20260401 CDTL HST DDE 16 June 1952 D80 Biên bản tóm tắt cuộc họp giữa các đại diện của Hoa Kỳ và Pháp tại Bộ Ngoại giao, ngày 16 tháng 6 năm 1952, 10 giờ sáng.
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v13p1/d80
Google Translated
Tài liệu 80
Quan hệ Đối ngoại của Hoa Kỳ, 1952–1954, Đông Dương, Tập XIII, Phần 1
Hồ sơ Hội nghị, lô 59 D 95, CF 114
Hoa Kỳ: Biên bản tóm tắt cuộc họp giữa các đại diện của Hoa Kỳ và Pháp tại Bộ Ngoại giao, ngày 16 tháng 6 năm 1952, 10 giờ sáng.
Tối mật
LET M—1a
Washington, ngày 16 tháng 6 năm 1952, từ 10 giờ sáng đến 1 giờ 45 chiều
Thành phần tham dự
Bộ Ngoại giao
Ông Allison (FE)
Công sứ Heath
Các ông: Lacy (PSA)
Bonsal (PSA)
Byington (WE)
Stelle (S/P)
Knight (WE)
Gibson (PSA)
Price (S/MSA)
Hoey (PSA)
McBride (WE)
Beigel (WE)
Van Hollen (S/S—S)
Bộ Quốc phòng
Ông Noyes
Đại tá Edwards
Thiếu tá Mitchell
Bộ Tài chính
Ông Wood
Văn phòng Giám đốc về An ninh Tương hỗ
Tướng Roberts
Ông Tannenwald
Ông Paul
Cơ quan An ninh Tương hỗ
Ông Lane
Ông David Gordon
Phía Pháp
Ông Letourneau
Đại sứ Bonnet8
Các ông: Daridan, Tham tán Công sứ, Đại sứ quán Pháp tại Washington
Tezenas du Montcel, Tổng Giám đốc Bộ các Quốc gia Liên kết
Raymond Offroy, Tham tán Ngoại giao
Pierre Millet, Tham tán, Đại sứ quán Pháp tại Washington; Schweitzer, Tùy viên Tài chính, Đại sứ quán Pháp tại Washington
Đại tá de Brebisson, Chánh Văn phòng Quân sự, Bộ các Quốc gia Liên kết
Đại tá Mazeau, Giám đốc các Vấn đề Quân sự, Bộ các Quốc gia Liên kết
Đại tá Brohon, Nhóm Thường trực
[Sau đây là phần đầu của bài trình bày tổng quan của Letourneau về tình hình chính trị và quân sự hiện tại ở Đông Dương. Bài phát biểu của ông bao gồm thảo luận về các chủ đề sau: những diễn biến quân sự gần đây; chiến dịch quân sự tại Hòa Bình; tình trạng của các quân đội quốc gia thuộc các nước liên kết; tình hình chính trị ở Việt Nam; việc bãi nhiệm chính phủ Trần Văn Hữu; chính phủ mới của Nguyễn Văn Tâm; vai trò của Bảo Đại; tình hình chính trị ở Lào; và tình hình chính trị ở Campuchia. Sau đó, Letourneau chuyển sang bàn về chính sách chung của Pháp.]
Chính sách chung của Pháp đối với Đông Dương
Chính sách của Pháp đối với Đông Dương là gì? Chúng tôi tin chắc rằng, trong bối cảnh hiện tại, việc đạt được một giải pháp quân sự với Việt Minh là điều bất khả thi; bởi lẽ chúng tôi lo ngại rằng một thất bại sắp xảy đến với lực lượng Việt Minh sẽ dẫn đến sự can thiệp của [Trang 191] những người Trung Cộng —lực lượng chắc chắn sẽ dốc toàn lực để ngăn chặn một thất bại như vậy. Mọi chuyện sẽ trở nên đơn giản nếu đây chỉ đơn thuần là một cuộc đối đầu giữa Hồ Chí Minh và Bảo Đại. Hồ Chí Minh căm ghét những người Trung Cộng và hiểu rõ rằng, nếu trở thành một thành viên trong khối vệ tinh của Liên Xô, ông sẽ có ít sự độc lập hơn so với việc liên kết cùng các Cường quốc phương Tây. Ông cũng nhận thức được rằng bản thân mình là một nhân vật đầy quyền uy, và nếu hành động độc lập, ông hoàn toàn có thể đạt được một thỏa thuận với Bảo Đại. Tuy nhiên, chính vì Hồ Chí Minh không phải là một nhân vật tự chủ hành động, nên sẽ chẳng có cơ hội nào để đạt được một thỏa thuận quân sự. Ông là một phần của hệ thống Nga; do đó, sẽ không thể đạt được một giải pháp dàn xếp nào.
Mục tiêu của Pháp là bảo vệ nền độc lập và tự do của các Quốc gia Liên kết; do đó, việc ba quốc gia này gánh vác trọng trách chính trong cuộc chiến đấu là điều hoàn toàn hợp lý. Một minh chứng cho thấy họ đang đảm nhận những trách nhiệm ngày càng lớn hơn được thể hiện qua thực tế: trong khi vào năm 1946, 88% số thương vong thuộc về phía Pháp và chỉ 9% thuộc về quân bản xứ, thì tính đến thời điểm hiện tại của năm 1952, phía Pháp chỉ chịu 17% số thương vong, trong khi con số này ở lực lượng bản xứ đã lên tới 52% (số thương vong còn lại thuộc về các lực lượng bổ trợ—những đơn vị không được xếp vào diện quân Pháp hay quân bản xứ). Phương Tây cần duy trì sự kháng cự chống lại chủ nghĩa Cộng sản tại Đông Dương, nhưng đồng thời cũng phải nỗ lực củng cố sức mạnh cho ba quốc gia này. Có hai lý do cho việc này.
Thứ nhất, sau khi đã chuyển giao quyền hành chính cho các chính phủ bản xứ, bản thân chúng ta không thể đơn phương thực hiện công cuộc bình định đất nước hay đảm bảo việc tiêu diệt hoàn toàn lực lượng Việt Minh. Tuy nhiên, nếu thiếu đi một bộ máy hành chính địa phương vững mạnh, chúng ta sẽ không thể đảm bảo rằng lực lượng địch sẽ không trỗi dậy trở lại.
