine=created_DESC&f%5B0%5D=topics%3A86538&fo%5B0%5D=86538&page=1

https://digitalarchive.wilsoncenter.org/search?search_api_fulltext=&items_per_page=100&sort_bef_combine=created_DESC&f%5B0%5D=topics%3A86538&fo%5B0%5D=86538&page=2

Tài liệu Chu Ân Lai yêu cầu Hoa Kỳ loại bỏ Tổng Thống Nguyễn Văn Thiệu và dùng Dương Văn Minh để lật đổ hai nền Đệ I và Đệ II VNCH.

https://digitalarchive.wilsoncenter.org/search?search_api_fulltext=&items_per_page=100&sort_bef_combine=created_DESC&f%5B0%5D=people%3A84942&fo%5B0%5D=84942

https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/discussion-between-zhou-enlai-and-le-duc-tho

https://digitalarchive.wilsoncenter.org/document/89367/download

Heath, Edward,

British Prime Minister until March 4, 1974

https://en.wikipedia.org/wiki/Edward_Heath#:~:text=Sir%20Edward%20Richard%20George%20Heath,Party%20from%201965%20to%201975.

https://en.wikipedia.org/wiki/Prime_Minister_of_the_United_Kingdom

https://en.wikipedia.org/wiki/Leader_of_the_Opposition_(United_Kingdom)

https://en.wikipedia.org/wiki/Leader_of_the_Conservative_Party_(UK)

https://simple.wikipedia.org/wiki/Edward_Heath

https://simple.wikipedia.org/w/index.php?title=Father_of_the_House_(United_Kingdom)&action=edit&redlink=1

https://simple.wikipedia.org/w/index.php?title=Shadow_Chancellor_of_the_Exchequer&action=edit&redlink=1

https://simple.wikipedia.org/w/index.php?title=Old_Bexley_and_Sidcup_(UK_Parliament_constituency)&action=edit&redlink=1

https://www.gov.uk/government/history/past-prime-ministers/edward-heath

https://history.blog.gov.uk/2014/02/28/hung-parliament-february-1974/

https://www.theguardian.com/politics/2010/may/04/1974-hung-parliament-edward-heath

Hummel, Arthur W., Jr.,

Deputy Assistant Secretary of State for East Asian and Pacific Affairs until 1975

https://en.wikipedia.org/wiki/Arthur_W._Hummel_Jr.

https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Ambassador_to_China

https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Ambassador_to_Pakistan

https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Ambassador_to_Ethiopia

https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_Ambassador_to_Burma

https://2001-2009.state.gov/r/pa/ho/po/12046.htm

https://www.presidency.ucsb.edu/documents/nomination-arthur-w-hummel-jr-be-united-states-ambassador-the-peoples-republic-china

https://www.uscpf.org/v2/hummelbio.html

https://uscpf.org/v3/hummel_bio/

Kennedy, Richard T.,

Colonel, USA, member, National Security Council staff; Deputy Assistant to the President for National Security Council planning from 1973 until 1975

https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_T._Kennedy

https://oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/tf4000034s/

https://en.wikipedia.org/wiki/Under_Secretary_of_State_for_Management

https://history.state.gov/departmenthistory/people/kennedy-richard-thomas

https://history.state.gov/departmenthistory/people/kennedy-richard-thomas

https://history.state.gov/departmenthistory/people/principalofficers/under-secretary-for-mgmt

https://history.state.gov/departmenthistory/people/chiefsofmission/representative-to-iaea

https://history.state.gov/departmenthistory/people/principalofficers/ambassador-at-large