Thứ hai, khi thời cơ cho một giải pháp hòa bình xuất hiện, vào thời điểm đó, chúng ta buộc phải có những chính phủ vững mạnh; bởi lẽ, khi sự hỗ trợ quân sự được rút đi, ba quốc gia bị bỏ lại một mình đó phải đủ sức mạnh để ngăn chặn tình trạng vô chính phủ. Do đó, mọi nỗ lực của chúng ta—trên cả ba phương diện chính trị, kinh tế và quân sự—đều được định hướng nhằm củng cố sức mạnh cho các chính phủ này, để rồi khi chiến tranh kết thúc, họ có thể hoàn toàn tự mình gánh vác mọi trọng trách. Khi thời điểm đó đến, chúng tôi không có ý định duy trì lực lượng quân sự tại Đông Dương, ngoại trừ một số đơn vị có tính chất tương tự như lực lượng mà Hoa Kỳ hiện đang đồn trú tại Philippines.
Việc chuyển giao quyền lực cho ba chính phủ đang gặp phải những khó khăn do những sự hiềm khích dân tộc nảy sinh trong quá trình này. Chẳng hạn, Campuchia và Lào chỉ ra rằng, việc trao quyền kiểm soát hoàn toàn hoạt động thương mại qua cảng Sài Gòn cho Việt Nam sẽ đặt quốc gia này vào vị thế có thể chèn ép, bóp nghẹt hai nước còn lại. Lào và Campuchia là những quốc gia nhỏ bé về mặt dân số; nếu chúng ta không chủ trương bảo vệ lợi ích của họ, rất có thể họ sẽ quay sang ngả về phía Xiêm La, và hệ quả là những vấn đề của chúng ta sẽ vẫn tiếp diễn. Tuy nhiên, chúng tôi vẫn đang nỗ lực
[Trang 192] thiết lập một cơ chế cho phép ba chính phủ cùng chung sống hòa thuận; một minh chứng cho những bước tiến của chúng tôi chính là hệ thống ngân hàng quốc gia vừa được thành lập gần đây. Có vẻ như một cơ chế ba bên hoặc bốn bên là phương án tối ưu nhất mà chúng tôi tìm ra được cho đến nay; tuy nhiên, chúng tôi hoàn toàn sẵn sàng áp dụng những kế hoạch mới nếu các phương án hiện hành—khi đi vào thực tiễn—lại tỏ ra kém hiệu quả.
Như đã giải thích với ông Acheson sáng nay, vấn đề mấu chốt nằm ở dư luận công chúng Pháp. Tướng De Lattre từng tuyên bố rằng chúng ta không chiến đấu vì lợi ích của nước Pháp, mà là vì Thế giới Tự do. Do đó, người dân trong nước đặt câu hỏi: “Tại sao chỉ cử binh lính Pháp sang chiến đấu tại Đông Dương? Nếu các bên khác không sẵn lòng tham chiến, thì cớ gì chúng ta lại phải tiếp tục duy trì nỗ lực này?” Chúng ta đang phải đối mặt với những vấn đề trọng yếu ngay tại châu Âu, và chúng ta không thể cùng lúc duy trì nỗ lực mạnh mẽ ở cả hai khu vực. Sẽ là điều có lợi nếu người dân Pháp được biết rõ mức độ hỗ trợ mà Hoa Kỳ đang dành cho chúng ta tại Đông Dương. Chúng ta có thể giải thích rằng, trong bối cảnh hiện nay, chúng ta không muốn có sự hiện diện của binh lính Hoa Kỳ và Vương quốc Anh tại Đông Dương, bởi lẽ sự hiện diện của họ sẽ kéo theo sự xuất hiện của những kẻ được gọi là “tình nguyện viên”.
Mục tiêu của Hoa Kỳ [Pháp] tại Đông Dương là đưa ba quốc gia Đông Dương tiến tới một giai đoạn mà tại đó họ có thể tự đứng vững. Tuy nhiên, xét từ khía cạnh tài chính, chúng ta sẽ phải đối mặt với những khó khăn từ phía dư luận Pháp nếu việc này bị lộ ra: rằng những cam kết của chúng ta tại Đông Dương không cho phép chúng ta dồn toàn lực cho các nỗ lực tại Châu Âu.
Các câu hỏi do ông Allison đặt ra
Ông Allison tuyên bố rằng ông muốn nhắc lại những gì Ngoại trưởng Acheson đã phát biểu gần đây tại Paris, cụ thể là: công cuộc tại Đông Dương là một nỗ lực chung. Tại vùng Viễn Đông, hiện có ba khu vực đang xảy ra xung đột vũ trang—Triều Tiên, Đông Dương và Mã Lai—và tại mỗi nơi này, Hoa Kỳ, Anh và Pháp đều đang đóng một vai trò nhất định. Hoa Kỳ chịu trách nhiệm chính đối với nỗ lực tại Triều Tiên; Anh chịu trách nhiệm chính tại Mã Lai; và dĩ nhiên, quý vị chịu trách nhiệm chính tại Đông Dương. Tuy nhiên, tất cả đều được nhìn nhận là một cuộc chiến chung chống lại chủ nghĩa Cộng sản, và Hoa Kỳ mong muốn được đóng góp vai trò của mình cùng với quý vị trên cương vị một đối tác. Các mục tiêu của Hoa Kỳ hoàn toàn tương đồng với mục tiêu của Pháp, ở chỗ chúng tôi quyết tâm đưa ba quốc gia này tiến tới vị thế mà họ có thể tự đứng vững trên đôi chân của chính mình. Vấn đề dư luận tại Hoa Kỳ cũng tương tự như tại Pháp, bởi chúng tôi cần phải thuyết phục người dân cũng như Quốc hội của mình rằng những nỗ lực mà họ đang bỏ ra—cả về tài chính lẫn vật tư—một ngày nào đó sẽ gặt hái được thành quả thắng lợi. Ông Allison nhất trí rằng vấn đề Đông Dương không thể được giải quyết chỉ bằng sức mạnh quân sự đơn thuần, và rằng chúng tôi cũng rất quan tâm đến việc đẩy nhanh tiến trình tự quản tại khu vực này. Người dân thuộc ba Quốc gia Liên kết cần phải cảm nhận được rằng [Trang 193] chính phủ của họ đang thực sự làm những điều hữu ích cho họ, và rằng những chính phủ đó thực sự là chính phủ của chính họ. Ông cũng đồng tình rằng nỗ lực thiết thực nhất cần thực hiện ngay lúc này chính là việc tập trung vào công tác xây dựng các Quân đội Quốc gia; mặc dù người ta thừa nhận rằng chính sách này có phần chậm chạp, và một trong những nút thắt gây cản trở chính là sự thiếu hụt các cơ sở huấn luyện.
Gần đây, Bộ trưởng Quốc phòng Philippines đã đến thăm Hoa Kỳ và có một bài phát biểu đầy tính gợi mở về cách thức mà quốc gia này đã giải quyết vấn đề chiến tranh du kích cũng như vấn đề Cộng sản. Có lẽ cả Pháp và Hoa Kỳ đều có thể vận dụng những đề nghị của ông ấy vào công tác huấn luyện chiến tranh du kích. Nhận định rằng trong phần thảo luận trước đó, ông Letourneau đã giải đáp một số thắc mắc mà phía Hoa Kỳ đang bận tâm, ông Allison tiếp tục nêu rõ một vài điểm mà Hoa Kỳ mong muốn được lắng nghe quan điểm từ phía Pháp:
(1) Mặc dù Hoa Kỳ thừa nhận sự cần thiết của cơ chế kiểm soát tứ phương, chúng tôi cho rằng việc duy trì vấn đề này sẽ khiến những bên đang giữ thái độ trung lập tiếp tục đứng ngoài cuộc; do đó, chúng tôi mong muốn nhận được ý kiến từ phía Pháp về khả năng điều chỉnh các cơ chế kiểm soát này, và có thể là cả việc từng bước giảm dần sự tham gia của Pháp trong tương lai;
(2) liên quan đến vấn đề này, một số lo ngại đã nảy sinh trước quy định hiện hành, vốn yêu cầu Cao ủy phải phê chuẩn các sắc lệnh của các Quốc gia Liên kết có ảnh hưởng đến quyền lợi thương mại của các doanh nghiệp Pháp;
(3) phía Hoa Kỳ cũng cảm thấy có chút băn khoăn trước các lệnh phong tỏa lúa gạo tại vùng Trans-Bassac và Campuchia;
(4) cuối cùng, mặc dù chúng tôi thừa nhận rằng những gì Pháp đang thực hiện tại Đông Dương là nhằm phục vụ lợi ích chung, chúng tôi vẫn đặt câu hỏi về tính nhất quán của việc duy trì các đặc quyền thương mại cho các doanh nghiệp Pháp tại Đông Dương—đặc biệt là trong bối cảnh tình hình kinh tế tại khu vực này có thể được hưởng lợi thông qua việc gia tăng giao thương với các khu vực khác tại châu Á, chẳng hạn như Nhật Bản.
Các phúc đáp của Ông Letourneau
Sửa đổi các Thỏa thuận Hiện hành—Để trả lời những câu hỏi này, Ông Letourneau cho biết rằng thỏa thuận duy nhất đã được Quốc hội Pháp phê chuẩn là thỏa thuận ngày 8 tháng 3 năm 1949 liên quan đến Việt Nam, cùng hai thỏa thuận tương tự liên quan đến Campuchia và Lào. Ông đã tỏ ra ngần ngại khi đề nghị Quốc hội Pháp phê chuẩn tất cả các công ước chi tiết được soạn thảo sau đó giữa Pháp và ba quốc gia này, do những khó khăn thực tế nảy sinh trong quá trình trình các công ước như vậy lên Quốc hội. Thông qua các cuộc đàm phán diễn ra hàng ngày, việc sửa đổi nhiều điều khoản trong các thỏa thuận đã trở nên khả thi, đặc biệt là vì thỏa thuận chung ngày 8 tháng 3 được soạn thảo với những ngôn từ mang tính khái quát, cho phép áp dụng cách diễn giải linh hoạt. Phía Pháp dành sự coi trọng đặc biệt đối với các văn bản pháp lý—[Trang 194] người ta thường nhận định rằng người Pháp là những nhà luật học (và quả thực đúng là như vậy)—chính điều này đã khiến cho việc thảo luận những vấn đề như vậy với Quốc hội trở nên khó khăn.
Thỏa thuận ngày 8 tháng 3, xét trên khía cạnh độc lập đối ngoại, quy định rằng các quốc gia chỉ được quyền bổ nhiệm Đặc phái viên tại ba thủ đô nước ngoài. Tuy nhiên, trên thực tế, hiện nay họ lại có thể cử đặc phái viên đến bất cứ nơi nào họ muốn. Đây là một ví dụ điển hình về cách thức các thỏa thuận này đã được diễn giải. Không còn nghi ngờ gì nữa, vẫn còn tồn tại một số khó khăn—không phải ở bản thỏa thuận chung, mà nằm ở các công ước chi tiết được ký kết sau đó—song những nỗ lực điều chỉnh các điểm bất đồng vẫn đang được thực hiện từng ngày.
Tại Việt Nam hiện không có cơ quan nghị viện nào để phê chuẩn thỏa thuận này; do đó, Quốc hội Pháp sẽ chỉ ra rằng, mặc dù họ có thể phê chuẩn thay cho phía Pháp, nhưng sẽ không có bất kỳ ai có thể thực hiện việc phê chuẩn thay cho phía bên kia. Trong bối cảnh dư luận Pháp hiện nay, việc sửa đổi văn bản pháp lý sẽ gặp nhiều khó khăn; vì vậy, một giải pháp đơn giản hơn là chấp nhận cách diễn giải thoáng đối với các thỏa thuận, thay vì can thiệp vào cơ sở pháp lý của chúng. Ông Letourneau nhấn mạnh rằng ông đã đề nghị Bảo Đại chỉ rõ những ràng buộc nào đang ngăn cản ông hành động với tư cách là một chủ thể tự chủ, cũng như cung cấp cho ông một danh sách các giới hạn đó; tuy nhiên, Bảo Đại đã không thực hiện yêu cầu này, bởi lẽ trên thực tế không hề tồn tại bất kỳ ràng buộc nào như vậy. Vào thời điểm hiện tại, do việc sửa đổi Thỏa thuận ngày 8 tháng 3 sẽ gặp trở ngại trước Quốc hội Pháp, nên hoàn toàn có thể mang lại sự thỏa mãn lớn hơn nhiều cho các chính quyền địa phương thông qua phương thức diễn giải các thỏa thuận này.