Henry A Kissinger

Assistant to the President for National Security Affairs until November 3, 1975; also Secretary of State from September 21, 1973

https://www.theguardian.com/world/2023/may/20/bilderberg-meeting-group-lisbon-kissinger

https://www.theguardian.com/world/bilderberg

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76ve13/summary

https://china.usc.edu/getting-beijing-henry-kissingers-secret-1971-trip

https://china.usc.edu/sites/default/files/styles/article_node_featured/public/article/featured-image/kissinger-zhou-sm_0.jpg?itok=qDjPx2_m

https://china.usc.edu/catalog/documents/us-china

http://www.archives.gov/press/press-releases/2001/nr01-47.html

https://china.usc.edu/talking-points-july-22-august-3-2011

https://china.usc.edu/getting-beijing-henry-kissingers-secret-1971-trip#meetings

https://china.usc.edu/getting-beijing-henry-kissingers-secret-1971-trip#nixon-announcement

https://china.usc.edu/getting-beijing-henry-kissingers-secret-1971-trip#chinese-accept

https://china.usc.edu/getting-beijing-henry-kissingers-secret-1971-trip#signals

https://china.usc.edu/getting-beijing-henry-kissingers-secret-1971-trip#the_aim

http://www.foreignaffairs.com/articles/23927/richard-m-nixon/asia-after-viet-nam

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v17/d4

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v17/d12

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v17/d13

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v17/d141

https://2001-2009.state.gov/documents/organization/100324.pdf

https://en.wikipedia.org/wiki/Henry_Kissinger_and_the_Vietnam_War

Lesson in Vietnam from Kissinger to Nixon: “when we made it “our war” we would not let the South Vietnamese fight it; when it again became “their war”, we would not help them fight it.”

(We also had trouble with excesses here: when we made it “our war” we would not let the South Vietnamese fight it; when it again became “their war,” we would not help them fight it. Ironically, we prepared the South Vietnamese for main force warfare after 1954 (anticipating another Korean-type attack), and they faced a political war; they had prepared themselves for political warfare after 1973 only to be faced with a main force invasion 20 years after it had been expected.)

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76v10/d280

Lesson of Vietnam May 12 1975 by Henry A. Kissinger

https://www.fordlibrarymuseum.gov/library/exhibits/vietnam/032400091-002.pdf

https://thebattleofkontum.com/extras/kissinger.html

“Richard M. Nixon and Kissinger on 3 August 1972,” Conversation 760-006, Presidential Recordings Digital Edition [Fatal Politics, ed. Ken Huges] (Charlottesville: University of Virginia Press, 2014-). URL:https://prde.upress.virginia.edu/conversations/4006748 

https://player.vimeo.com/video/889937807?h=e44572c8f3&color=e57200&title=0&byline=0&portrait=0

https://millercenter.org/the-presidency/educational-resources/nixon-kissinger-and-the-decent-interval

https://player.vimeo.com/video/889937807?h=e44572c8f3&color=e57200&title=0&byline=0&portrait=0

Discover the Truth at:

http://www.theblackvault.com

https://www.theblackvault.com/documentarchive/the-cias-vietnam-document-cd-rom/

The secret life of Henry Kissinger minutes of a 1975 meeting with Lawrence Eagleburger

https://etan.org/news/kissinger/secret.htm

Henry Kissinger and the Truth About Negotiations In Vietnam

https://www.youtube.com/watch?v=Z5fxxKVfX5g

Henry Kissinger - Secrets of a superpower | DW Documentary

https://www.youtube.com/watch?v=bWVMTKeAwlA

The Untold Truth of Henry Kissinger

https://www.youtube.com/watch?v=0iheZdvWdbI&t=1s

Was Henry Kissinger a War Criminal?