Sự phê chuẩn của các Cao ủy đối với Pháp chế Địa phương—Vào thời điểm các thỏa thuận được thiết lập, đã có sự thống nhất rằng sẽ tồn tại một hệ thống tư pháp riêng biệt, bao gồm các tòa án đặc biệt dành cho công dân Pháp và công dân Trung cộng. Phía Pháp sẽ không chấp thuận việc thiết lập các tòa án riêng biệt như vậy cho người Trung cộng, trừ khi chính họ cũng nhận được những quyền lợi tương tự. Chẳng hạn, người ta thừa nhận rằng việc Cao ủy can thiệp vào các quyết định của một thị trưởng địa phương về việc thiết lập đường một chiều là điều khá nực cười; tuy nhiên, các nỗ lực vẫn đang được triển khai nhằm tìm kiếm một giải pháp hợp lý hơn cho những vấn đề như vậy. Dẫu vậy, vấn đề thuế khóa vẫn cần được giám sát chặt chẽ, bởi lẽ giới nộp thuế người Pháp đang phải gánh chịu tới 70% tổng gánh nặng thuế tại Việt Nam.
Phạm vi Quyền hạn của Pháp—Pháp không hề có quyền hạn đối với các vấn đề nội bộ của ba chính phủ—không can thiệp vào thuế khóa, công trình công cộng, cảnh sát, bưu chính, v.v. Những vấn đề duy nhất mà Pháp có lợi ích trực tiếp là những vấn đề liên quan đến các hoạt động quân sự, chẳng hạn như các vấn đề về không quân và việc vận hành cảng Sài Gòn. Ông Letourneau bày tỏ sự sẵn lòng nếu phía Việt Nam chỉ ra những điểm mà họ cảm thấy bất mãn đối với quyền hạn tiếp diễn của Pháp; đồng thời, ông tái khẳng định rằng không có điều khoản nào trong các hiệp định ký kết với [Trang 195] ba quốc gia này gây phương hại đến nền độc lập của các quốc gia đó, ngoại trừ việc chính bản thân các chính phủ thiếu thiện chí hợp tác với nhau. Thật dễ dàng, nhưng cũng hoàn toàn sai lầm, khi một số người cho rằng nếu các hiệp định được sửa đổi, người dân Đông Dương sẽ trở thành một dân tộc vĩ đại.
Vùng Trans-Bassac và các biện pháp phong tỏa của Campuchia—Khi ông Letourneau có mặt tại Sài Gòn cách đây hai tháng, Chính phủ Việt Nam đã nhận được chỉ thị chấm dứt việc phong tỏa gạo, song đã đề nghị không buộc phải thực hiện ngay lập tức, vì cần có thời gian để xây dựng các biện pháp kiểm soát việc lưu thông gạo. Giờ đây, vấn đề này hoàn toàn nằm trong tay Chính phủ Việt Nam.
Các Hiệp định Thương mại Ưu đãi của Pháp—Ông Letourneau đã chỉ ra rằng, mặc dù việc bảo vệ lợi ích của Pháp tại Đông Dương là điều cần thiết, nhưng đồng thời cũng phải thừa nhận rằng tồn tại những yếu tố tất yếu nhất định về mặt thương mại và địa lý mà không thể né tránh. Hoạt động thương mại giữa Đông Dương và Nhật Bản là một vấn đề được Hoa Kỳ đặc biệt nhấn mạnh; và mặc dù đúng là trước chiến tranh, quan hệ giao thương giữa Nhật Bản và Đông Dương diễn ra rất sôi nổi, nhưng vấn đề cấp bách trước mắt lại nằm ở sự bất ổn về kinh tế. Hiệp định ký kết với Đông Dương quy định rằng các chính phủ tại đây hoàn toàn tự do đàm phán với các quốc gia khác, và Chính phủ Pháp không có thẩm quyền ngăn cản việc ký kết các hiệp định thương mại như vậy. Các mặt hàng như than đá, phốt phát và muối cần tìm kiếm thị trường tiêu thụ tại Nhật Bản, và Pháp sẽ không can thiệp vào các hoạt động giao thương bình thường giữa các quốc gia trong khu vực châu Á. Tuy nhiên, nếu một số hiệp định thương mại hiện hành bị phá vỡ, sẽ dẫn đến hai hệ quả đối với nước Pháp:
(1) ảnh hưởng đến nguồn tài chính phục vụ cho nỗ lực chiến tranh,
(2) gây ra những tác động tiêu cực về mặt tâm lý. Khi tình hình trở nên ổn định hơn, các bên sẽ có thể đạt được một thỏa hiệp, cho phép Pháp duy trì mối quan hệ thương mại hiện tại, nhưng đồng thời cũng không gây trở ngại cho việc thúc đẩy giao thương giữa các nền kinh tế có tính bổ trợ lẫn nhau trong khu vực châu Á. Việt Nam hiểu rõ rằng, nếu Nhật Bản nắm quyền kiểm soát về kinh tế, họ cũng sẽ đồng thời nắm quyền kiểm soát về chính trị; do đó, quốc gia này sẽ hành xử một cách thận trọng nhằm vừa thúc đẩy giao thương, lại vừa tránh rơi vào thế bị kiểm soát. Đông Dương không phải là một khu bảo tồn săn bắn.
Thời gian cuộc họp tiếp theo
Xét đến lịch trình ngày hôm sau của ông Letourneau, nhóm đã nhất trí sẽ họp lại sớm hơn nửa tiếng – lúc 9:30 sáng – vào thứ Ba, để thảo luận thêm các câu hỏi mà phái đoàn Hoa Kỳ muốn đặt cho ông Letourneau. Sau đó sẽ là cuộc thảo luận theo lịch trình thường lệ về các vấn đề viện trợ.