https://www.youtube.com/watch?v=COqq7862wcU&t=25s

Nixon Richard M.,

Vice President of the United States

https://www.history.com/topics/us-presidents/richard-m-nixon

https://www.britannica.com/event/Watergate-Scandal

https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva/14-nov-68-lbj-and-nixon

https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Nixon

https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva/sets/14-november-1968-president-lyndon-johnson-and-president-elect-richard-nixon

https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva

https://www.britannica.com/event/Vietnam-War

https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Nixon

https://www.smithsonianmag.com/smart-news/notes-indicate-nixon-interfered-1968-peace-talks-180961627/

https://th-thumbnailer.cdn-si-edu.com/26l17xNsW8a8pOyGibbKE-32dgE=/1000x750/filters:no_upscale()/https://tf-cmsv2-smithsonianmag-media.s3.amazonaws.com/filer/f4/cb/f4cb92c9-4131-4e0f-ae4a-307144393214/nixoncampaigns.jpg

http://www.pbs.org/wgbh/amex/honor/peopleevents/e_paris.html

https://www.britannica.com/event/Vietnam-War

http://www.smithsonianmag.com/smart-news/nixon-prolonged-vietnam-war-for-political-gainand-johnson-knew-about-it-newly-unclassified-tapes-suggest-3595441/

http://www.nytimes.com/2016/12/31/opinion/sunday/nixons-vietnam-treachery.html

http://www.nytimes.com/interactive/2016/12/31/opinion/sunday/haldeman-notes.html

http://www.bbc.com/news/magazine-21768668

https://www.nixonlibrary.gov/index.php

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1964-68v07/ch5

http://www.realclearpolitics.com/articles/2015/08/09/dont_blame_nixon_for_scuttled_peace_overture_127667.html

https://www.lovethetruth.com/books/13_bloodlines/bundy.htm

https://www.lovethetruth.com/books/13_bloodlines/toc.htm

Nixon, Richard M.,

President of the United States

https://2001-2009.state.gov/documents/organization/100324.pdf

https://www.history.com/topics/us-presidents/richard-m-nixon

https://www.britannica.com/event/Watergate-Scandal

https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva/14-nov-68-lbj-and-nixon

https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Nixon

https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva/sets/14-november-1968-president-lyndon-johnson-and-president-elect-richard-nixon

https://soundcloud.com/the-miller-center-at-uva

https://www.britannica.com/event/Vietnam-War

https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_Nixon

https://www.smithsonianmag.com/smart-news/notes-indicate-nixon-interfered-1968-peace-talks-180961627/

https://th-thumbnailer.cdn-si-edu.com/26l17xNsW8a8pOyGibbKE-32dgE=/1000x750/filters:no_upscale()/https://tf-cmsv2-smithsonianmag-media.s3.amazonaws.com/filer/f4/cb/f4cb92c9-4131-4e0f-ae4a-307144393214/nixoncampaigns.jpg

http://www.pbs.org/wgbh/amex/honor/peopleevents/e_paris.html

https://www.britannica.com/event/Vietnam-War

http://www.smithsonianmag.com/smart-news/nixon-prolonged-vietnam-war-for-political-gainand-johnson-knew-about-it-newly-unclassified-tapes-suggest-3595441/

http://www.nytimes.com/2016/12/31/opinion/sunday/nixons-vietnam-treachery.html

http://www.nytimes.com/interactive/2016/12/31/opinion/sunday/haldeman-notes.html

http://www.bbc.com/news/magazine-21768668

https://www.nixonlibrary.gov/index.php

https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1964-68v07/ch5

http://www.realclearpolitics.com/articles/2015/08/09/dont_blame_nixon_for_scuttled_peace_overture_127667.html

https://www.lovethetruth.com/books/13_bloodlines/bundy.htm

https://www.lovethetruth.com/books/13_bloodlines/toc.htm

Nixon had a Trip to China from February 21 to 28 1972,

https://www.nixonlibrary.gov/nixons-trip-china

http://www.presidentialtimeline.org/

https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-656-10a.pdf

https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-656-10b.pdf

https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-92-1a.pdf

https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-92-1b.pdf

https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-21-56.pdf

https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-656-10a.mp3

https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-656-10b.mp3

https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-92-1a.mp3

https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-92-1b.mp3

https://www.nixonlibrary.gov/sites/default/files/virtuallibrary/tapeexcerpts/china-21-56.mp3

https://nsarchive.gwu.edu/briefing-book/nuclear-vault-vietnam/2023-03-24/movement-and-madman