1. Biên bản phiên họp này đã được lưu hành dưới dạng tài liệu LET M–1a, ngày 20 tháng 6. Biên bản ghi chép nguyên văn của cuộc họp này được lưu trữ trong các hồ sơ số 751G.00/6–1652 và 751G.00/6–2352. Phiên họp diễn ra từ 10 giờ sáng đến 1 giờ 45 chiều. Để biết thêm thông tin về diễn biến phiên họp, bao gồm tóm tắt các phần không được đề cập trong các đoạn trích in tại đây, xin xem điện tín số 2014 gửi Sài Gòn, ngày 20 tháng 6, trang 204.↩
2. Homer M. Byloton, Jr., Giám đốc Văn phòng Các vấn đề Tây Âu.↩
3. Chuẩn tướng Frank N. Roberts, Cố vấn Quân sự, Văn phòng Giám đốc về An ninh Tương hỗ.↩
4. Theodore Tannenwald, Jr., Trợ lý Giám đốc kiêm Tham mưu trưởng, Văn phòng Giám đốc về An ninh Tương trợ.↩
5. Norman Paul, Cán bộ Chương trình khu vực Châu Á, Châu Phi và Châu Mỹ Latinh, Văn phòng Giám đốc về An ninh Tương trợ.↩
6. Clayton Lane, Giám đốc Phân ban Chương trình Viễn Đông, Cơ quan An ninh Tương trợ.↩
7. David L. Gordon, Giám đốc Phân ban Chương trình Châu Âu, Cơ quan An ninh Tương trợ.↩
8. Henri Bonnet, Đại sứ Pháp tại Hoa Kỳ.↩
9. Ngày 17 tháng 6.↩
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v13p1/sources
List of Abbreviations and Symbol
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v13p1/terms
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v13p1/persons
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v13p1/comp1
1. Document 80
Foreign Relations of the United States, 1952–1954, Indochina, Volume XIII, Part 1
Conference files, lot 59 D 95, CF 114
United States Summary Minutes of a Meeting Between Representatives of the United States and France at the Department of State, June 16, 1952, 10 a.m.1
top secret
LET M—1a
Washington, June 16, 1952, 10 a.m. to 1:45 p.m.
Present
- Department of State
- Mr. Allison FE
- Minister Heath
- Messrs. Lacy PSA
- Bonsal PSA
- Byington WE2
- Stelle S/P
- Knight WE
- Gibson PSA
- Price S/MSA
- Hoey PSA
- McBride WE
- Beigel WE
- Van Hollen S/S—S
- Department of Defense
- Mr. Noyes
- Col. Edwards
- Major Mitchell
- Department of the Treasury
- Mr. Wood
- Office of the Director for Mutual Security
- Mutual Security Agency
- French
- Mr. Letourneau
- Ambassador Bonnet8
- Messrs. Daridan, Minister-Counselor, French Embassy Washington
- Tezenas du Montcel, General-Director Min. of Associated States
- Raymond Offroy, Diplomatic Counselor
- Pierre Millet, Counselor, French Embassy Washington Schweitzer, Financial Attaché, French Embassy Washington
- Col. de Brebisson, Chief of Mil. Cab. Min. of Associated States
- Col. Mazeau, Dir. of Mil. Affairs, Min. of Associated States
- Col. Brohon, Standing Group
[Here follows the first portion of a general exposition by Letourneau on existing political and military conditions in Indochina. His remarks included discussion of the following subjects: recent military developments; the military operation at Hoa Binh; the status of the national armies of the Associated States; political conditions in Vietnam; the dismissal of the Tran Van Huu government; the new government of Nguyen Van Tam; the role of Bao Dai; political conditions in Laos; and political conditions in Cambodia. Letourneau then turned to general French policy.]
General French policy toward Indochina
What is the policy of France toward Indochina? We are certain that under present conditions it is impossible to arrive at a military decision with the Viet Minh since we are afraid that a pending defeat of the Viet Minh forces would bring about the intervention of the Chinese [Page 191] Communists, who would be certain to make every effort to prevent such a defeat. It would be a simple matter if this were only a contest between Ho Chi Minh and Bao Dai. Ho Chi Minh hates the Chinese Communists and knows that as a member of a Soviet satellite, he will have less independence than if he were aligned with the Western Powers. He also realizes that he is a strong man personally and that acting alone he might be able to reach an agreement with Bao Dai. Yet, because Ho Chi Minh is not a free agent, there will be no opportunity to reach a military agreement. He is part of the Russian system, therefore, settlement will not be obtained.
The French aim is to protect the independence and the freedom of the Associated States, so it is only logical that the three states should shoulder the main burden of the fight. An indication that they are assuming increasing responsibilities is seen in the fact that whereas in 1946, 88 percent of the casualities were French and only 9 percent were native troops, to date in 1952, the French have sustained 17 percent of the casualties as against 52 percent for the native forces (other losses have been sustained by supplementary troops not considered part of either the French or native forces). The West must maintain its resistance to Communism in Indochina but, at the same time, must work to strengthen the three countries. There are two reasons for this. First, having turned over the administration to the native governments, we are unable by ourselves to bring about pacification of the country or to ensure the destruction of Viet Minh. Yet, without strong local administration we cannot guarantee that the enemy forces will not make a comeback. Secondly, when we arrive at the possibility of a peace settlement, we must on that date have strong governments since, as military support is withdrawn, the three countries left alone must be strong enough to prevent anarchy. Therefore, all our efforts, political, economic and military, are directed toward the strengthening of those governments so that when the war is over, it will be possible for them to take complete charge. When this occurs, we do not expect to retain forces in Indochina other than those of the same type which the U.S. has in the Philippines.
Difficulties are experienced in attempting to transfer power to the three governments because of the national jealousies involved. For example, Cambodia and Laos point out that by giving complete control of the trade through the port of Saigon to Vietnam, that country is placed in a position to suffocate the other two. Laos and Cambodia are small countries in terms of population and unless we intend to protect their interests, it is quite likely that they will turn toward Siam and, as a result, our problems will continue. Still, we are making efforts [Page 192] to provide a system which will enable the three governments to live together, and one example of our progress is seen in the national banking system recently established. It seems certain that a tripartite or quadripartite system is the most advantageous we have discovered, but we are certainly willing to adopt new plans if the present ones, upon application, seem ineffective.
As was explained to Mr. Acheson this morning, the crucial problem is French public opinion. Gen. De Lattre had stated that we are not fighting for French interests but for the Free World. Therefore, people at home ask: “Why send only French soldiers to fight in Indochina? If others are unwilling to go, why should we maintain our effort?” We have our major problem in Europe and we cannot maintain strong efforts in both areas. It would be advantageous for the French people to know the degree to which America is assisting us in Indochina. We can explain that we do not want U.S. and U.K. soldiers in Indochina under present conditions because their presence would bring in the so-called volunteers.
The U.S. [French] objective in Indochina is to bring forward the three states of Indochina to a point where they can stand alone. However, from a financial point of view, we will face difficulties with French public opinion if it is known that our commitments in Indochina do not permit us to exert ourselves fully in Europe.
Questions posed by Mr. Allison
Mr. Allison stated that he wished to reiterate what Secretary Acheson had said recently in Paris, namely, that the Indochina undertaking was a common enterprise. In the Far East there are three areas where there is shooting trouble at the present time—Korea, Indochina and Malaya, and in each of these places the U.S., the British and the French are playing a part. The U.S. has primary responsibility for the effort in Korea, the British have it in Malaya and you, of course, have it in Indochina. However, it is all recognized as one fight against Communism and the U.S. desires to play its part with you as a partner. U.S. objectives were the same as French in that we were determined to bring forward the three states to the position where they could stand alone. The problem of public opinion in the U.S. was similar to that in France since we have to convince people and our Congress that the effort they are making in both money and matériel will someday come to a successful fruition. Mr. Allison agreed that the Indochina problem cannot be solved by force of arms alone, and that we were also interested in speeding up the process of self-government. The people of the three Associated States must feel that [Page 193] their governments are doing something for them and that these governments are their governments. He further agreed that the most useful immediate effort would be that directed toward the buildup of the National Armies, although it was recognized that this policy was somewhat slow, one of the bottlenecks being the lack of training facilities.
Recently the Secretary of Defense of the Philippines visited the U.S. and presented a very inspiring talk about how that country had worked out the guerilla problem and the Communist problem. It would, perhaps, be possible for both France and the -U.S. to utilize his suggestions on the conduct of training for guerilla warfare. Stating that Mr. Letourneau in his foregoing discussion had already answered a number of questions which the U.S. had in mind, Mr. Allison went on to specify several points on which the U.S. desired to head the French viewpoint: (1) While the U.S. recognizes the need for quadripartite controls, we feel that the continuance of this problem keeps the fence-sitters on the fence and would, therefore, like to receive from the French their ideas regarding possible modification of the controls and, possibly, eventual decrease in French participation; (2) in this connection, some concern was felt because of the present provision requiring the High Commissioner to approve those Associated States ordinances affecting French commercial concerns; (3) the U.S. was also somewhat disturbed by the Trans-Bassac and Cambodian rice blockades; (4) finally, although we recognize that what the French were doing in Indochina was in the common interest, we questioned whether it was wholly consistent to retain the commercial benefits of French firms in Indochina, especially when the economic situation in that country might be benefited through increasing its trade with other areas in Asia, such as Japan.
Mr. Letourneau’s replys
Modification of Existing Agreements—In reply to these questions Mr. Letourneau stated that the only agreement which had been approved by the French Parliament was that of March 8, 1949, relating to Vietnam and the two similar ones relating to Cambodia and Laos. He had been reluctant to ask the French Parliament to approve all the detailed conventions which had been worked out subsequently between France and the three countries because of the practical difficulties involved in submitting such conventions to the Parliament. Through daily negotiations, it had been possible to modify many of the terms of the agreements, particularly since the general agreement of March 8 was written in broad terms which were subject to liberal interpretation. The French place an important consideration on legal textspeople [Page 194] often state that the French are jurists, and they are, which makes it difficult to discuss such issues with the Parliament.
The agreement of March 8, as it related to external independence provided that the states were entitled to appoint Envoys in only three foreign capitals. But as a practical matter, they are now able to send envoys wherever they wish. This is an example how the agreements have been interpreted. Undoubtedly, a number of difficulties still remain, not with regard to the general agreement itself, but rather with the detailed conventions signed afterwards, but daily effort is being made to modify the points in disagreement.
There is no parliament in Vietnam to ratify the agreement and, therefore, the French Parliament will point out that while it could ratify for France, no one would be able to ratify for the other side. For the present with French public opinion what it is, it will be hard to modify the legal text, and a simpler solution would be to accept a liberal interpretation of the agreements rather than to tamper with their legal basis. Mr. Letourneau emphasized that he had requested Bao Dai to specify those restrictions which prevented him from acting as a free agent and to give him a list of such limitations, but Bao Dai had not done so because there were no restrictions. At the present time, since modification to the March 8 agreement would face difficulty before the French Parliament, it was possible to give much greater satisfaction to the local governments through interpretation.
Approval by High Commissioners of Local Legislation—At the time the agreements were established, it was understood that there would be a separate judicial system with special courts for French and Chinese citizens. France would not permit such separate courts for the Chinese unless she, herself, received similar rights. It was acknowledged for example, that the High Commissioner’s involvement in the decisions of a local mayor to create a one-way street was quite ridiculous, but efforts were being made to find a more intelligent solution to such problems. However taxes must be watched since French taxpayers were bearing 70 percent of the tax burden in Vietnam.
Degree of French Authority—France had no authority over the internal affairs of the three governments—none over taxes, public works, police, post office affairs, etc. The only matters in which she had a direct interest were those relating to the military endeavors such as air force matters and the operation of the port of Saigon. Mr. Letourneau said he would be pleased if the Vietnamese would point out the areas of their discontent with continued French authority, and reiterated that there was nothing in the agreements with [Page 195] the three countries which interfered with the independence of those states except the lack of good will of the governments themselves to work together. It was very easy, but quite fallacious, for some to say that if the agreements were modified, the Indochinese would become a great people.
Trans-Bassac and Cambodian Blockades—When Mr. Letourneau was in Saigon two months ago, the Vietnam Government had been directed to cease the rice blockade but had requested that it not be called upon to do this immediately since steps had to be worked out to control the circulation of the rice. This matter was now entirely in the hands of the Vietnam Government.