The Vietnam War Johnson and Nixon Administrations Videos

March 2, 2016 Last Aired May 5, 2016

Reflections on Richard Nixon

https://www.c-span.org/program/the-presidency/reflections-on-richard-nixon/431130

July 16, 1973 Last Aired July 22, 2013

Senate Watergate Committee Testimony

https://www.c-span.org/program/vignette/senate-watergate-committee-testimony/316346

April 26, 2016 Last Aired June 5, 2016

Vietnam War Commander in Chief

https://www.c-span.org/program/american-history-tv/vietnam-war-commanders-in-chief/439971

June 12, 2008 Last Aired July 22, 2013

Alexander Butterfield Oral History Interview, Part 2

https://www.c-span.org/program/american-history-tv/alexander-butterfield-oral-history-interview-part-2/258425

June 12, 2008 Last Aired July 15, 2013

Alexander Butterfield Oral History Interview, Part 1

https://www.c-span.org/program/american-history-tv/alexander-butterfield-oral-history-interview-part-1/257651

January 27, 2012 Last Aired June 11, 2012

President Nixon's Secret White House Tapes

https://www.c-span.org/program/american-history-tv/president-nixons-secret-white-house-tapes/277123

July 25, 1994 Last Aired June 20, 2008

Watergate: Corruption of American Politics

https://www.c-span.org/program/public-affairs-event/watergate-corruption-of-american-politics/119480

February 16, 2003 Last Aired December 25, 2003

Presidential Tapes: Taping Systems History

https://www.c-span.org/program/public-affairs-event/presidential-tapes-taping-systems-history/122572

Alexander Butterfield: The 60 Minutes Watergate Interview (1975)

https://www.youtube.com/watch?v=ss9AkLUmM4g

Watergate Hearing: Alexander Butterfield Testimony

https://www.c-span.org/clip/congress-investigates/watergate-hearing-alexander-butterfield-testimony/5118203

Alexander Butterfield Was ‘Worried To Death’ Testifying Against Nixon

https://www.youtube.com/watch?v=c52oIe3Gj6w

How Nixon’s Invasion of Cambodia Triggered a Check on Presidential Power

Vietnam War Cambodia and Laos

https://www.history.com/articles/nixon-war-powers-act-vietnam-war-cambodia

Nixon's Vietnam Visit 1965, Rare Film Unearthed

https://www.youtube.com/watch?v=RaTi8OEpINI

Nixon on LBJ and Vietnam: Where Did It All Go Wrong?

https://www.youtube.com/watch?v=-n-4o3vOYD4

1969 July 30_Tổng Thống Hoa Kỳ 🇺🇸 Richard M. Nixon Thăm Việt Nam Cộng Hoà.

https://www.youtube.com/watch?v=ZRp4v6M6YJw&t=19s

Scowcroft, Brent,

General, USAF, Military Assistant to the President until 1973; Deputy Assistant to the President for National Security Affairs from August 1973 until 1975

https://warontherocks.com/2020/08/brent-scowcroft-and-american-military-intervention/

https://warontherocks.com/2020/08/blame-it-on-the-blob-how-to-evaluate-american-grand-strategy/

https://www.aspeninstitute.org/programs/aspen-strategy-group/about-asg/

https://www.whitehouse.gov/piab/

https://www.publicaffairsbooks.com/titles/bartholomew-sparrow/the-strategist/9781586489632/

http://web1.millercenter.org/poh/transcripts/ohp_1999_1112_scowcroft.pdf

https://www.nytimes.com/2020/08/12/us/politics/brent-scowcroft.html

https://www.thecipherbrief.com/column_article/remembering-brent-scowcrofts-accomplishments-on-arms-control