Preferential French Trade Agreements—Mr. Letourneau pointed out that while it was necessary to protect the interests of French in Indochina at the same time, one had to recognize that there were certain commercial and geographic necessities which could not be avoided. Indochinese trade with Japan was a matter stressed by the U.S. and, while it was true that before the war much trade existed between Japan and Indochina, the immediate problem was that of economic instability. The agreement with Indochina states that the governments are free to negotiate with other countries and the government of France does not have the authority to prevent such trade agreements. Products like coal, phosphate, and salt need to find outlets in Japan, and France would not interfere with the normal interchange between the countries of Asia. However, if certain of the present trade agreements were broken, there would be two results in France: (1) an effect on the financing of the war effort and (2) an adverse psychological effect. When conditions become more stable, it will be possible to arrive at a compromise which will enable France to maintain her present trade relationship but, at the same time, would not make it difficult to provide trade between complementary economic interests in Asia. Vietnam knows that if Japan gains economic control, it will also gain political control and, therefore, that country will exercise prudence in an effort to gain trade but escape control. Indochina is not a game preserve.
Time of next meeting
In view of the future day’s schedule of Mr. Letourneau, it was agreed that the group would reconvene one-half hour earlier—at 9:30 a.m.—on Tuesday,9 in order to take up the additional questions which the U.S. delegation desired to ask Mr. Letourneau. Following this there would be the regular scheduled discussion on aid questions.
1. This record of proceedings was circulated as document LET M–1a, June 20. Verbatim minutes of this meeting are located in files 751G.00/6–1652 and 751G.00/6–2352. The session ran from 10 a.m. to 1:45 p.m. For additional information on the proceedings. including a summary of portions not covered by the extracts printed here, see telegram 2014 to Saigon, June 20, p. 204.↩
2. Homer M. Byloton, Jr., Director of the Office of Western European Affairs.↩
3. Brig. Gen. Frank N. Roberts, Military Adviser, Office of the Director for Mutual Security.↩
4. Theodore Tannenwald, Jr., Assistant Director and Chief of Staff, Office of the Director for Mutual Security.↩
5. Norman Paul, Asian, African, and Latin American Program Officer, Office of the Director for Mutual Security.↩
6. Clayton Lane, Director, Far East Program Division, Mutual Security Agency.↩
7. David L. Gordon, Director, European Program Division, Mutual Security Agency.↩
8. Henri Bonnet, Ambassador of France in the United States.↩
9. June 17.↩
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v13p1/d80
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v13p1/pg_191
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v13p1/pg_192
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v13p1/pg_193
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v13p1/pg_194
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v13p1/pg_195
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v13p1/pg_204
Thân thế (các) nhân vật
Secretary of State to January 20, 1953.
https://en.wikipedia.org/wiki/Dean_Acheson
https://history.state.gov/departmenthistory/people/acheson-dean-gooderham
https://millercenter.org/president/truman/essays/acheson-1949-secretary-of-state
https://www.britannica.com/biography/Dean-Acheson
https://professorships.jhu.edu/professorship/dean-acheson-chair/
https://adst.org/oral-history/fascinating-figures/dean-acheson-architect-of-the-cold-war/
https://www.trumanlibrary.gov/library/personal-papers/dean-g-acheson-papers
https://www.ebsco.com/research-starters/history/dean-acheson
Allison, John M.,
Acting Assistant Secretary of State for Far Eastern Affairs, to January 31, 1952; Assistant Secretary of State for Far Eastern Affairs, February 1, 1952–April 7, 1953; Ambassador in Japan from May 28, 1953.
https://en.wikipedia.org/wiki/John_M._Allison
https://grokipedia.com/page/John_M._Allison
https://search.library.wisc.edu/digital/A2LWVT7DTTEDZP8W/pages/ACDCHMPAAPPKTS8N?as=text&view=scroll
https://www.trumanlibrary.gov/library/truman-papers/harry-s-truman-paperspresidents-secretarys-files
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v14p2/d747
https://apjjf.org/2022/10/inoue
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v12p1/d281
Bao Dai,
Chief of State of Vietnam.
Bonnet, Henri,
French Ambassador in the United States.
https://en.wikipedia.org/wiki/Henri_Bonnet
https://www.trumanlibrary.gov/library/oral-histories/bonnethl
https://digitalcommons.jsu.edu/lib-ac-histimg/864/
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v02p2/d86
https://www.nytimes.com/1954/12/17/archives/au-revoir-to-m-bonnet.html
https://www.floridamemory.com/items/show/18982
Honorary Degree Awarded to French Ambassador Henri Bonnet, 1946
https://www.youtube.com/watch?v=lh-Yc1Xxv30
https://www.trumanlibrary.gov/taxonomy/term/5178?page=6
Bonsal, Philip W.,
Counselor of Embassy in France to March 1952; Director of the Office of Philippine and Southeast Asian Affairs, Department of State, from August 1952.
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v13p1/d48
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v13p2/persons
https://afsa.org/sites/default/files/fsj-1954-03-march_0.pdf
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v13p1/d223
https://www.jaas.gr.jp/jjas/pdf/1981/No.01-119.pdf
Daridan, Jean,
Minister, French Embassy in the United States, to July 1954; thereafter, French Deputy Commissioner-General in Indochina.
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v13p2/d1359
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1949v07p1/d184
https://history.army.mil/portals/143/Images/Publications/catalog/103-1.pdf
https://www.govinfo.gov/content/pkg/GPO-CRECB-1954-pt12/pdf/GPO-CRECB-1954-pt12-14.pdf
https://issforum.org/roundtables/PDF/ReplacingFrance-Roundtable.pdf
De Lattre De Tassigny, Général d’Armée Jean,
French High Commissioner and Commander of French Forces in Indochina, December 1950–November 1951; died January 1952.
https://en.wikipedia.org/wiki/Jean_de_Lattre_de_Tassigny
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v13p1/d8
https://www.britannica.com/biography/Jean-de-Lattre-de-Tassigny
https://ww2db.com/person_bio.php?person_id=738
Gibson, William M.,
Deputy Director, Office of Philippine and Southeast Asian Affairs, Department of State, 1952; First Secretary and Consul of the Embassy in France, from December 6, 1952.
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v13p1/persons
https://search.library.wisc.edu/digital/AIO6DKGPQCTEHE87/pages/AN53LEDUF24QWV8N?as=text&view=scroll
https://afsa.org/sites/default/files/fsj-1948-08-august_0.pdf
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v06p1/persons
https://search.library.wisc.edu/digital/AO2WVLY2YVFBWI8B/pages/AP6OH63ZF3MU2E84?as=text&view=scroll
https://legal.un.org/ilc/documentation/english/reports/a_46_10.pdf
Ambassador (Minister to June 1952) at Saigon accredited to Vietnam, Laos, and Cambodia. Appointments terminated October (Cambodia) and November (Vietnam, Laos) 1954.
https://en.wikipedia.org/wiki/Donald_R._Heath
https://history.state.gov/departmenthistory/people/heath-donald-read
https://oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/c81260v0/
President of the Democratic Republic of Vietnam; also Chairman and General Secretary of Dang Lao Dong, Workers’ Party of Vietnam, leader of the Vietnamese Communist Party and President of the Democratic Republic of Vietnam until his death in 1969
Hoey, Robert E.,
Office of Philippine and Southeast Asian Affairs, Department of State. Officer in Charge of Vietnam–Laos–Cambodia Affairs, Department of State, to December 1955; Special Assistant to the Secretary of State, December 1955–July 1956
https://search.library.wisc.edu/digital/AIAVLQBQ2HF57J9E/pages?as=text&view=scroll
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v13p1/persons
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1955-57v21/persons
https://search.library.wisc.edu/digital/A4TB7QZ72PW7RU8K/pages/AQC574ZQH5ZRSQ9D?as=text&view=scroll
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v13p1/d126
https://www.jstor.org/stable/25797931
https://www.jcs.mil/Portals/36/Documents/History/Vietnam/Vietnam_1954-1959.pdf
https://adst.org/Readers/Vietnam.pdf
Knight, Ridgway B.,
Acting Deputy Director, Office of Western European Affairs, Department of State, 1952; Deputy Director, 1952–1954.
https://adst.org/OH%20TOCs/Knight,%20Ridgway%20B%20.toc.pdf
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v06p2/d618
https://tile.loc.gov/storage-services/service/mss/mfdip/2004/2004kni02/2004kni02.pdf
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v11p1/d424
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v05p2/sec-BermudaConf-Dec4-8
https://search.library.wisc.edu/digital/AH5Q3VOFV6IIUE8L/pages/ANMUWJ4SXHWAU48E?as=text&view=scroll
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v06p1/d56
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v01p1/d155
Lacy, William S. B.,
Director of the Office of Philippine and Southeast Asian Affairs, Department of State, to July 1952; thereafter, Counselor of Embassy in the Philippines.
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v12p2/d317
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v12p2/d319
https://search.library.wisc.edu/digital/AIO6DKGPQCTEHE87/pages/AN53LEDUF24QWV8N?as=text&view=scroll
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v12p2/d332
https://afsa.org/sites/default/files/fsj-1956-01-january_0.pdf
Lansdale, Colonel Edward G.,
USAF, Chief of the National Security Division of the Joint French-American Training Relations and Instruction Mission, Military Assistance Advisory Group in Vietnam, to December 1956
Lansdale, Maj. Gen. Edward G., USAF, Assistant to the Secretary of Defense
https://en.wikipedia.org/wiki/Edward_Lansdale
https://www.af.mil/About-Us/Biographies/Display/Article/106443/
https://www.findagrave.com/memorial/6768280/edward-geary-lansdale
https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/lansdale-edward-g
French Minister in Charge of Relations with the Associated States until July 1953; also served as French High Commissioner in Indochina, April 1952–July 19, 1953.
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v13p1/d220
https://en.wikipedia.org/wiki/Jean_Letourneau
https://avalon.law.yale.edu/20th_century/inch012.asp
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v13p1/d53
https://granger.com/0146908-jean-letourneau-frech-minister-jean-letourneau-at-the-depar-image.html
McBride, Robert H.,
Officer in Charge of French-Iberian Affairs, Department of State, 1952–1954; First Secretary of the Embassy in France, from September 25, 1954.
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v11p1/ch7subch1
https://en.wikipedia.org/wiki/Robert_H._McBride
https://history.state.gov/departmenthistory/people/mcbride-robert-henry
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v11p1/d383
Millet, Pierre,
Counselor of the French Embassy in the United States, to September 1954; thereafter, Minister.
https://www.biographi.ca/en/bio/millet_pierre_2E.html
https://www.newadvent.org/cathen/10312a.htm
https://en.wikipedia.org/wiki/Pierre_Millet
https://afsa.org/sites/default/files/fsj-1954-12-december_0.pdf
Nguyen Van Tam,
Minister of the Interior of the State of Vietnam and Acting Governor of Northern Vietnam to June 3, 1952; Prime Minister of the State of Vietnam, June 3, 1952–December 17, 1953.
Offroy, Raymond,
Diplomatic Counselor to the French High Commissioner in Indochina, 1952–1953; Deputy Commissioner-General, 1953–1954; French Ambassador in Thailand from May 1954.
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v13p1/d48
https://search.library.wisc.edu/digital/ABHSHVCERGRA6I86/pages/AVDVZOKLBD6EGZ82?as=text&view=scroll
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v13p2/persons
https://search.library.wisc.edu/digital/AO2WVLY2YVFBWI8B/pages/AP6OH63ZF3MU2E84?as=text&view=scroll
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v13p1/d292
https://legal.un.org/legislativeseries/pdfs/volumes/book14.pdf
https://eprints.soton.ac.uk/424345/1/LIBRARY_COPY_FERGUSON_PhD_Thesis.pdf
https://anyflip.com/mhnd/wfad/basic/351-400
Thống đốc Nam Kỳ. Governor of Cochin China. Prime Minister of Vietnam to June 3, 1952.
https://en.wikipedia.org/wiki/Tr%E1%BA%A7n_V%C4%83n_H%E1%BB%AFu
https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1952-54v16/d279
https://vietnamproject.archives.msu.edu/objects/159-547-2488/
No comments:
Post a Comment