https://www.foreignaffairs.com/articles/united-states/2020-08-13/scowcroft-model

https://archive.org/stream/towercommission00unit?ref=ol#mode/2up

https://www.penguinrandomhouse.ca/books/253135/the-man-who-ran-washington-by-peter-baker-and-susan-glasser/9780385540551

https://www.twelvebooks.com/titles/philip-zelikow/to-build-a-better-world/9781538764688/

https://toda.org/assets/files/resources/policy-briefs/t-pb-23_susan-koch_presidential-nuclear-initiatives-1991-92.pdf

https://www.penguinrandomhouse.ca/books/617544/margaret-thatcher-volume-3-by-charles-moore/9780241324745

https://yalebooks.yale.edu/book/9780300233827/post-wall-post-square

https://www.amazon.com/When-World-Seemed-New-George-dp-1328511650/dp/1328511650/ref=mt_other?_encoding=UTF8&me=&qid=

https://www.penguinrandomhouse.com/books/22029/a-world-transformed-by-george-hw--bush-and-brent-scowcroft/

https://yalebooks.yale.edu/book/9780300233827/post-wall-post-square

https://www.simonandschuster.com/books/War-in-a-Time-of-Peace/David-Halberstam/9781501141508

https://www.adst.org/OH%20TOCs/Inderfurth,Karl%20F.toc.pdf

https://www.wsj.com/articles/SB1029371773228069195

https://www.nytimes.com/2002/08/25/opinion/the-right-way-to-change-a-regime.html

https://www.penguinrandomhouse.com/books/592622/to-start-a-war-by-robert-draper/

https://pdfs.semanticscholar.org/de9b/be3fa428073b76a05fbb58739bf3279c3664.pdf

https://www.ft.com/content/de843f6e-0be1-4667-8a9f-f397cf840e72

https://www.houseofnames.com/brent-family-crest

https://www.houseofnames.com/dpreview/BRENT/EN/Brent/family-crest-coat-of-arms.png

https://www.houseofnames.com/cdn/webp/i/prod/520x520/surnamecomplete_gold.webp

https://www.aspeninstitute.org/programs/aspen-strategy-group/lt-general-brent-scowcroft/

https://dpaa-mil.sites.crmforce.mil/dpaaProfile?id=a0Jt000000sxxIFEAY

https://www.fordlibrarymuseum.gov/library/document/0204/7505562.pdf

https://news.virginia.edu/content/uvas-miller-center-releases-secret-brent-scowcroft-oral-history

https://www.newstatesman.com/politics/2020/08/the-quiet-mastermind-how-brent-scowcroft-redefined-the-art-of-grand-strategy

Sihanouk, Prince Norodom,

Norodom Sihanouk,

King of Cambodia to March 1955, thereafter Prince of Cambodia; Prime Minister and Foreign Minister, October 1955–January 1956; Prime Minister, Foreign Minister, and Minister of the Interior, March–April 1956; Prime Minister, September–October 1956; Prime Minister, Foreign Minister, Minister of Plans, and Minister of the Interior, April–July 1957

Cambodian Head of State until March 1970; thereafter, leader of Cambodian Government in exile in Beijing

Prince, Head of State of Cambodia until March 18, 1970; thereafter, leader of the Cambodian government-in-exile in Beijing (GRUNK)

4/11/75 - Phnom Penh Evacuation

Solomon, Richard H.,

member, National Security Council staff

https://en.wikipedia.org/wiki/Richard_H._Solomon

https://www.academyofdiplomacy.org/members-1/solomon/richard-h.

https://carnegiecouncil.org/people/richard-h-solomon

https://www.c-span.org/person/richard-h-solomon/9004/

https://www.chinafile.com/contributors/richard-h-solomon

https://findingaids.lib.umich.edu/catalog/umich-bhl-2008034

https://www.presidency.ucsb.edu/documents/nomination-richard-h-solomon-be-assistant-secretary-state